Skip to main content

Full text of "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 1919 roku"

See other formats


I CO 

=co 

'■(£) Ir 
= 00 

•o 
•o 



•CD 




co 



f:^\ 



%-''' 



TADEUSZ RZEPECKI 



SEJM 

RZECZYPOSPOLITEJ 
POLSKIEJ 1919 ROKU 

Z ŻYCIORYSAMI I PODOBIZNAMI 311-STU POSŁÓW SEJ- 
MOWYCH, MAPĄ OKRĘGÓW WYBORCZYCH ORAZ 3-MA 
TABELAMI STATYSTYCZNEMI, WYKAZUJĄCEMI ILOŚCI 
ODDANYCH GŁOSÓW I SIŁY STRONNICTW POUTYCZNYCH 




^■/'lLt\iW^ 



POZNAŃ 

WIELKOPOLSKA KSIĘGARNIA NAKŁADOWA 
1920 





TADEUSZ RZEPECKI 



SEJM 



RZECZYPOSPOLITEJ 
POLSKIEJ 
1919 ROKU 




W POZNANIU 
NAKŁADEM WIELKOPOLSKIEJ KSIĘGARNI NAKŁADOWEJ 

1920. 




:) 



CZCIONKAMI DRUKARNI NAKŁADOWEJ „PRACA" W POZNANIU. 



MARSZAŁKOWI SEJMU 



WOJCIECHOWI TRĄMPCZYŃSKIEMU 



POŚWIĘCA 



AUTOR. 




WOJCIECH TRĄMPCZYŃSKI, 
MARSZALEK PIERWSZEGO SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. 



OD AUTORA. 

Od roku blisko obraduje już Sejm Niepodległej i Zjednoczonej 
Polski. Publiczność, interesująca się Jego obradami nie miała dotąd pod- 
ręcznika, któryby w zwięzłej formie mógł ją poinformować o dotychczasowej 
działalności Sejmu, o jego składzie, posłach i wynikach wyborów z dnia 
28. stycznia 1919 r. Pragnąc temu zaradzić, puszczam w świat tę skromną 
książkę. Zdaję sobie dostatecznie sprawę z tego, że nie stoi ona na wy- 
sokości zadania. Przyczyniło się do tego niezrozumienie ze strony pewnej 
ilości posłów, którzy nie raczyli, pomimo kilkakrotnych mych próśb, nadesłać 
odpowiedzi na kwestjonarjusz i fotografji. Materjały statystyczne są oparte 
na urzędowych aktach Głównych Komisji Wyborczych. Z okręgów wybor- 
czych 11 (Sieradz), 38 (Żywiec) i 41 (Jasło) braknie dat zupełnie. Pochodzi 
to stąd, że prezesi tych komisji wbrew ordynacji wyborczej nie nadesłali 
ani do Kancelarji Sejmowej ani do Sądu Najwyższego protokółów wybor- 
czych. Wynalezienie zaś tych aktów z 600 skrzyń z kartkami wyborczemi, 
protokółami i t. p. w piwnicach Sądu Najwyższego okazało się niemożliwością. 

Na tem miejscu składam gorące podziękowanie Marszałkowi Sejmu, 
Trąmpczyńskiemu, Ministrowi Sprawiedliwości (b. Głównemu Komisarzowi 
Wyborczemu) p. Sobolewskiemu, Prezesowi Sądu Najwyższego Nowo- 
dworskiemu, Dyrektorowi Biura Sejmowego p. Pomykalskiemu i Prezesom 
Głównych Komisji Wyborczych, jako tym, którzy mi dopomogli w wielkim 
stopniu do zebrania materjału. Specjalnie dziękuję p. Michalczewskiemu 
za wykonanie mapy okręgów wyborczych. 

Tadeusz Rzepecki. 

Warszawa, 14. października 1919 r. 



ORDYNACJA WYBORCZA 

DO SEJMU USTAWODAWCZEGO. 



Na podstawie uchwalonego przez Radę Ministrów projektu stanowię co następuje: 

ROZDZIAŁ I. 
Prawo ivybierania. 

ARTYKUŁ 1. Wyborcą do Sejmu jest każdy obywatel państwa bez różnicy 
płci, który do dnia ogłoszenia wyborów ukończył 21 lat. 

ARTYKUŁ 2. Wyborcy winni być mieszkańcami tego obwodu głosowania, 
w którym głosują, przynajmniej od przedednia zarządzenia wyborów (patrz art. 15) 

ARTYKUŁ 3. Wyborcy głosować wolno tylko w jednym obwodzie głosowania. 

ARTYKUŁ 4. Wojskowi wszystkicli stopni i wszystkich rodzajów broni w 
służbie czynnej nie biorą udziału w głosowaniu. 

ARTYKUŁ 5. Prawa wyborczego nie mają osoby sądownie pozbawione 
praw obywatelskich. 

ARTYKUŁ 6. Prawo głosowania winno być wykonywane osobiście. 

ROZDZIAŁ II. 
Wybieralność. 

ARTYKUŁ 7. Wybieralni do Sejmu są wszyscy obywatele (Iki) państwa, 
posiadający czynne prawo wyborcze, niezależne od miejsca zamieszkania, jak również 
wojskowi. 

ARTYKUŁ 8. Urzędnicy państwowych władz administracyjnych, skarbowych 
i sądowych nie mogą być wybrani w tych okręgach wyborczych, na które rozciąga 
się ich działalność służbowa. 

Przepis ten nie dotyczy urzędników i wojskowych władz centralnych. 

ARTYKUŁ 9.^) Płatni urzędnicy państwowi oraz wojskowi z chwilą wyboru 
na posła zostają zwolnieni na czas trwania mandatu ze swych czynności służbowych 
i nie otrzymują za ten czas poborów, związanych z ich urzędem. 

') „Dekretem o zmianie art. 9 dekretu o ordynacji wyborczej do Sejmu ustawodawczego z 
S. 2. 1919 zmienione zostało brzmienie art. 9 w ten sposób: „Pfatni urzędnicy państwowi z chwilą 



— 10 - 

Przepis ten nie dotyczy ministrów, podsekretarzy stanu i profesorów wyż- 
szych uczelni. 

ARTYKUŁ 10. Poseł powołany do płatnej służby państwowej przestaje być 
członkiem sejmu. 

Przepis ten nie dotyczy ministrów, podsekretarzy stanu i profesorów wyż- 
szycłi uczelni. 

ROZDZIAŁ III. 
Okręgi wyborcze i obwody głosowania. 

ARTYKUŁ 11. Państwo Polskie zostaje podzielone na okręgi wyborcze. 
Wykaz okręgów wyborczych i siedzib głównych Komisji Wyborczych jest wyszcze- 
gólniony w dodatku Nr. 1. 

ARTYKUŁ 12. Jeden poseł przypada przeciętnie na 50 tys. ludności okręgu ; 
na ułamki tej liczby wynoszące powyżej 25,000 przypada jeden poseł. 

ARTYKUŁ 13. Główna komisja wyborcza dzieli okręg wyborczy na ob- 
wody głosowania. 

ROZDZIAŁ IV. 
Wybory poselskie. 

a) Zarządzenie wyborów, dzień i miejsce wyborów. 

ARTYKUŁ 14. Wybory poselskie będą zarządzone przez Naczelnika Państwa 

ARTYKUŁ 15. W zarządzeniu wyborów oznaczony będzie dzień głosowania 
na który wybrać należy niedzielę lub święto. Głosowanie odbywa się w jednym 
dniu w całym kraju. Głosowanie powinno być wyznaczone najpóźniej na sześć-, 
dziesiąty dzień po dniu zarządzenia wyborów. 

Zarządzenie wyborów winno być ogłoszone w dzienniku praw państwa oraz 
w dziennikach politycznych, stołecznych i prowincjonalnych. 

Dzień ogłoszenia wyborów w dzienniku praw państwa uważa się za dzień 
zarządzenia wyborów 

ARTYKUŁ 16. Najpóźniej w dwudziestym dniu po dniu zarządzenia wy-, 
borów główna komisja wyborcza ogłosi publicznie we wszystkich gminach okręgu 
wyborczego dzień wyborów poselskich, godziny głosowania, liczbę posłów, którzy 
mają być wybrani, miejsce, czas, sposób i ostatni termin zgłaszania kandydatur posel- 
skich według przepisów rozdziału IV d, a wreszcie skład i lokal urzędowy głównej 
komisji wyborczej. 

Równocześnie będzie ogłoszony w każdej gminie lub mieście podział danej 
gminy lub miasta na obwody głosowania, wyznaczony lokal wyborczy dla każdego 
obwodu oraz skład i lokal urzędowy oraz godziny urzędowania miejscowych komisji 
wyborczych. 

wyboru iia posła zostają zwolnieni na czas trwania mandatu ze swych czynności służbowych i nie 
otrzymują za ten czas poborów, związanych z ich urzędem. 

Przynależni do wojska w razie wyboru na posła zwalniają się zupełnie z armji polskiej 
na czas trwania mandatu poselskiego. Przepis ten nie dotyczy ministrów, podsekretarzy stanu i 
profesorów wyższych uczelni." 



- 11 - 

Ogłoszenie to nastąpić winno w sposób zwykle w danej gminie używany 
przy ogłaszaniu rozporządzeń. 

ARTYKUŁ 17. W razie zmiany lokalu wyborczego, względnie Lokalu urzę- 
dowania głównej lub miejscowej komisji wyborczej zmiana ta musi być natycłimiast 
podana do publicznej wiadomości. 

b) Komisje wyborcze. 

ARTYKUŁ 18. Dla każdego okręgu wyborczego ustanawia się główną ko- 
misję wyborczą, dla każdego obwodu głosowania — miejscową komisję wyborczą. 
Kontroluje normalne powstanie i funkcjonowanie komisji oraz udziela im instrukcji 
i komentarzy ministra spraw wewnętrznycłi, od którego postanowień przysługuje im 
odwołanie się do Sądu Najwyższego. Nadzór nad czynnościami będzie pełnił w każ- 
dym okręgu komisarz wyborczy, mianowany przez ministra spraw wewnętrznych 
i pozostający pod bezpośrednią kontrolą Generalnego Komisarza Wyborczego, miano- 
wanego przez Naczelnika Państwa na wniosek Rady ministrów. 

ARTYKUŁ 19. Główna komisja wyborcza Składa się z przewodniczącego, 
zastępcy przewodniczącego i trzecłi członków. 

Przewodniczącym głównej komisji jest prezes sądu okręgowego, lub też sę- 
dzia przez niego powołany. 

ARTYKUŁ 20. Prezes sądu okręgowego powołuje zastępcę przewodniczą- 
cego z grona sędziów. 

ARTYKUŁ 21. Z pozostałycłi trzecłi członków głównej komisji wyborczej 
jednego oraz zastępcę wybiera rada miejska, dwócłi zaś i tyluż zastępców zgroma- 
dzenie wójtów powiatu, również ze swego grona. Do zgromadzenia wójtów nie 
mogą należyć wójtowie, mianowani przez b. władze okupacyjne. 

W okręgacłi wyborczycłi, złożonycłi z jednego miasta, dwócłi członków i icłi 
zastępców wybiera rada miejska, trzeciego związki zawodowe. Sposób powołania 
tego trzeciego członka i jego zastępcy określi instrukcja ministra spraw wewnętrz- 
nycłi. Na wyboracłi w Radzie miejskiej przewodniczy prezes Rady Miejskiej, na 
zgromadzeniu wójtów — osoba przez zgromadzenie na przewodniczącego powołana. 

ARTYKUŁ 22. Wójci i członkowie rady miejskiej będą zawiadomieni o wy- 
boracli na trzy dni przed posiedzeniem. W razie niemożności zawiadomienia osobi- 
stego, należy wybory ogłosić w dzienniku miejscowym, 

ARTYKUŁ 23. Każdy z członków rady miejskiej lub każdy wójt pisze na 
swej kartce do głosowania jedno nazwisko. Za wybranycłi uważa się tycłi, którzy 
otrzymali naiwiększą ilość głosów. W razie równości głosów otrzymanycłi przez 
poszczególnych! kandydatów, rozstrzyga los, wycjągnięty przez przewodniczącego. 

ARTYKUŁ 24. Przev/odniczący zawiadomi zebranycłi bezzwłocznie o wynikacli 
głosowania i prześle odpis protokułu wyboru z dokładnym adresem wybranycii prze- 
wodniczącemu głównej komisji wyborczej. Ewentualne protesty przeciwko wyborowi 
w ciągu czterech dni od dnia głosowania należy wnosić do przewodniczącego głów- 
nej komisji wyborczej. Protesty rozstrzyga niezwłocznie Sąd Najwyższy. W razie 
unieważnienia wyboru wójci, ewentualnie rada miejska, przystąpią do ponownych 
wyborów. 



- 12 — 

ARTYKUŁ 25. Miejscowa komisja wyborcza składa się z przewodniczącego, 
zastępcy przewodniczącego i trzech członków; wszystkicłi powołuje główna komisja 
wyborcza. • 

ARTYKUŁ 26. Do powzięcia uctiwały w głównej i miejscowej komisji wy- 
borczej niezbędna jest obecność przynajmniej trzecli członków. 

Ucliwały komisji zapadają zwykłą większością głosów. W razie równości 
głosów rozstrzyga przewodniczący. 

ARTYKUŁ 27. Jeden z członków komisji prowadzi protokuły obrad komisji. 
Prctokuły winny być podpisane przez obecnycti na zebraniu członków komisji. 

ARTYKUŁ 28. Kandydat na posła nie może brać udziału w pracacłi komisji 
wyborczycli. 

ARTYKUŁ 29. Osoby powołane na członków komisji wyborczycli, które 
ucłiyiają się po przyjęciu wyborów od spełnienia swoicli obowiązków bez usprawie- 
dliwionej przyczyny, ulegną karze grzywny od jednej do stu marek, lub od dwucti 
do dwustu koron; skazanie po raz trzeci powoduje wykreślenie z listy członków 
komisji. 

Kary te na członków miejscowych i głównych komisji wyborczych nakłada 
komisja główna. 

ARTYKUŁ 30. Członkowie głównych i miejscowych komisji wyborczych 
otrzymują djety. Członkowie urzędujący w miejscu zamieszkania otrzymują dziesięć 
marek (dwadzieścia koron) dziennie, członkowie urzędujący poza miejscem swego 
zamieszkania piętnaście marek (trzydzieści koron) dziennie i zwrot kosztów podróży 

c) Sprawdzanie praw wyborczych. 

ARTYKUŁ 31. Naczelnik gminy sporządzi w porządku alfabetycznym (we- 
dług wzoru dodatek nr. 2) spisy obywateli zamieszkałych w poszczególnych miejsco- 
wościach gminy, którzy w dniu ogłoszenia wyborów mają ukończonych lat 21. Do 
tego spisu dołączy naczelnik gminy spis osób, które nie mają prawa głosowania w 
myśl art. 5 niniejszej ustawy. W miastach spisy te przygotowuje magistrat według 
obwodów. 

ARTYKUŁ 32. Najpóźniej 20-go dnia od ogłoszenia wyborów naczelnik 
gminy, względnie burmistrz miasta, spisy te dostarcza komisjom miejscowym. 

ARTYKUŁ 33. Natychmiast po otrzymaniu tych spisów komisja miejscowa 
przystępuje do ich zbadania oraz zatwierdza listę wyborców. 

ARTYKUŁ 34. Komisja ma prawo żądać okazania materjałów, na których 
podstawie sporządzone zostały spisy mieszkańców i udzielania przez naczelnika gminy 
wyjaśnień. 

ARTYKUŁ 35. Komisja miejscowa najpóźniej 25-go dnia od ogłoszenia wy- 
borów przesyła zatwierdzoną przez się listę wyborców głównej komisji wyborczej. 

Jednocześnie drugie egzemplarze listy wyborców wyłożone będą do przej- 
rzenia w lokalu Komisji miejscowej na 8 godzin dziennie przez dni pięć. 

ARTYKUŁ 36. Każdy obywatel ma prawo wnosić reklamacje przeciwko 
liście wyborców zarówno o wykreślenie, jak i wpisanie na listę siebie lub kogokolwiek. 

Reklamacje należy poprzeć dowodami. 



- 13 — 

ARTYKUŁ 37. Reklamacje mogą być wnoszone piśmiennie lub ustnie do 
komisji miejscowej, która ustne reklamacje protokułuje. 

Reklamacje są uważane za poufne, lecz nie mogą być bezimienne. 

ARTYKUŁ 38. Komisja miejscowa zawiadomi piśmiennie osoby, co do któ- 
rych wniesiono reklamacje, o .ich wykreślenie najpóźniej nazajutrz po otrzymaniu 
reklamacji. W zawiadomieniu tem będzie przytoczony art. 39 ordynacji wyborczej. 

ARTYKUŁ 39. Osoby, których prawo głosowania podano w wątpliwość, 
mogą wnosić obronę na ręce komisji miejscowej w przeciągu 3 dni od dnia dorę- 
czenia zawiadomienia. 

ARTYKUŁ 40. Komisja miejscowa rozstrzyga reklamacje w ciągu 3-ch dni. 
Od postanowień komisji miejscowej można się odwołać do komisji głównej za po- 
mocą reklamacji, złożonych do komisji miejscowej w ciągu 48 godzin od daty dorę- 
czenia decyzji komisji miejscowej, przeciwreklamacje mogą być składane komisji miej- 
scowej ustnie, do protokułu albo piśmiennie. 

Reklamacje o wykreślenia zatrzymuje komisja miejscowa do upływu terminu 
obrony, poczem wraz z przeciwreklamacjami przesyła głównej komisji Wyborczej, 

ARTYKUŁ 41. Komisja główna bada spisy, listy, protesty, reklamacje i prze- 
ciwreklamacje, ustala ostatecznie listy wyborców i rozsyła poprawione i podpisane 
listy komisjom miejscowym najpóźniej w trzydziestym drugim dniu od ogłoszenia 
wyborów. 

ARTYKUŁ 42. Orzeczenia głównej komisji wyborczej mogą być zaskarżone 
do Sądu Najwyższego tylko z powodu przekroczenia prawa. 

d) Zgłaszanie kandydatur poselskich. 

ARTYKUŁ 43. ^) Kandydatury poselskie będą zgłaszane piśmiennie na ręce 
przewodniczącego głównej komisji wyborczej nie później jak dwudziestego czwartego 
dnia od ogłoszenia wyborów. 

ARTYKUŁ 44. Zgłoszenie winno być podpisane łącznie lub na oddzielnych 
deklaracjach co najmniej przez pięćdziesięciu wyborców, zamieszkałych w okręgu 
wyborczym. 

ARTYKUŁ 45. Zgłoszone listy kandydatów będą oznaczone przez główną 
komisję wyborczą numerem porządkowym w kolejności ich składania i w tym samym 
porządku zostaną wydrukowane na afiszach wyborczych. 

ARTYKUŁ 46. Zgłaszający listę kandydatów winni wskazać swego pełno- 
mocnika, uprawnionego wyłącznie do składania w imieniu grupy oświadczeń w spra- 
wie wad zgłoszenia. 

ARTYKUŁ 47. ^) Grupy, które zgłosiły listy kandydatów, mogą przez swoich 
pełnomocników, wyraźnie do tego w zgłoszeniu upoważnionych, oświadczyć najpóź- 
niej dwudziestego siódmego dnia od ogłoszenia wyborów, że tworzą związek wy- 
borczy, a wówczas będą miały wobec innych grup prawa jednej grupy, a zgłoszenia 
ich będą stanowiły jedno zgłoszenie. 

') Termin przewidziany w art. 43. został przedłużony o 10 dni .,Dekretem o przedłużeniu 
niektórych terminów prekluzyjnycli przy wyboracłi do Sejmu Ustawodawczego z 19. I.-'. 1918". 

'■*) Termin przewidziany w art. 47 został przedłużony o 10 dni „Dekretem o przedłużeniu 
niektórych terminów prekluzyjnych przy wyborach do Sejmu Ustawodawczego z 19. 12. 191-S". 



- 14 - 

ARTYKUŁ 48. W zgłoszeniu kandydaci winni być wymienieni w porządku 
pierwszeństwa, w jakim wybrani wchodzą do Sejmu. 

ARTYKUŁ 49. W zgłoszeniu powinno być podane imię i nazwisko, zawód, 
wiek i miejsce zamieszkania każdego kandydata. 

ARTYKUŁ 50. Ta sama osoba może kandydować w wielu okręgacłi wy- 
borczych. 

ARTYKUŁ 51. Główna komisja wyborcza bada zgłoszenia i oświadczenia, 
a o dostrzeżonych brakach i wadach zawiadamia właściwego pełnomocnika 28 dnia 
od ogłoszenia wyborów. 

ARTYKUŁ 52. Jeżeli wady nie zostaną usunięte w przeciągu trzech dni, 
główna komisja wyborcza stwierdza nieważność zgłoszenia w całości albo nieważność 
kandydatów, których wady dotyczą. 

ARTYKUŁ 53. W razie zgłoszenia w terminie jednej tylko listy kandydatów, 
jak również w razie zgłoszenia paru list z ogólną ilością kandydatów nie większą od 
liczby posłów, przypadającej na dany okręg, głosowanie nie odbywa się; natomiast 
główna komisja wyborcza ogłasza o wyborze na posłów kandydatów zgłoszonych. 

ARTYKUŁ 54.^) W razie zgłoszenia więcej niż jednej listy o łącznej ilości 
kandydatów większej od liczby posłów, których okręg ma wybrać, komisja główna 
ogłosi najpóźniej trzydziestego drugiego dnia od ogłoszenia wyborów listy kandyda- 
tów — wszystkie równocześnie w kolejnym porządku ich zgłoszenia. 

e) Głosowanie. 

ARTYKUŁ 55. Głosowanie rozpoczyna się o godzinie ósmej rano i trwa 
bez przerwy do godziny dziesiątej wieczorem. 

ARTYKUŁ 56. Od chwili rozpoczęcia głosowania aż do chwili zakończenia 
winni być obecni w lokalu wyborczym bez przerwy conajmniej trzej członkowie ko- 
misji wyborczej. 

Przewodniczący komisji i członek komisji wybrany do pisania protokulu nie 
mogą równocześnie oddalić się z lokalu wyborczego. 

ARTYKUŁ 57. Głosowanie raz rozpoczęte nie może być przerwane. Gdyby 
wskutek siły wyższej czynności wyborcze były wręcz uniemożliwione, komisja vyy- 
borcza może przedłużyć głosowanie o kilka godzin lub odroczyć do dnia na- 
stępnego. 

ARTYKUŁ 58. W razie przerwania głosowania komisja wyborcza winna 
opieczętować akta wyborcze i urnę wyborczą i przechować je pod osobistą odpo- 
wiedzialnością przewodniczącego. 

ARTYKUŁ 59. Protokuł głosowania winien być spisany według wzoru. 
(patrz dodatek nr. 4). 

ARTYKUŁ 60. Wyborca po oddaniu głosu winien opuścić lokal. Wstęp 
do miejsca wyborów mają tylko wyborcy i członkowie komisji, oraz osoby, wskazane 
w art. 62. 



O Termin przewidziany art. 54 przedłużony został o 10 dni ,. Dekretem o przedłużeniu 
niektórych terminów prekluzyjnych przy wyboracłi do Sejmu Ustawodawczego z 19, 12. 1918". 



- 15 - 

ARTYKUŁ 61. Osoby, któreby zakłócały spokój albo agitowały, przewodni- 
czący może usunąć z lokalu wyborczego, w razie zaś usiłowania ponownego wejścia 
skazać je na grzywnę do stu marek (dwieście koron). 

ARTYKUŁ 62. Prawo obecności w lokalu wyborczym od cliwili rozpoczęcia 
czynności aż do zakończenia głosowania, mają przedstawiciele grup wyborczych, 
zgłoszeni przez pełnomocników po jednym do każdej komisji z pośród miejscowych 
wyborców. 

ARTYKUŁ 63. Przedstawiciela grup wyborczych komisja wyborcza może 
wydalić z lokalu wyborczego w wypadkach przewidzianych w art. 61 dopieio po 
bezskuteczności uprzedniego upomnienia. Fakt wydalenia z lokalu wyborczego i po- 
wody wydalenia muszą być zaznaczone w protokule komisji. 

ARTYKUŁ 64. W czasie głosowania nie wolno ani w lokalu wyborczym 
ani w budynku, w którym się ten lokal znajduje, ani też na ulicy i na placu przed 
wejściem do budynku w promieniu stu metrów, wygłaszać przemów do wyborców 
i w jakikolwiek sposób agitować, 

ARTYKUŁ 65. W razie gdyby tłumne zgromadzenie się publiczności tamo- 
wało wyborcom dostęp do budynku lub do lokalu wyborczego, przewodniczący 
komisji poczyni potrzebne zarządzenia, by zapewnić wyborcom swobodny dostęp. 

ARTZKUŁ 66. W celu zapewnienia wykonania zarządzeń przewodniczącego, 
oddana będzie do jego rozporządzenia straż w odpowiedniej sile. 

ARTYKUŁ 67. Przed rozpoczęciem głosowania komisja i przedstawiciele 
grup wyborczych powinni się przekonać, czy urna jest próżna. Od tej chwili aż do 
skończenia głosowania urna w żadnym razie nie może być otwierana. 

ARTYKUŁ 68. Przewodniczący komisji wyborczej może żądać dokumentów 
od osoby głosującej w celu ustalenia tożsamości. Od decyzji przewodniczącego 
można się odwołać do komisji, która orzeka większością głosów ostatecznie. W razie 
niejednomyślności orzeczenia, należy wnieść to do protokułu. Zarzuty <zd do toż- 
samości osoby mogą być wnoszone ustnie lub piśmiennie, ale tylko dopóty, dopóki 
osoba,, o którą chodzi, nie oddała głosu. 

ARTYKUŁ 6Q.O Głosowanie odbywa się za pomocą urzędowych kart do 
głosowania. 

Karty muszą być jednakowe w całym okręgu wyborczym. 

Na każdej kartce do głosowania wydrukowane są numery porządkowe list 
kandydatów. 

Dodatek nr. 3 przedstawia wzór karty głosowania. 

Karty do głosowania opatrzone są pieczęcią urzędową głównej komisji wy- 
borczej. Karty do głosowania winny być sprzedawane w ciągu 5-ciu dni przed 
wyborami w wolnym handlu i w lokalu wyborczym po cenie 5 fen. (10 halerzy). 

ARTYKUŁ 70, Głosowanie odbywa się w sposób następujący: Wyborca, 
wchodząc do lokalu wyborczego, udaje się do stołu, przy którym siedzi komisja 
wyborcza, i wymienia swe nazwisko. Po sprawdzeniu przez czl^onka, prowadzącego 

') Artykuł 69 w myśl „Dekretu o zmianach w ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawo- 
dawczego" z 26. 12. 1918. zostai zmieniony w sposób następujący: 

„Głosowanie odbywa się za pomocą kart do głosowania. Karta zawierać ma jedynie 
numer listy kandydatów, na którą wyborca oddaje swój głos. Numer może być drukowany lub pisany". 



- 16 ~ 

protokuł, czy nazwisko wyborcy znajduje się na liście wyborców, wyborca otrzymuje 
kopertę do gtosowania, wkłada w nią odrazu kartkę i, zakleiwszy, wręcza przewodni- 
czącemu komisji. Ten, sprawdziwszy stempel na kopercie, wrzuca ją do urny wy- 
borczej, jednocześnie inny członek komisji obok nazwiska wyborcy czyni adnotację, 
że głos swój już oddał, poczem wyborca oddala się z sali. 

ARTYKUŁ 71.^) Wypełnienie karty do głosowania odbywa się za pomocą 
podkreślenia tego numeru listy kandydatów, na który wyborca cłice oddać swój głos. 

ARTYKUŁ 72. Przewodniczący nie przyjmuje karty, do głosowania, którą 
wyborca pragnąłby oddać bez włożenia jej do koperty urzędowej, również nie przyj- 
muje kopert, oznaczonycłi jakimśkolwiek znakiem poza stemplem urzędowym. 

ARTYKUŁ 73. Z uderzeniem godziny dziesiątej wieczorem przewodniczący 
nakazuje zamknięcie lokalu wyborczego. Odtąd mogą głosować tylko wyborcy, 
którzy jeszcze przed uderzeniem godziny dziesiątej znajdują się w lokalu wyborczym. 

ARTYKUŁ 74. Po ogłoszeniu przez przewodniczącego, że głosowanie jest 
ukończone, przewodniczący pomiesza koperty, złożone do urny wyborczej, poczem 
liczy je, nie otwierając. 

Jednocześnie ustala się na podstawie notatek na liście wyborców liczbę wy- 
borców, którzy głosowali. 

Gdyby liczba ta mimo kilkakrotnego liczenia różniła się od liczby kopert, 
wyjętych z urny, należy to w protokule zaznaczyć, podając okoliczności, mogące 
wyjaśnić przyczynę niezgodności. 

f) Stwierdzenie wyniku głosowania w komisji miejscowej. 

ARTYKUŁ 75, Natychmiast po ukończeniu głosowania komisja przystępuje 
do obliczenia głosów, oddanych na poszczególne listy kandydatów. 

ARTYKUŁ 76.^) Nieważne są: 1) karty do głosowania, włożone nie do 
urzędownie ostemplowanej koperty lub też koperty oznaczonej znakiem odróżniającym; 
2) karty do głosowania nie ostemplowane urzędowym znakiem lub też opatrzone 
znakiem odróżniającym; 3) karty do głosowania puste; oraz 4) karty do głosowania 
nie wypełnione w sposób właściwy w myśl art. 71. 

ARTYKUŁ 77. Nieważność oddanych kart sprawdza główna komisja wy- 
borcza. Orzeczenie jej sprawdza w razie wniesienia protestu przeciwko wyborowi 
Sąd Najwyższy. 

ARTYKUŁ 78. Karty do głosowania, które na podstawie art. 76 zostały 
przez komisję miejscową unieważnione, należy oznaczyć numerami porządkowymi 
i dołączyć do protokułu wraz z kopertami. 

ARTYKUŁ 79. Protokuł musi być podpisany przez wszystkich członków 
komisji i przedstawicieli poszczególnych grup wyborców i łącznie z kartami do gło- 
sowania oraz z listami wyborców po starannem zapieczętowaniu i ostemplowaniu 
odesłany natychmiast do głównej komisji wybortzej. 

^) Artykuł 71 zostat zniesiony „Dekretem o zmianach w ordynacji wyborczej do Sejmu 
Ustawodawczego" z 26. 12. 1918. 

'^) W artykule 76 ordynacji wyborczej znosi się punkt drugi; punkt czwarty zyskuje 
brzmienie: „Karty do glosowania, nie wypełnione w sposób właściwy w myśl artykułu 69" 
(„Dekret o zmianach w ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego z 26. 1'2. 1918.') 



- 17 - 

Każdy członek komisji, jeżeli uważa, że protokuł nie jest zgodny z rzeczy- 
wistością, ma prawo swoje oświadczenie podyktować i załączyć na piśmie do protokułu. 

g) Stwierdzenie wyniku głosowania w całym okręgu wyborczym. 

ARTYKUŁ 80. Posiedzenie głównej komisji wyborczej w celu ustalenia 
wyniku głosowania odbywa się najpóźniej na trzeci dzień po głosowaniu w poszcze- 
gólnych obwodach głosowania. O miejscu i czasie tego posiedzenia powinni być 
zawiadomieni, co najmniej na 24 godziny przed terminem, członkowie komisji i pełno- 
mocnicy grup wyborczych. 

ARTYKUŁ 81. Główna komisja wyborcza po obliczeniu głosów, oddanych 
na poszczególne listy kandydatów, przystępuje do rozdzielenia mandatów poselskich 
między poszczególne listy. 

Sposób wyliczeń wykazuje dodatek nr. 5. 

ARTYKUŁ 82. Z czynności głównej komisji wyborczej spisuje się protokuł. 
W protokule powinny być umieszczone wszystkie obliczenia, dokonane przy obra- 
chowywaniu głosów. 

ARTYKUŁ 83. Po ustaleniu treści protokułu, przewodniczący głównej komisji 
wyborczej ogłasza wynik głosowania i podaje do wiadomości w dzienniku miejsco- 
wym lub w inny sposób, używany zwykle w tej miejscowości. 

ARTYKUŁ 84. Dla każdego z wybranych posłów przewodniczący głównej 
komisji wyborczej wystawi bezzwłocznie list wierzytelny, podpisany przez członków 
komisji wyborczej, a zawierający : 

1) nazwę okręgu wyborczego; 2) dzień wyborów; 3) imię i nazwisko, zawód 
miejsce zamieszkania i wiek wybranego. 

ARTYKUŁ 85. Po wystawieniu listów wierzytelnych protokuł zostaje od- 
czytany i podpisany przez członków komisji wyborczej. 

ARTYKUŁ 86. Protokuł wraz z aktami wyborczymi poszczególnych komisji 
wyborczych i kartkami do głosowania powinien być opieczętowany, opatrzony na- 
pisem, oznaczającym zawartość i odesłany do pierwszego prezesa Sądu Najwyższego. 

Odpis uwierzytelniony protokułu przewodniczący prześle naczelnikowi kan- 
celarji izby Poselskiej. 

h) Koszta wyborcze. 

ARTYKUŁ 87. Wszystkie wydatki połączone z przeprowadzeniem wyborów 
ponosi państwo, z wyjątkiem kosztu kartek do głosowania. 

Dostarczenie urny, lokalu, sprzętów i przyborów do pisania dla komisji w\- 
borczej jest obowiązkiem gminy, w obrębie której komisja urzęduje. 

ROZDZIAŁ V. 

Sprawdzanie ważności mandatów. 

ARTYKUŁ 88. W ciągu 14 dni po ogłoszeniu wyniku głosowania przez 
główną komisję wyborczą każdy obywatel może wnieść protest przeciwko wyborowi. 
Protest winien być wniesiony w dwuch egzemplarzach na ręce przewodniczącego 
głównej komisji wyborczej. 



- 18 - 

ARTYKUŁ 89. Przewodniczący głównej komisji wyborczej ogłasza natycli- 
miast w dzienniku urzędowym państwa i w dzienniku miejscowym, że protest został 
wniesiony, wyznaczając dziesięciodniowy termin do wnoszenia zarzutów przeciwko 
reści protestu. Przed upływem tycti dziesięciu dni wolno każdemu wyborcy prze- 
glądać protest w lokalu komisji i czynić z niego odpisy, poczym protest wraz z za- 
rzutamifsą przesyłane do Sądu Najwyższego, drugi zaś egzemplarz komisja główna 
przesyła do kancelarji Sejmu. 

ARTYKUŁ Q0. O ważności wyborów zaprotestowanycłi według^ art. 88 
rozstrzyga Sąd Najwyższy ,bez kosztów dla stron w przeciągu sześciu miesięcy od 
dnia wyboru. 

ARTYKUŁ 91. Sąd Najwyższy, działając w; 'cliarakterze trybunału wybor- 
czego, urzęduje w komplecie trzech członków tego Sądu.^ 

ARTYKUŁ 92. Sąd Najwyższy jest sądem wyłącznielorzekającym ofprzekro- 
czeniu prawa przy badaniu protestów wyborczych. 

ARTYKUŁ 93. Jeżeli wskutek pogwałcenia obowiązku urzędowego przez 
członka komisji wyborczej, głosowanie zostało w"całości lub w niektórych^obwodach 
głosowania unieważnione, winny może^być skazany na zapłacenie kosztów ponow- 
nego głosowania lub też części tych kosztów. Koszta te wpłaci skazany w kwocie 
przez sąd oznaczonej do kasy państwowej, względnie gminnej. Do orzekania w tych 
sprawach powołany jest miejscowy sąd pokoju, względnie sąd powiatowy. 

ARTYKUŁ 94. Posiedzenia Sądu Najwyższego w sprawach -dotyczących 
wyborów odbywają się publicznie. 

ARTYKUŁ 95, Najdalej na siedemnasty d/ień po dniu wyborów Sąd Naj- 
wyższy sporządzi wykaz wyborów ^zaprotestowanych i prześle go** do prezy- 
djum Sejmu. 

ARTYKUŁ 96. Ważność wyborów niezaprotestowanych rozważy Sejm naj- 
później w przeciągu dwuch miesięcy. W wypadku zakwestionowania wyboru posła, 
mimo braku protestu, Sejm oddaje sprawę do zbadania i rozstrzygnięcia Sądowi 
Najwyższemu. 

ROZDZIAŁ VI. . 

Utrata i zastąpienie mandatu. 

ARTYKUŁ 97. Mandat poselski zostaje unieważniony, jeżeli się okaże, że 
poseł nie był wybieralny według art. 7 i 8, albo później prawo obieralności utracił. 
ARTYKUŁ 98. Sąd Najwyższy może unieważnić wybór: 

1) jeżeli zostanie stwierdzone, że w danym okręgu wyborczym mandat po- 
selski^został uzyskany|przy użyciu przekupstw, wymuszeń, fałszu lub jakichkolwiek 
podejść; 

2) jeżeli w postępowaniu wyborczemjprzepisy niniejszej ordynacji wyborczej 
nie były przestrzegane. 

ARTYKUŁ 99. Jeżeli ten sam kandydat będzie wybrany więcej, niż w jednym 
okręgu, powinien oświadczyć, z którego okręgu wybór przyjmuje, najpóźniej na 
pierwszem posiedzeniu nowo wybranej Izby. W przeciwnym razie losowanie. 



- 19 - 

dokonane przez marszałka Izby na publicznem posiedzeniu, rozstrzyga, z którego 
okręgu poseł ma mandat zatrzymać, 

ARTYKUŁ 100, W razie unieważnienia wyboru według art. 98, o ile Sąd 
Najwyższy orzecze, że nie może mieć zastosowania art. 101, Minister Spraw 
Wewnętrznych! zarządzi wybór ponowny w okręgu lub obwodzie, gdzie prawo zo- 
stało przekroczone, w ciągu 15 dni od unieważnienia. 

Wybór ten może być przeprowadzony przez te same komisje wyborcze 
i na podstawie tycli samycli list wyborców, co wybór poprzedni. 

ARTYKUŁ 101. W pozostałych wypadkacłi unieważnienia lub ustania 
mandatu posła, główna komisja wyborcza ogłosi o wstąpieniu na jego miejsce 
kolejnego kandydata z tej samej listy kandydatów i wystawi mu list wierzytelny. 



Dodatek Nr. 1 



SPIS OKRĘGÓW WYBORCZYCH I ILOŚĆ MANDATÓW. 
I. Królestwo Polskie i okręg Białostocki 




o co 
tft-o ^ 



Siedziba głów- 
nej komisji 
wyborczej. 



2 
3 

4 

5 
6 

7 
8 
Q 
10 
11 
12 
13 
14 
15 
16 
17 
18 
19 
20 
21 
22 
23 
24 
25 



Powiaty : Kalwaryjski, Wołkowyski, Marjampolski, Włady- 

sławowski 

„ Suwalski, Sejneński, Augustowski 

„ Łomżyński, Szczuczyński, Kolneński, Ostrołęcki 

W. Mazowiecki, Ostrowski 

„ Mławski, Przasnyski, Ciechanowski, Makowski, 

Pułtuski 

„ Lipnowski, Rypiński 

,, Płocki, Płoński. Sierpcki 

„ Włocławski, Nieszawski 

„ Słupecki, Koniński, Kolski- 

„ Łęczycki, Kutnowski, Gostyński 

Kaliski, Turecki 

„ Sieradzki, Wieluński 

m. Łódź 

Łódzki, Łaski, Brzeziński 

,, Łowicki, Skierniewicki, Rawski, Socłiaczewski. . 

„ . Grójecki, Błoński, lewy brzeg Warszawskiego. . 

m. Warszawa 

Radzymiński, Miński, prawy brzeg Warszawskiego 

Siedlecki, Węgrowski, Sokołowski. . — . . 

„ Garwoliński, Łukowski 

„ Bialski, Janowski, Radzyński, Włodawski. . . . 

,, Chełmski, Hrubieszowski, Tomaszowski . . . 

„ Puławski, Lubartowski, Lubelski 

„ . Janowski, Krasnostawski, Biłgorajski, Ziimojski. 

Sandomierski, Opatowski, Iłżecki 

,, Opoczeński, Konecki. 



Suwałki. 



Łomża. 



8 


Ciechanów. 


4 


Lipno. 


6 


Płock. 


6 


Włocławek. 


7 


Konin. 


7 


Kutno. 


6 


Kalisz. 


7 


Sieradz. 


10 


Łódź. 


10 


Łódź. 


6 


Łowicz. 


8 


Grodzisk. 


16 


Warszawa. 


7 


Mińsk. 


5 


Siedlce. 


6 


Łuków. 


6 


Biała. 


7 


Chełm, 


10 


Lublin. 


10 


Zamość. 


9 


Sandomierz 


6 


Opoczno. 



'20 




26 
27 
28 
29 
30 
31 
32 
33 
34 



Powiaty: Kielecki, Włoszczowski, Jędrzejowski. 

„ Stopnicki, Pińczowski 

„ Miechowski, Olkuski 

„ Będziński, Dąbrowski 

„ Częstochowski Radomskowski. . . 

„ Piotrkowski 

„ Radomski, Kozienicki 

„ Sokolski, Białostocki 

Bielski 



Kielce. 

Pińczów. 

Olkusz. 

Sosnowiec 

Częstochowa. 

Piotrków. 

Radom 

Białystok. 

Bielsk. 



SPIS OKRĘGÓW WYBORCZYCH I ILOŚĆ MANDATÓW. 
II. Śląsk Cieszyński. 



3 O 


- - 








bCbD 
ar (U 
i- N 




■o 3 


Siedziba głów- 




Okręgi wyborcze 


^cfi co 


nej komisji 


ź- 
^ ^ 




S 


wyborczej. 


35 


Miasto Bielsk i powiat polit. Bielski, Cieszyn i Frysztat 
bez gmin Orłowej, Dziećmorowic, Pietrwałdu, Łazy, 
Sucha średnia i dolna, dale] z żupaństwa Tren- 
czyńskiego gminy Czaca, Turżówka, Rakowa, 
Oszczadnica, Skalite, Czarne, Olesna, Świerczynowieś, 








Gofzelice, Staszków, Podwysoka, Maków i Wysoka . 


8 


Cieszyn. 


35-a 


Miasto Frydek i powiat Frydek i gminy pow. Frysz- 
tackiego Orłowa, Dziećmarowice, Pietwałd, Łazy, 








Sucha średnia i dolna 


3 


Frydek 



SPIS OKRĘGÓW WYBORCZYCH I ILOŚĆ MANDATÓW. 

III. Galicja 



3 O 

b£fcao 

dr <u 

1_ N 

O o 

XI 


Okręgi wyborcze 


ca 
E 


Siedziba głów- 
nej komisji 
wyborczej 


36 

37 
38 
39 


Miasto Kraków i pow. polit. Kraków, Podgórze i Wie- 
liczka bez pow. sąd. Dobczyce 

Pow. polit. Chrzanów, Oświęcim i pow. sądowy Biała . 

Pow. polit. Wadowice, Żywiec i pow. sądowy Kęty . . 

Pow. polit. Nowy Targ, Limanowa, Myślenice, pow. są- 
dowy Dobczyce, tudzież z Orawy obszar objęty przez 


8 
5 
5 


Kraków. 

Oświęcim. 

Wadowice. 



21 




40 
41 
42 
43 
44 
45 
46 
47 
48 

49 

50 

51 

52 

53 

54 

55 
56 

57 

58 
59 



wymienione w dodatku I gminy, ze Spiżu zaś okręgi 

sądowe Kezmark, Lubowia i Stara Wieś 

Powiat polit. Nowy Sącz, Grybów i Gorlice 

Pow. polit. Jasło, Krosno i Sanok . . 

Pow. polit. Tarnów, Brzesko, Bochnia, Dąbrowa i Pilzno . 

Pow. polit. Rzeszów, Strzyżów, Ropczyce 

Pow. polit. Tarnobrzeg, Nisko, Kolbuszowa i Mielec . . 

Pow. polit. Jarosław, Przeworsk i Łańcut 

Pow. polit. Przemyśl i Brzozów i pow. sąd. Bircza . . 

Miasto Lwów, pow. sądowy Lwów 

Pow. polit. Rawa ruska, Cieszanów i Jaworów tudzież 

pow. sąd. Janów 

Pow. polit. Sambor, Rudki, Mościska, pow. sądowy 

Gródek 

Pow. polit. Skole, Dolina, Turka, Lisko, Stary Sambor 

i pow. sąd. Dobromil 

Pow. polit. Stanisławów, Kałusz i Bołiorodczany tudzież 

pow. Nadworna i Tłumacz bez pow. sąd. Delatyn 

i Ottynia , 

Pow. polit. Kołomyja, Horodenka, Sniatyn, Peczeniżyn, 

Kosów, pow. sąd. Delatyn, Ottynia 

Pow. polit. Drohobycz, Stryj, Źydaczów 

Pow. polit. Bobrka, Rohatyn, Przemyślany i pow. sąd. 

Winniki i Szczerzec 

Pow, polit. Złoczów, Zborów, Brody i Założce .... 
Pow. polit. Żółkiew, Sokal, Kamionka Strum. i Radzie- 

chów 

Pow. polit. Brzeżany, Podhajce i Buczacz 

Pow. polit. Tarnopol, Zbaraż i Skałat 

Pow. polit. Trembowla, Husiatyn, Czortków, Borszczów 

i Zaleszczyki 



10 

7 

7 
6 

6 

7 
6 



Nowy Targ. 

Nowy Sącz. 

Jasło. 

Tarnów. 

Rzeszów. 

Tarnobrzeg. 

Jarosław. 

Przemyśl. 

Lwów. 

Rawa ruska. 

Sambor. 

Skole. 

Stanisławów. 

Kołomyja. 
Stryj. 

Bobrka. 
Złoczów. 

Kamionka Str. 

Brzeżany 

Tarnopol. 

Czortków. 



DODATEK I. Z pow. Trzciańskiego gminy Bereźnica, Biały Potok, Bukowina, Chabów- 
ka, Harkubuz, Czymkowa, Chyżne, Dołów, Stodówka, Jabłonka, Lasek, Lipnica Górna, Lipnica 
Dolna, Orawka, Piekielnik, Podszkolę, Podwilk, Sarna, Studzienki, Szulagorsk, Witanowa, Zu- 
berec, Zubrzyce górne, Zubrzyce dolne, dalej zaś z pow. Namiestowskiego gminy: Benedyktynów. 
Czernica, Danelki, Erdedka, Hrusztyn, Klin Zakamienny, Krusetnia, Mętne, Nowoty, Półgóra, 
Rabcze, Rabczyca, Sichelne i Wesołe. 



22 - 



60 



61 



62 



63 



64 



65 

66 

67 

68 
69 

70 



SPIS OKRĘGÓW WYBORCZYCH .1 ILOŚĆ MANDATÓW. 

IV. Zabór pruski 




Powiaty; Kartuski, Pucki, Wejherowski, Kościerski 
Starogardzki, Kwidzyński, Sztumski, Gru- 
dziądzki, Brodnicki, Świecki, Chełmiński 
i Tczewski 



Ostródzki, Niborski, Olsztyński, Reszelski 
Ełcki, Lecki, Olecki, Jańsborski, Szczytnień- 
ski, Żądzborski, Lubawski i Suski . . 

Cłłojnicki, Tucholski, Bydgoski, Toruński, Wą- 
brzeski, Szubiński, Wyrzyski, Chodzieski, 
Czarnkowski, Żniński i Wieleński . . . 

Obornicki, Szamotulski, Gnieźnieński, Wągro- 
wiecki, Inowrocławski, Mogilnicki, Poznań- 
ski, Grodziski, Nowotomyski, Międzychodz- 
ki, Strzeliński i Skwierzyński 

Międzyrzecki, Babimojski, Kościański, Śmi- 
gielski, Gostyński, Rawicki, Leszczyński, 
Wschowski, Sredzki, Sremski, Jarociński,' 
Pleszewski, Ostrowski, Ostrzeszowski, Odo- 
lanowski, Krotoszyński, Koźmiński, Wit- 
kowski, Wrzesiński i Kępiński .... 

Kluczborski, Oleski, Opolski, Kozielski, Strze- 
lecki, Prudnicki, Głupczycki, Namysłowski, 
i Sycowski 

Tosko-Gliwicki, Lubliniecki, Bytomski, Kró- 
lewska Huta, Tarnogórski 



Katowicki, Zabrski, Pszczyński, Rybnicki, 
i Raciborski 

Elbląski, Malborski, Gdański i m. Gdańsk . . 

Lęborski, Słupski, Bytowski, Człuchowski, 
Złotowski i Wałecki . . 

Grotkowski, Niemodliński i Nisski . . ' . . 



12 



12 



12 



13 



12 



Kartuzy. 



Olsztyn. 



Toruń. 



Poznań. 



G,ostyń. 



13 


Opole. 


9 


Bytom. 


11 


Katowice 


8 


Gdańsk. 


7 


Złotów. 


3 


Nissa. 



23 - 



Dodatek Nr. 2 



Lista wyborców do Izby Poselskiej 

2 obwodu głosowania z okręgu wyborczego 



6 >> 

5 co* 

- N 


Nazwisko 

w porządku 

alfabetycznym 


Imię 


Data urodź. ! 
Wiek 


Zawód 


Adres 
Miejsce sta- 
łego zamie 

szkania 


2 <L>" 


otMco 

o- 


1 


A 




54 


piekarz 




+ 


+ 


2 


A 




27 


rolnik 








3 


- A 




39 


kowal 








51 


B 








- 






52 


B 


^ 












53 


B 














lÓl 


C 














102 


C 














103 


c 














151 


D 














152 


D 














153 


D 














201 


e' 














202 


E 














203 


E 















Wzór przykładowy karty do głosowania. 



Dodatek Nr. 3 ') 




') Dodatek Nr. 3 został zniesiony Dekretem o zmianach w ordynacji wyliorczej do Sejmu 
Ustawodawczego z 28. 12 1918. 



24 - 

Dodatek Nr. 4 



Protokuł głosowania 



W obwodzie głosowania okręgu wyborczego . . . . 

Działo się dnia . . . r. . w lokalu miejscowej Komisji wyborczej w 

Obecni członkowie Komisji Wyborczej: 

Przewodniczący 

Prowadzący protokuł - . 

Członkowie 



Mąż zaufania ... . 
Przy udziale przedstawicieli grup wyborczycłi 



Otwarcie głosowania nastąpiło o godz. 8 rano. 

W trakcie głosowania usunięto przedstawicieli grup wyborczycłi 



z powodu 

w trakcie obliczania głosów usunięto z powodu. , . . . 

Głosowanie przerwano z powodu na czas od . . . do 

Głosowanie skończono o godz. . . . wieczorem. 

Ilość głosującycłi wyborców wynosiła 

Ilość kartek znalezionycłi w urnie 

Niezgodność ilości głosującycłi kartek głosowania tłómaczy się 



Kartek unieważniono .... 
W tym z powodu wad koperty Nr. Nr. 
Przypadło kartek: 
Na listę 1 . . . 
., ,/ 2 . . . 

3 

,, ,, ^ . . . 

Obliczanie głosów skończono o godz. . 
Przewodniczący Komisji miejscowej . . 

Prowadzący protokuł 

Członkowie 

Przedstawiciele grup wyborczych . . . 



Dodatek Nr. 5 

Szczegóły obliczeń głosowania 

Przypuśćmy, że okrąg wyborczy wysyła 18 posłów. List kandydatów na po- 
słów zgłoszono pięć. Pierwsza lista zawiera 10-ciu kandydatów, druga — pięciu 
kandydatów, trzecia — pięciu kandydatów, czwarta — trzech kandydatów, wreszcie 
piąta lista zawiera dwóch kandydatów. 

Lista pierwsza, czyli oznaczona numerem 1-ym, otrzymała głosów 89,964; lista 
Nr. 2 otrzymała 59,389 głosów; lista Nr. 3 otrzymała 32,383 głosy; lista Nr. 4 otrzy- 
mała 24,185; wreszcie lista Nr. 5 otrzymała 10,178 głosów. 



25 - 



Aby otrzymać dzielnik wyborczy dzielimy te 
Uwidoczni to przykład następujący: 



liczby przez 1, 2, 3 i t. d. 







1 


2 


3 


4 


5 


Dzit 


?limy przez 1 


89,964" 


59.389- 


32,383' 


24,185' 


10,178 




., 2 


44,982'' 


29,694" 


16,191" 


12,092" 






„ 3 


29,988-' 


19,796" 


10,794"* 


8,061 






„ 4 


22,49r 


14,847'^^ 


8,095 








„ 5 


17,992 '• 


11,877""" 










„ 6 


14,994'- 


9,898 










„ 7 


12,852'' 












„ 8 


11,245" 












„ 9 


9,996 











Z otrzymanych przez ten podział liczb szeregujemy liczby według wielkości, 
poczynając od najwyższej, a kończąc na osiemnastej z kolei, gdyż dany okrąg wy- 
borczy wybiera 18-stu posłów. 

Ostatnia, czyli osiemnasta liczba nazywa się dzielnikiem wyborczym (»le di- 
viseur electoral«). ile razy dzielnik wyborczy pomieści się w liczbie głosów oddanycłi 
na poszczególną listę, tyle mandatów otrzyma lista. Dzielnik wyborczy w danym 
przykładzie wynosi 10,794, bowiem zacząwszy szeregować od 89,964 na osiemnastym 
miejscu otrzymamy 10,794. 

Wobec tego lista Nr. 1 otrzyma 8 mandatów, gdyż 89,964 : 

10,794-- 8 z resztą 3,612. 
„ „ 2 „5 mandatów, gdyż 59,389 : 

10,794 5 z resztą 5,419 
„ „ 3 „3 mandaty, gdyż 32,383 : 

10.794 3 z resztą 1. 

„ „4 .2 mandaty, gdyż 24,185 : 

10.795 2 z resztą 2,597. 
„ „ „O mandatów, gdyż 10,178 : 

10,794=0 z resztą 10,178. 

Tę samą manipulację uwidoczni jeszcze wyraźniej kolejne zszeregowanie 
dzielników, a łącznie z tern podział mandatów między poszczególne listy. 

Mandat 1 przypada liście Nr. 1. 
II 2 

IV „ „ „ 3. 

V 1. 
Vi „ ., „ 2. 

VII „ „ „ 4. 

VIII „ ,; „ 1. 
V 'X „ „ „ 2. 

X „ „ „ I. 

XI „ „ „ 3. 

XII ., „ „ 1. 

XIII ,. „ „ 2. 

XIV „ „ „ 1. 

XV „ „ „ 4. 

XVI „ .. „ 2. 

XVII „ „ „ 1. 

XVIII „ „ „ 3. 



Z listy Nr. 


1 


wzięty 


dzielnik 89,964 






2 


)> 


„ 5Q 389. 






1 


)» 


„ 44,982. 






3 


)> 


„ 32.383. 






1 


„ 


„ 29,988. 






2 


,) 


„ 29.694. 






4 




„ 24,185. 






1 




„ 22 491. 






2 


M 


„ 19,796. 






1 
3 


') 


„ 1 7 992. 
„ 16,191. 






1 
2 

1 
4 
2 
1 
3 


)1 


14,994. 
„ 14,847. 
„ 12 852. 
„ 12.092. 
„ 11,877. 

11,^45. 
„ 10.794 



>- 26 — 

Gdyby zamiast podanych przez nas liczb, przypadających na poszczególne 
listy kandydatów zdarzyło się, że na listę Nr. 1" padło 80,000 głosów; na listę Nr. 2 
— 60,000 głosów; na listę Nr. 3 — 30,000 głosów; na listę Nr. 4 — 20,000 głosów 
oraz ha listę Nr. 5 — 10,000 głosów — wówczas dzielnik wyborczy wynosiłby 
10,000. Liczbę tę. t. j. 10,000, odnaleźlibyśmy na 8-em miejscu listy Nr. 1, na 6-em 
miejscu listy Nr. 2, na 3-ciem miejscu listy Nr. 3, na 2-em miejscu listy Nr. 4 oraz 
na 1-em miejscu listy Nr. 5. Tymczasem piętnaście, mandatów byłoby już obsadzo- 
nych, pozostało zaś do obsadzenia tylko trzy, a jednakowych dzielników jest pięć. 
W podobnym więc wypadku przyznajemy mandaty tym listom, które otrzymały naj- 
większą ilość głosów, a więc listom Nr. 1, Nr. 2 i Nr. 3; listy Nr. 4 i 5 mandatu tego 
nie otrzymałyby. W końcowym więc rezultacie lista N. 1 otrzymałaby 8 mandatów, 
lista Nr. 2 — 6 mandatów, lista Nr. 3 — 3 mandaty, lista Nr. 4 — 1 mandat, lista 
Nr. 5 — nie otrzymałaby żadnego mandatu. 



Dan w Warszawie, dnia 28 listopada 1918 r. 



Naczelnik Państwa: 
J. Piłsudski. 



Prezydent Ministrów 
Mor aczeitrski . 

Minister spraw wewnętrznych : 
Thugutt. 



DEKRET 

O wyborach do Sejmu Ustawodawczego. 

Na mocy zatwierdzonej przezemnie ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawo- 
dawczego zarządzam powszechne wybory poselskie na dzień 26 stycznia 1919 r. 

Wybory rozpoczną się o godz. 8 rano i trwać będą bez przerwy do godz. 
10 wieczorem. 

Wybory odbędą się: 




2 
3 

4 
5 
6 
7 
8 
9 
10 



/. Na ziemiach dawnego zaboru rosyjskiego: 

Suwalski, Sejneński i Augustowski 

Łomżyński, Szczuczyński, Kolneński, Ostrołęcki, W. Ma- 
zowiecki i Ostrowski 

Mławski, Przasnyski, Ciechanowski, Makowski i Pułtuski . 

Lipnowski i Rypiński 

Płocki, Płoński Sierpcki 

Włocławski i Nieszawski 

Słupecki, Koniński i Kolski 

Łęczycki, Kutnowski i Gostyński 

Kaliski i Turecki 



Suwałki. 



9 


Łomża. 


8 


Ciechanów 


4 


Lipno. 


7 


Płock. 


6 


Włocławek. 


7 


Konin. 


7 


Kutno. 


6 


Kalisz. 



- 27 - 




Sieradzki i Wieluński 

m. Łódź , 

Łódzki, Łaski i Brzeziński 

Łowicki, Skierniewicki, Rawski i Sochaczewski .... 
Grójecki, Błoński, lewy brzeg Warszawskiego .... 

m. Warszawa 

Radzymiński, Mińsko - Mazowiecki, prawy brzeg War- 
szawskiego 

Siedlecki, Węgrowski i Sokołowski 

Garwoliński, Łukowski 

Bialski, Janowski, Radzyński, Włodawski 

Cłiełmski, Hrubieszowski i Tomaszowski 

Puławski, Lubartowski, Lubelski 

Janowski, Krasnostawski, Biłgorajski i Zamojski . . . 

Sandomierski, Opatowski i Iłżecki 

Opoczeński i Konecki • . 

Kielecki, Włoszczowski i Jędrzejowski 

Stopnicki i Pińczowski 

Miechowski i Olkuski 

Będziński i Dąbrowski .... * 

Częstocliowskł i Radomskowski 

Piotrkowski 

Radomski i Kozienicki 

Sokolski i Białostocki 

Bielski 

//. Nafziemiach dawnego zaboru lausłr/ackiego: 

a. Śląsk Cieszyńs kj.J 

m. Bielsk i powiat Bielski,!!lCieszyn i Frysztat bez gmin 
Orłowei, Dziećmorowic, Pietwałdu, Łaz, Sucłiy śred- 
niej i dolnej, dalej z żupaństwa Trenczyńskiego gmi- 
ny Czaca, Turzówka, Rakowa. Oszczadnica, Skalite, 
Czarna, Olesna, Swierczynowieś, Gorzelice, Staszków, 
Podwysoka, Maków i Wysoka 

b. Galicja. 

m. Kraków i powiaty Krakowski, Podgórski i Wielicki, 
bez pow. sąd. Dobczyckiego 

pow. polit. Chrzanowski, Oświęcimski i pow. sądowy 
Bialski 

pow. polit. Wadowicki, Żywiecki i pow. sąd. Kęcki 

pow. polit. Nowotarski, Limanowski, Myślenicki, i pow. 
sąd. Dobczycki. tudzież z Orawy, z pow. Trzciańskie- 
go, gminy: Bereźnica, Biały Potok, Chabówka, Buko- 
wina, Harkubuz, Czymkowa, Chyżne, Dołów, Stodów- 



7 
10 
10 

6 

8 
16 

7 
5 
6 
6 
7 

10 
10 
9 
6 
8 
6 
6 
9 
9 
5 
7 



Sieradz 

Łódź 

Łódź - 

Łowicz 

Grodzisk 

Warszawa 

Mińsk-Maz. 

Siedlce 

Łuków 

Biała 

Chełm 

Lublin 

Zamość 

Sandomierz 

Opoczno 

Kielce 

Pińczów 

Olkusz 

Sosnowiec 

Częstochowa 

Piotrków 

Radom 

Białystok 

Bielsk 



Cieszyn 



Kraków 

Oświęcim 
Wadowice 



- 28 






Okręgi wyborcze (powiaty) 



40 
41 
42 

43 
44 
45 
46 



ka, Jabłonka, Lasek, Lipnica Górna, Lipnica Dolna, 
Orawka, Piekielnik. Podszkle, Podwilk, Sarna, Stu- 
dzienki, Szulago-^sk, Witanowa, Zuberec, Zubrzyce 
Górne, Zubrzyce Dolne, dalej zaś z powiatu Namie- 
stowskiego gminy: Benedyków, Czernica, Danielki, 
Erdedka, Hrusztyn, Klin Zakamienny, Krusetnia, Mętna, 
Nowoty, Półgóra, Rabcza, Rabczyca. Sicheine, Wesele, 
ze Spiżu zaś okręgi sądowe Kezmark, Lubowla 
i Stara Wieś 

pow. polit. Nowosądecki, Orybowski i Gorlicki . . . 

pow. polit. Jasielski, Krośnieński i Sanocki 

pow. polit. Tarnowski, Brzeski, Bocheński, Dąbrowski 
i Pilzeński . . 

pow. polit. Rzeszowski, Strzyżowski i Ropczycki . . . 

pow. polit. Tarnobrzeski, Niski, Kolbuszowski i Mielecki 

pow. polit. Jarosławski, Przeworski i Łańcucki . . . 

pow. polit; Przemyski, Brzozowski i pow. sąd. Birczański 



z: c 



Siedziba głów- 
nej komisji 
wyborczej 



Nowy Targ 
Nowy Sącz 
Jasło 

Tarnów 

Rzeszów 

Tarnobrzeg 

Jarosław 

Przemyśl 



Ponieważ w okręgach 47 (m. Lwów, pow. sąd. Lwów, 6 mandatów, siedziba 
komisji wyborczej Lwów); 48 (pow. polit. Rawa Ruska, Cieszanów, Jaworów, tudzież 
powiat sąd. Janów, 6 mand. - Rawa Ruska); 49 (pow. polit. Sambor, Rudki, Moś- 
ciska i pow. sąd. Gródek, 6 mand. — Sambor); 50 (pow. polit. Skole, Dolina, Turka, 
Lisko, Stary Sambor i pow. sąd. Dobromil, 9 mand. — Skole); 51 pow. polit. Stanisła- 
wów, Kałusz i Bohorodczany tudzież powiaty Nadworna i Tłumacz bez pow sąd. 
Delatyn i Ottynia, 9 mand. — Stanisławów); 52 (pow. polit. Kołomyja, Horodenka, 
Sniatyn, Peczeniżyn, Kosów i pow. sąd. Delatyn i Ottynia, 10 mand. — Kołomyja); 
53 (pow. polit. Drohobycz, Stryj, Żydaczów, 7 mand. — Stryj); 54 (pow. polit. Bobr- 
ka, Rohatyn, Przemyślany i pow. sąd. Winniki i Szczerzec, 7 mand. — Bobrka); 
55 pow. polit. Złoczów, Zborów, Brody i Założce, 6 mand. — Złoczów); 56 (pow. 
polit. Żółkiew, Sokal, Kamionka Strum., 6 mand. — Kamionka Strum.); 57 (pow. po- 
lit. Brzeżany, Podhajce i Buczacz, 7 mand. — Brzeżany); 58 (pow. polit. Tarnopol, 
Zbaraż i Skałat, 6 mand. — Tarnopol): 59 (pow. polit Trembowla, Husiatyn, Czort- 
ków, Borszczów i Zaleszczyki, 9 mand. — Czortków); — wybory nie mogą być 
obecnie przeprowadzone, przeto do Sejmu Ustawodawczego wejdą byli posłowie 
polscy z tych okręgów do byłej Izby posłów Rady Państwa Monarchji Austrjackiej. 

W opróżnionych przez śmierć posłów okręgach wyborczych V i VII (m. 
Lwów) według dawnej ordynacji wyborczej do Izby posłów austrjackiej Rady Pań- 
stwa rozpisuję wybory uzupełniające na dzień 26 stycznia 1919 r. na 8 rano wedle 
postanowienia dawnej austrjackiej ordynacji wyborczej z 1907 r. Przeprowadzenie 
tych wyborów poruczam urzędującemu Zarządowi miasta. 

W sprawie wyborów w okręgach: 60 (pow. Kartuski. Pucki, Wejherowski, 
Kościerski, Starogardzki, Kwidzyński, Sztumski, Grudziądzki, Brodnicki, Świecki, Tczew- 



- 29 - 

ski i Chełmiński, 12 mandatów — Kartuzy); 61 (Ostródzki, Niborski - Olsztyński, 
Reszelski, Ełcki, Lecki, Olecki, Jańsborski, Szczytnieński, Żądzborski, Lubawski i Su- 
ski, 12 mandatów Olsztyn); 62 (Cłiojnicki, Tucholski. Bydgoski, Toruński, Wą- 
brzeski, Szubiński, Wyrzyski, Chodzieski, Czarnkowski, Żniński i Wieleński, 12 man- 
datów — Toruń); 63 (Obornicki, Szamotulski, Gnieźnieński, Wągrowiecki, Inowro- 
cławski, Mogilnicki, Poznański, Grodziski, Nowolomyski, Międzychodzki, Strzeliński, 
13 mandatów — Poznań); 64 (Międzyrzecki, Babimojski, Kościański, Śmigielski, Go- 
styński, Rawicki, Leszczyński. Wschowski, Środzki, Śremski, Jarociński, Pleszewski, 
Ostrowski, Ostrzeszowski, Odolanowski, Krotoszyński, Koźmiński, Witkowski, Wrze- 
siński i Kępiński 12 mand. -- Gostyń); 65 (pow. Kluczborski, Oleski, Opolski 
Kozielski, Strzelecki, Prudnicki, Glupczycki, Namysłowski, Sycowski, 13 mandatów—. 
Opole); 66 (pow. Tosko-Gliwicki, Lubliniecki, Bytomski, Królewska Huta, Tarnogór- 
ski, 9 mand. — Bytom); 67 (Katowicki, Zabrski, Pszczyński, Rybnicki i Raciborski, 
U mand. — Katowice); 68 (pow. Elbląski, Malborski, Gdański i m. Gdańsk, 8 man- 
datów — Gdańskj; 6Q (pow. Lęborski, Słupski, Bytowski, Człuchowski, Złotowski 
i Wałecki, 7 mand. — Złotów); 70 (Grotkowski, Niemodliński i Nisski, 3 mand. — 
Nissa) nastąpi niebawem zarządzenie po porozumieniu z przedstawicielami społe- 
czeństwa polskiego na ziemiach zaboru pruskiego. 

Również powołani zostaną do Seimu Ustawodawczego w porozumieniu 
z miejscowem społeczeństwem polskiem przedstawiciele PolakÓYy' na Litwie i Rusi. 

Przeprowadzenie wyborów poruczam Ministrowi Spraw Wewnętrznych. 



Dan w Warszawie, d. 28 listopada 1Q18 r. 



Naczelnik Państwa: 
J. Piłsudski. 



Prezydent Ministrów: 
L. S. Moraczewski. 

Minister Spraw Wewnętrznych: 
Thugutt. 



DEKRET 

O postanowieniach karnych za przeciwdziałanie wyborom do Sejmu 
i wykonywaniu obowiązków poselskich. 

Na wniosek Rady Ministrów stanowię: 

ARTYKUŁ 1. Winny przeszkodzenia wyborcy za pomocą gwałtu na osobie, 
groźby karalnej, podstępu, nadużycia władzy lub uniemożliwienia styczności z odpo- 
wiedniemi osobami w urzeczywistnieniu prawa wolnego wyboru do Sejmu ulegnie 
karze: 

więzienia do roku jednego. 



- 30 — 

Jeżeli przestępstwo zostało spełnione przez kilka osób lub przez urzędnika 
podczas wykonywania obowiązków służbowych, dotyczących! nadzoru nad prawidło- 
wością wyborów, winny ulegnie karze: 

więzienia na czas od roku jednego do lat 3-cłi (dom poprawy). 

Usiłowanie będzie karane. 

Względem winnego urzędnika sąd mocen będzie zastosować część 3-cią 
art. 65 K. K. 

ARTYKUŁ 2. Winny podburzania do przeciwdziałania wyborom do Sejmu 
ulegnie karze: 

więzienia do roku jednego. 

ARTYKUŁ 3. Winny nakłonienia wyborcy za pomocą poczęstunku, daru, 
obietnicy korzyści osobistej lub ^podstępu do głosowania przy wyboracli do Sejmu 
na rzecz nakłaniającego lub wskazanej przezeń osoby ulegnie karze: 
więzienia do roku jednego. 

Usiłowanie będzie karane. 

Tej samej karze ulegnie wyborca, który zgodził się za poczęstunek, dar, lub 
korzyść osobistą głosować na rzecz wskazanej mu osoby. 

ARTYKUŁ 4. Winny przeszkodzenia czynnościom zebrań przedwyborczych! 
lub komisji wyborczych do Sejmu za pomocą gwałtu na osobie, groźby karalnej, 
podstępu, nadużycia władzy, uszkodzenia lokalu, przeznaczonego na zebranie lub 
sztucznego zanieczyszczenia powietrza, jeśli ustawa nie przewiduje kaiy cięższej, 
ulegnie karze: 

więzienia na czas od roku jednego do lat 3-ch (dom poprawy). 

Jeżeli przestępstwo zostało spełnione przez kilka osób uzbrojonych, to winni 
ulegną karze: 

więzienia na czas od lat 3-ch do lat 6-ciu (dom poprawy). 
Usiłowanie będzie karane. 

ARTYKUŁ 5. Winny wzięcia udziału w wyborach do Sejmu z wiedzą, że 
prawa do tego nie posiada, ulegnie karze : 
aresztu. 

Tej samej karze ulegnie wyborca, winny głosowania więcej niż raz jeden lub 
też poza swoim obwodem. 

ARTYKUŁ 6. Winny nadużycia przy przyjmowaniu lub obliczaniu głosów 
wyborczych do Sejmu, ulegnie karze: 

więzienia na czas od roku jednego do lat 3-ch (dom poprawy). 
Usiłowanie będzie karane. 

ARTYKUŁ 7. Winny ukrycia, uszkodzenia, sfałszowania list, protokułów 
lub innych dokumentów, dotyczących wyborów, ulegnie karze: 

więzienia na czas od roku jednego do lat 3-ch (dom poprawy). 
Jeśli przestępstwo zostało spełnione przez kilka osób uzbrojonych, to winni 
ulegną karze: 

więzienia na czas od lat 3-ch do 6-ciu (dom poprawy). 
Usiłowanie będzie karane. 



- M - 

ARTYKUŁ 8. Winny niedopuszczenia posła do Sejmu — za pomocą gwałtu 
na osobie, groźby karalnej, podstępu lub nadużycia władzy — do wykonania obowiaz- 
ków, związanycłi z jego mandatem, ulegnie karze: 

więzienia na czas od lat 3-cti do lat 6-u (dom poprawy). 

Usiłowanie będzie karane. 

ARTYKUŁ 9. Winny przeszkodzenia czynnościom Sejmu za pomocą gwałtu 
na osobie, groźby karalnej, podstępu, uszkodzenia lokalu Sejmu albo sztucznego za- 
nieczyszczenia powietrza w tym^^lokalu ulegnie karze: 

więzienia na czas od lat 3-cli do lat 6-ciu (dom poprawy). 

Usiłowanie będzie karane.^ 

Jeżeli przestępstwo zostało spełnione^przez kilka osób uzbrojonycłi, to winni 
ulegną karze: 

c i ę ż k i_'e g o więzienia na czas od lat 8-miu do lat 10-ciu. 

ARTYKUŁ 10. Winni wymienionycli przekroczeń sądzeni będą zgodnie 
z przepisami Ustawy Postępowania Karnego. 

Dan w Warszawie, dnia 8 stycznia 191 Q r. 

Naczelnik Państwa: 
J. Piłsudski. 

Prezydent Ministrów 
Moraczewski. 

Minister Spraw Wewnętrznycłi 
Thugutt. 



DEKRET 

O nadaniu praw wyborczych obywatelom, którzy po d. 5 grudnia 1918 r. 

powrócili do kraju. 

Na wniosek Rady Ministrów stanowię: 

ARTYKUŁ 1. Obywatelom państwa, posiadającym kwalifikacje w art. 1 Or- 
dynacji wskazane, którzy powrócili do kraju po 5 grudnia 1918 r., przysługują prawa 
wyborcze. 

ARTYKUŁ 2. Za podstawę wciągnięcia na listę wyborców obywateli tej 
kategorji służą legitymacje, wydane przez naczelnika gminy wiejskiej lub miejskiej 
względnie komisarza policji (milicji) miejskiej, stwierdzające imię, nazwisko i zawód 
wyborcy, datę jego urodzenia, czas kiedy do kraju powrócił, miejsce zamieszkania 
oraz cel, dla którego legitymacja została wydaną. 

ARTYKUŁ 3. Legitymacje poborom nie podlegają. 

ARTYKUŁ 4. Wyborca winien najpóźniej w dniu 20 stycznia 1919 roku 
zgłosić się osobiście z legitymacją do właściwej według miejsca svvego zamieszkania 
komisji wyborczej z żądaniem wciągnięcia na listę. Komisja winna natychmiast zba- 
dać zgłoszenie i o powziętej decyzji zawiadomić zgłaszającego się, komunikując mu 
jednocześnie treść artykułów 5, 6 i 7 niniejszego dekretu. 



- 32 - 

ARTYKUŁ 5. Sporządzone na podstawie tych legitymacji listy dodatkowe 
wyborców winny być złożone w miejscowej komisji wyborczej trybem art. 35 Ordy- 
nacji w ciągu 21 i 22 stycznia 1Q19 r. 

ARTYKUŁ 6. Zgłoszone trybem art. 37 Ordynacji reklamacje o wykreślenie 
z list dodatkowych, komisja miejscowa rozstrzyga niezwłocznie, nie zawiadamiając 
o ich wpłynięciu osób, co do których reklamacje wniesiono i komunikując o zapa- 
dłej decyzji zgłaszającemu, który stawił się osobiście. 

ARTYKUŁ 7. Od postanowień komisji miejscowej służy odwołanie się do 
głównej komisji Wyborczej w ciągu 48 godzin, co wykonania decyzji nie wstrzymuje. 

Dan w Warszawie, dnia U stycznia 1919 r. 

Naczelnik Państwa: 
J. Piłsudski. 

Prezydent Ministrów: 
Moraczewski. 

Minister Spraw Wewnętrznych: 
w. z. N. Barlicki. 



DEKRET 

w przedmiocie nietykalności członków Sejmu Ustawodawczego. 

ARTYKUŁ 1. Członkowie Sejmu Ustawodawczego nie mogą być pociągani 
do odpowiedzialności za jakiekolwiek głosowanie w Sejmie lub w jego komisjach; 
za zachowanie się i za oświadczenie w Sejmie lub w jego komisjach odpowiadają 
tylko przed Sejmem podług przepisów porządku sejmowania. 

ARTYKUŁ 2. W ciągu sesji Sejmu Ustawodawczego, członkowie Sejmu nie 
mogą być pozbawieni wolności, ani też postępowanie karne nie może być przeciwko 
nim wdrażane bez uprzedniej zgody Sejmu, o ile nie będą schwytani na gorącym 
uczynku. W tym wypadku włddza sądowa uwiadomi niezwłocznie prezydjum Sejmu. 
Sejm może zażądać bezwłocznego uwolnienia niezależnie od tego, czy uwięzienie 
nastąpiło podczas sesji, czy przed jej rozpoczęciem. 

Postępowanie karne przeciwko członkowi Sejmu Ustawodawczego na żąda- 
nie Sejmu winno być zawieszone na czas sesji. 

Dan w Warszawie, dnia 7 lutego 1919 r. 

Naczelnik Państwa: 
J. Piłsudski. 

Prezydent Ministrów : 
I. J. Paderewski 

Minister Sprawiedliwości: 
Supiński. 



— 33 - 

DEKRET 

W uzupełnieniu dekretu z dnia 28 listopada 1918 r. (Dziennik Praw Nr. 18 
poz. 46 i 47) i zgodnie z uchwałą Rady Ministrów stanowię co następuje: 

Polacy, którzy w r. 1Q18 posiadali mandat poselski do parlamentu Rzeszy 
Niemieckiej, są uprawnieni do udziału w obradach Sejmu Ustawodawczego na rów- 
nych prawach z posłami, wybranymi do tegoż Sejmu, jako przedstawiciele polaków 
zaboru pruskiego. 

Dan w Warszawie, dnia 7 lutego 1919 r. 

Naczelnik Państwa: 
J. Piłsudski. 

Prezydent Ministrów: 
I. J. Paderewski. 

Minister Spraw Wewnętrznych: 
S. Wojciechowski. 



USTAWA 

z dnia 5 kwietnia 19l9 r. 

w przedmiocie zmiany niektórych przepisów ordynacji wyborczej, obję- 
tej dekretami 1. 46 i 47 Nr. 18 Dziennika Praw Państwa Polskiego z 6-go 
grudnia 1918 roku, celem przeprowadzenia wyborów posłów do Sejmu 
Ustawodawczego Rzeczypospolitej Polskiej z części ziem polskich 

b. zaboru pruskiego, 

(Dziennik Praw Państwa Polskiego Nr. 30 z 8. 4. 1919 poz. 253. 

ARTYKUŁ 1. Ze względu, że dotąd jeszcze znaczna część ziem polskich 
zaboru pruskiego jest zajęta przez nieprzyjaciela i przeprowadzenie wyborów posłów 
do Sejmu Ustawodawczego ze wszystkich ziem polskich tego zaboru nie może się 
odbyć na podstawie ordynacji wyborczej, objętej dekretem Naczelnika Państwa I. 46 
i 47 z 28 listopada 1918 r. Nr. 18 Dziennika Praw Państwa Polskiego z 6 grudnia 
1918 r. — przeto celem uzupełnienia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej posłami tych 
części ziem polskich zaboru pruskiego, które wolne są od wroga, a w szczególności 
na obszarze Księstwa Poznańskiego, mają być natychmiast przeprowadzone wybory 
wedle zawartych w ustawie tej postanowień. 

ARTYKUŁ 2. Powołany w rozdziale 111 art. 11 ordynacji wyborczej wykaz 
okręgów wyborczych i siedzib głównych komisji wyborczych, objęty dodatkiem 1 do 
ordynacji wyborczej pod tytułem: Spis okręgów wyborczych i ilość mandatów IV 
zabór pruski, zmienia się w ten sposób, że wyrażone w art. I terytorjum wyborcze 
dzieli się na 4 okręgi wyborcze, a mianowicie: 



- 34 -. 

I okręg wyborczy, obejmujący powiaty: Wyrzyski, Bydgoski, miasto Byd- 
goszcz, Inowrocławski, Strzeliński, Witkowski, Mogileński, Żninski i Szubiński, z ilo- 
ścią 10 mandatów, a siedzibą głównej komisji wyborczej w Mogilnie; 

II okręg wyborczy, obejmujący powiaty: Czarnkowski, Cłiodzieski, Wągro- 
wiecki, Gnieźnieński, Wrzesiński, Jarociński, Śremski, Średzki, Poznański wscłiodni 
i Obornicki, z ilością 11 mandatów i siedzibą głównej komisji wyborczej w Gnieźnie; 

III okręg wyborczy, obejmujący powiaty: Sk Wierzyński, Międzychodzki, Wie- 
leński, Szamotulski, Poznański zacliodni, miasto Poznań, Kościański, Śmigielski, Babi- 
mojski, Międzyrzecki, Nowotomyski i Grodziski, z ilością >2 mandatów i siedzibą 
głównej komisji wyborczej w Poznaniu; 

IV okręg wyborczy, obejmujący powiaty: Wschowski, Leszczyński, Rawicki, 
Gostyński, Koźmiński, Krotoszyński, Pleszewski, Ostrowski, Odolanowski, Ostrze- 
szowski i Kępiński, z ilością 9 mandatów i siedzibą głównej komisji wyborczej 
w Ostrowie. 

ARTYKUŁ 3. Ilość mandatów, przypadającycłi na powyższe okręgi wybor- 
cze, jest niezależna od tego, czy o ile wskutek stanu wojennego ludność części po- 
wiatów; względnie nawet całych poszczególnych powiatów w skład tych okręgów 
wchodzących, nie mogłaby brać udziału w akcie wyborczym (art. 81 ord. wyb.) 

Ustawa ta nie przesądza innego rozdziału okręgów wyborczych i ilości przy- 
padających na poszczególne okręgi wyborcze mandatów po uwolnieniu od okupacji 
nieprzyjacielskiej i wcieleniu do Rzeczypospolitej Polskiej reszty ziem polskich zaboru 
pruskiego. ^ 

ARTYKUŁ 4. Art. 4 ordynacji wyborczej zmienia się w ten sposób, że woj- 
skowi także w czynnej służbie biorą udział w głosowaniu, o ile nie znajdują się poza 
obszarem wyborów, artykułem 2 określonym. Sposób i miejsce głosowania osób 
wojskowych określi rozporządzenie wykonawcze. 

ARTYKUŁ 5. Przepis art. 8, ustęp 1, rozdziału II ordynacji wyborczej nie 
dotyczy członków i urzędników komisarjatu i podkomisarjatów Naczelnej Rady Ludo- 
wej zaboru pruskiego, zaś przepis art. Q ustęp I ordynacji wyborczej i art. 10 ustęp 
I ordynacji wyborczej nie dotyczy komisarzy i podkomisarzy Naczelnej Rady Ludo- 
wej oraz profesorów wyższych uczelni. 

ARTYKUŁ 6. Art. 19, 20 i ustęp 1 art. 21 ordynacji wyborczej zmienia się 
w ten sposób, że główne komisje wyborcze dla każdego okręgu wyborczego skła- 
dają się z 5 członków i 3 zastępców, z których dwóch członków i 1 zastępcę wy- 
biorą delegaci rad miejskich miast powiatowych, zaś trzech członków i 2 zastępców 
delegaci wszystkich innych gmin okręgu. Wybrani w ten sposób członkowie komi- 
sji konstytuują się, wybierając ze swego grona przewodniczącego i jego zastępcę. 

ARTYKUŁ 7. Dzień wyborów, tj. głosowanie, ma być wyznaczone najpóź- 
niej na dzień czterdziesty po dniu zarządzenia i ogłoszenia wyborów (art. 15 ord. 
wyborczej). 

ARTYKUŁ 8. Ukonstytuowanie głównych komisji wyborczych ma nastąpić 
do dni 5 po dniu zarządzenia wyborów. Główne komisje wyborcze zarządzą prze- 
widziane art. 16 ordynacji wyborczej ogłoszenia do dni 3 po ich ukonstytuowaniu 
i powołają w tym samym terminie miejscowe komisje wyborcze (art. 25 ord. wyb.). 



- 35 - 

Protesty przeciw wyborowi członków komisji należy wnosić do 24 godzin od chwili 
dokonania wyboru (art. 24 ord. wyb.) na ręce przewodniczącego komisji, — a gdyby 
ta jeszcze się nie ukonstytuowała — na ręce najstarszego wiekiem członka głównej 
komisji wyborczej. 

ARTYKUŁ 9. Przewidziane art. 31 ordynacji wyborczej spisy obywateli, jako 
podstawy list wyborczycti, mają naczelnicy gmin przeprowadzić do dni 10 od dnia 
zarządzenia wyborów, a najdalej U dnia dostarczyć, spisów tych miejscowym komi- 
sjom wyborczym (art. 32 ord. wyb.). Komisje te winny w ciągu dalszych dni 3 zba- 
dać spisy i ustalić listę wyborców (art. 33 ord. wyb.), a w 4 dniu przesłać jeden 
egzemplarz zatwierdzonej listy głównej komisji wyborczej, zaś drugi egzemplarz wy- 
łożyć do przeglądu przez 3 dni, w którym to czasie obywatele mają prawo zgłaszać 
reklamacje (art. 35, 36 ord. wyb.). O wniesionych reklamacjach zawiadomi komisja 
interesowanych, których wykreślenia zażądano — w ciągu 48 godzin od wniesienia 
reklamacji, a tym ostatnim przysługuje prawo wnoszenia kontrreklamacji w ciągu 
dalszych 24 godzin (art. 38 i 39 ord. wyb.). Rozstrzygnięcie reklamacji i zawiado- 
mienie interesowanych o decyzji przez komisję miejscową nastąpić ma do dni 3 po 
upływie 3-dniowego terminu wyłożenia listy wyborczej. Odwołania od postanowień 
komisji miejscowej do głównei komisji wyborczej wnosić można do 48 godzin przez 
komisję miejscową (art. 40 ord. wyb,). 

ARTYKUŁ 10. Najpóźniej 30 dnia od ogłoszenia wyborów główna komisja 
wyborcza zwróci ustaloną ostatecznie listę wyborców komisjom miejscowym (art. 41 
ord. wyb.). 

ARTYKUŁ 11. Kandydatury poselskie mają być zgłoszone piśmiennie na 
ręce przewodniczącego głównej komisji wyborczej najpóźniej 20-go dnia od ogłosze- 
nia wyborów (art. 43 ord. wyb.), zaś utworzenie związków wyborczych przez grupy 
wyborcze oraz wady zgłoszenia co do poszczególnych list kandydatów — winni peł- 
nomocnicy grup wyborczych zgłaszać najdalej w dalszych 3 dniach (art. 47 ord. 
wyb.). O zgłoszonych wadach zawiadomi główna komisja wyborcza właściwych 
pełnomocników najpóźniej 26 dnia od dnia ogłoszenia wyborów, zakreślając 3-dnio- 
wy termin do ich usunięcia (art. 51 i 52 ord. wyb.). 

ARTYKUŁ 12. Główna komisja wyborcza ogłosi najpóźniej 30-go dnia od 
ogłoszenia wyborów listy kandydatów (art. 54 ord. wyb.), o ile ogłoszenie to w razie 
zaistnienia warunków, przewidzianych w art. 53 ordynacji wyborczej, nie odpada. 

ARTYKUŁ 13. Z chwilą przeprowadzenia wyborów i wystawienia wybra- 
nym posłom listów wierzytelnych, a w każdym razie do dni trzech od ogłoszenia 
wyniku wyborów przez główną komisję wyborczą (art. 83, 84 ord. wyb.), gasną man- 
daty tych członków Sejmu Ustawodawczego, którzy na podstawie dekretu Naczelni- 
ka Państwa 1. 193 Nr. 14 Dziennika Praw Państwa Polskiego z 8 lutego 1919 roku 
jako wybrani przy ostatnich wyborach do parlamentu niemieckiego posłowie z tery- 
torjum Księstwa Poznańskiego powołani zostali w skład Sejmu Ustawodawczego 
Rzeczypospolitej Polskiej. 

ARTYKUŁ 14. Ordynacja wyborcza, objęta dekretami 1. 46 i 47 Nr. 18 
Dziennika Praw Państwa Polskiego z 6 grudnia 1918 r., o ile ustawą tą nie została 
zmieniona, obowiązuje zresztą dla wyborców ustawą tą unormowanych. 



- 36 - 

ARTYKUŁ 15. Ustawa ta wchodzi w życie z dniem jej ogłoszenia. 
ARTYKUŁ 16. Wykonanie tej justawy porucza się Ministrowi Spraw We- 

^ * Marszałek: 

Tr ąmpczy ński . 

za Prezydenta Ministrów: 
Minister Spraw Wewnętrznycti 
S. Wojciechowski. 



Rozporządzenie wykonawcze 

o wyborach poselskich do Sejmu Ustawodawczego z części ziem 
polskich b. zaboru pruskiego. 

(Dziennik Praw Państwa Polskiego Nr. 33 z 24. 4, 1919 poz. 270.) 
ARTYKUŁ 1. Na mocy art. 16go Ustawy z dnia 5 kwietnia r. b. w przed- 
miocie zmiany niektórycłi przepisów ordynacji wyborczej, objętej dekretami L. 46 i 47 
Nr. 18 ^Dziennika Praw« z 6 grudnia 1918 r. celem przeprowadzenia wyborów po- 
słów do Sejmu Ustawodawczego Rzeczypospolitej Polskiej z części ziem polskich b. 
zaboru pruskiego, za zgodą Naczelnika Państwa, zarządzam powszechne wybory po- 
selskie w okręgach Ustawą tą określonych na niedzielę dnia 1 czerwca r. b. Przy 
obliczaniu terminów, w Ustawie z dnia 5 kwietnia r.b. przewidzianych, za dzień za- 
rządzenia wyborów uważać należy dzień 25 kwietnia r.b. 

ARTYKUŁ 2. W celu zabezpieczenia wolności wyborów postanawiam co 

następuje: 

a) podczas całego okresu wyborczego od dnia zarządzenia wyborów aż do 
I-go lipca r. b. włącznie ma się stosować na obszarze I do IV okręgów 
wyborczych przepisy o wolności zebrań i agitacji wyborczej, obowiązujące 
podczas wyborów do Sejmu Rzeszy niemieckiej; 

b) znosi się wszelkie rozporządzenia niezgodne z treścią przepisu podanego 
pod a); 

c) znosi się wszelkie ograniczenia, dotyczące przyjazdu, pobytu i udziału 
w akcji wyborczej obywateli polskich z innych dzielnic Państwa Polskiego 
i niewolno ograniczeń takich wydawać. 

ARTYKUŁ 3. Zgodnie z art. 14-ym Ustawy z dnia 5 kwietnia r.b. rozcią- 
gam na b. Księstwo Poznańskie moc obowiązującą dekretu o ordynacji wyborczej 
z dnia 28. 11. 1918 i zmian do ordynacji tej wprowadzonych przez dekrety z dnia 
26. 12. 1918 roku (o zmianach w ordynacji wyborczej), z dnia 8. 1. 1919 (o posta- 
nowieniach karnych za przeciwdziałanie wyborom) oraz z dnia. 8. 2. 1919 (o zmia- 
nach art. 9 ordynacji wyborczej), o ile przepisy w dekretach wymienionych zawarte 
nie zostały uchylone lub zmienione przez Ustawę z dnia 5 kwietnia r.b. 

ARTYKUŁ 4. Wojskowi w służbie czynnej głosują w tym obwodzie gło- 
sowania, gdzie znajdują się od przedednia złożenia list; nie obowiązuje ich zatem art. 
2-gi ordynacji wyborczej; listy wojskowych pełnoletnich układają odnośne władze 



- 37 - 

wojskowe i składają je miejscowym oraz głównym komisjom wyborczym najpóźniej 
30-go dnia od zarządzenia wyborów; w razie, gdy liczba wojskowych, uprawnionych 
do głosu, przewyższa 500 w jednym obwodzie głosowania, komisja miejscowa może 
wyłonić dla odbierania od nich głosów umyślną podkomisję z osób cywilnych: zre- 
sztą obowiązuje wojskowych ogólny tryb głosowania według art. 70 ordynacji wy- 
borczej. 

Sposób udziału osób wojskowych w akcji wyborczej określają rozkazy Do- 
wództwa Głównego w Poznaniu. 

Warszawa, dnia 18 kwietnia 1Q19 r. 

Minister Spraw Wewnętrznych: 
S. Wojciechowski. 



USTAWA 

z dnia 8 kwietnia 191Q r. 
O nietykalności członków Sejmu Ustawodawczego. 

(Dziennik Praw Państwa Polskiego Nr. 31 z 12. 4. 19. poz. 263). 

ARTYKUŁ 1. Członkowie Sejmu Ustawodawczego nie mogą być nigdy po- 
ciągani do odpowiedzialności prawnej za swoją działalność w Sejmie lub poza Sej- 
mem, wchodzącą w zakres wykonywania mandatu poselskiego. 

Za przemówienia i odezwania się^ tudzież manifestacje w Sejmie lub komi- 
sjach sejmowych odpowiadają tylko przed Sejmem podług przepisów regulaminu 
sejmowego. 

ARTYKUŁ 2. Przez cały czas trwania Sejmu Ustawodawczego posłowie nie 
mogą być w żadnym wypadku pozbawieni wolności. 

W tymże samym czasie nie wolno żadnej władzy sądowej lub administracyj- 
nej wdrażać przeciwko nim postępowania karnego lub dyscyplinarnego bez uprzed- 
niej zgody Sejmu. 

Postępowanie karne lub dyscyplinarne, wdrożone przeciw posłowi przed uzy- 
skaniem mandatu poselskiego, winno być na żądanie Sejmu zawieszone aż do wy- 
gaśnięcia tegoż mandatu, 

ARTYKUŁ 3. Członkowie Sejmu Ustawodawczego, badani jako świadkowie 
przed sądami, władzami administracyjnemi i dyscyplinarnemi, mają prawo uchylenia się 
od zeznań co do faktów, które im w wykonywaniu zawodu poselskiego do wiado- 
mości podano, jako też co do osób, od których pośrednio lub bezpośrednio wiado- 
mość o tych faktach uzyskali. 

ARTYKUŁ 4. Mieszkanie członków Sejmu Ustawodawczego jest nietykalne. 

Wkroczenie do mieszkania, rewizja domowa i zatrzymanie papierów oraz 
wszelakich ruchomości może mieć miejsce jedynie na podstawie nakazu wła- 
dzy sądowej w tych wypadkach, w których członkowie rodziny posła, współ- 



- 38 - 

nie z nim mieszkający, lub domownicy ścigani są z powodu popełnienia czynów ka- 
rygodnych i powinno być wyłącznie do tycłi osób ograniczone. 

ARTYKUŁ 5. Nikt nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za zgo- 
dne z prawdą sprawozdania z jawnycłi obrad Sejmu i komisji sejmowycli, ani też 
za częściowy lub zupełny przedruk tycłiże jawnycłi obrad, zgodny z urzędowym ste- 
nograficznym protokułem. 

Te sprawozdania i przedruki i nie podlegają konfiskacie i wolne są od 
cenzury. 

ARTYKUŁ 6. Członkowie Sejmu Ustawodawczego mogą bez pozwolenia 
i zawiadomienia władz zwoływać zgromadzenia celem zdania sprawy z działalności 
sejmowej. Na tycłi zgromadzeniacłi przedstawiciele i organy władzy nie mają prawa 
mieszania się do obrad. 

ARTYKUŁ 7. Listy i telegramy, wystosowane do członków Sejmu Ustawo- 
dawczego, jako też korespondencja tycliże ostatnich — nie podlegają żadnej cenzurze. 

Władze mogą zatrzymać tylko telegramy, których treść narusza tajemnice woj- 
skowe i państwowe. 

ARTYKUŁ 8, Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. 

Marszałek: 
Trąmpczyński. 

za Prezydenta Ministrów 
Minister Spraw wewnętrznych: 
S. Wojciechowski. 

Minister Sprawiedliwości: 
Snpiński. 



USTAWA 

z dnia 10 maja 1919 roku 

w sprawie zmiany niektórych przepisów ordynacji wyborczej z dnia 
28 XI 1918 r. celem przeprowadzenia wyborów w okręgach 33 i 34. 

(Dziennik Praw Państwa Polskiego Nr. 40 z 15. 5. 1919. poz. 294). 

ARTYKUŁ 1. Przewodniczących i zastępców przewodniczącego głównych 
komisji wyborczych w okr. 33 i 34 (Białostockim i Bielskim) powoła prezes sądu 
okręgowego w Warszawie. 

ARTYKUŁ 2. Skrócenie terminu procedury wyborczej, przewidziane w art. 
7, 8 i 9 Ustawy z dnia 5. iV dla b. Księstwa Poznańskiego, dotyczy również okr. 
33 i 44. 

ARTYKUŁ 3. Kandydatury poselskie mają być zgłoszone do głównej komi- 
sji wyborczej najdalej 11 dnia od zarządzenia wyborów. 



- 39 — 

ARTYKUŁ 4. Za dzień zarządzenia wyborów uważać należy datę rozporzą- 
dzenia wykonawczego Ministra Spraw Wewnętrznych. 

ARTYKUŁ 5. Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem jej ogłoszenia. 

Marszałek: 
Trąmpczyński. 

w z. Prezydenta Ministrów 

Minister Spraw Wewnętrznych: 

S. Wojciechowski. 



ROZPORZĄDZENIE 

o wyborach poselskich do Sejmu Ustawodawczego Rzeczypospolitej 
Polskiej w 33 (Białostockim) i 34 (Bielskim) okręgach wyborczych. 

(Dziennik Praw Państwa Polskiego Nr. 240 z 15. 5 1Q19. poz. 295). 

Na mocy ordynacji wyborczej z dnia 28 listopada 191 8 r, (Dziennik Praw 
Nr. 18) i ustawy z dnia 10 maja 1919 r. zarządzam za zgodą Naczelnika Państwa wy- 
bory poselskie do Sejmu Ustawodawczego w 33 i 34 okręgach wyborczych (Biało- 
stockim i Bielskim) na niedzielę dnia 15 czerwca r. b. 

Jednocześnie uchylone zostają i nie mogą być przez cały okres wyborczy 
wprowadzane ograniczenia wolności obywatelskiej, dotyczące akcji wyborczej (zebrań 
wieców, słowa, przenoszenia się, wydawania i rozpowszechniania druków), oraz sto- 
sowany być ma dekret o postanowieniach karnych za przeciwdziałanie wyborom do 
Sejmu z dnia 8 stycznia r. b. 

Warszawa, dnia 15 maja 1919 r. 

Minister Spraw Wewnętrznych: 
S. Wojciechowski. 



TymczasowY Regulamin 

OBRAD 

SEJMU USTAWODAWCZEGO 

RZECZYPOSPOLITE] POLSKIEJ. 

(Uchwalony na posiedzeniu Sejmu 14. 2. 1919( roku). 

Art. 1. 

Zakres. 

Regulamin niniejszy obowiązuje aż do chwili uchwalenia przez Sejm ostate- 
cznego Regulaminu Sejmowego na wniosek Komisji Regulaminowej, przez Sejm 
wybranej. 

Art. 2. 

Ot^rarcie Sejmu* 

Obrady Sejmu otwiera najstarszy wiekiem poseł narodowości polskiej (senjor) 
który zaprasza z, pomiędzy posłów najmłodszych wiekiem dwuch' sekretarzy. Senjor 
i tymczasowi sekretarze urzędują aż do obioru Marszałka i pozostałych członków 
Prezydjum Sejmu. 

Art. 3. 

Po przyjęciu tymczasowego regulaminu i ustaleniu swego osobistego składu 
Sejm przystąpi do wyboru Prezydjum. 

Art. 4. 

Posiedzenia. Prezydjum urzędujące. 

Obradami Sejmu kieruje Marszałek lub jego zastępca przy pomocy najmniej 
2-ch sekretarzy. Posiedzenia Sejmu są jawne, o ile Sejm sam nie uchwali tajności 
posiedzenia, co może uczynić na żądanie Prezydjum, Rządu albo 50 posłów, decydu- 
jąc o tern bez rozpraw po usunięciu publiczności i wysłuchaniu motywów żądania. 
Na tajnem posiedzeniu Sejm nie może głosować nad żadną ustawą. 



— 41 ^ 

Art. 5. 

Językiem rozpraw Sejmu jest język polski, którego wyłącznie mają używać 
wszyscy przemawiający w Sejmie. 

Art. 6. 

Posiedzenia odbywają się w zasadzie w dnie powszednie w czasie oznaczo- 
nym przez Prezydjum albo osobną uchwałą Sejmu. 

Art. 7. 
Prezydjum Sejmu i kancelarje. 

Sejm wybiera Marszalka bezwzględną większością głosów w tajnem głoso- 
waniu. O ile w pierwszem głosowaniu żaden kandydat nie uzyska większości gło- 
sów obecnycti posłów, następuje wybór ściślejszy pomiędzy tymi 5 kandydatami, 
którzy otrzymali największą ilość głosów. Jeśli i w drugiem głosowaniu żaden kan- 
dydat nie uzyska większości, następuje wybór ściślejszy pomiędzy dwoma kandyda- 
tami, którzy osiągną największą liczbę głosów. W razie równości głosów rozstrzyga 
los. Białe kartki oddane przy wyboracłi nie liczą się. 

Wybrany natycłimiast obejmuje czynności swoje. 

Art. 8. 

Pięciu zastępców Marszałka a następnie ośmiu Sekretarzy wybiera Sejm 
w tajnem głosowaniu. 

Art. 9. 

Natycłimiast po wyborze Prezydjum Marszałek zawiadomi Naczelnika Pań- 
stwa i Prezydenta Ministrów o ukonstytuowaniu się Sejmu. 

Art. 10. 

Utrzymanie porządku na sali i w gmacłiu oraz wszystkie czynności biurowe, 
związane z działalnością Sejmu, należą do Kancelarji Sejmowej, utworzonej przez 
Rząd, a z cliwilą ukonstytuowania się Sejmu, podlegającej wyłącznie Prezydjum Sej- 
mu, które wyznaczy kierownika tej Kancelarji. 

Arr. 11. 
Porządek dzienny. 

Porządek dzienny każdego posiedzenia ustala Marszałek i przedstawia Sej- 
mowi do zatwierdzenia względnie zmiany. 

Art. 12. 

Przed wyborem Marszałka mogą być dyskutowane . rozstrzygane tylko spra- 
wy dotyczące formalnej strony obrad oraz składu osobistego Sejmu. 



'"— 42 - 
Art. 13. 

Poza porządkiem dziennym może być przez Marszałi<a udzielony głos tylko: 
po pierwsze w sprawie formalnej, po wtóre przy końcu posiedzenia lub po wyczer- 
paniu dyskusji dla faktycznego sprostowania i po trzecie przed porządkiem dziennym 
do złożenia oświadczenia osobistego. 

Art. 14. 

Do prawomocności uchwał i wyborów konieczna jest obecność w sali po- 
siedzeń przynajmniej stu posłów. W razie stwierdzenia przez Marszałka z własnej 
inicjatywy albo na żądanie przynajmniej jednego posła braku kompletu, Marszałek 
posiedzenie zamyka albo odracza na czas, który uzna za stosowny. 

Art. 15. 

Przedmiotem porządku dziennego obrad może być tylko na piśmie zgłoszony 
wniosek Rządu, Komisji Sejmowej, ew. większości lub mniejszości Komisji, albo 
wniosek posła. 

Art. 16. 

Wniosek poselski może być przyjęty do porządku dziennego, gdy jest po- 
party podpisami najmniej 15 posłów. Wniosek podpisany przez nie mniej niż 15 po- 
słów Marszałek może odczytać Sejmowi dla uzyskania mu dostatecznego poparcia. 

Art. 17. 

Posłowie, cłicący przemawiać do wniosku, stojącego na porządku dziennym, 
zapisują się u sekretarza, prowadzącego listę mówców, zgłaszając jednocześnie, czy 
będą mówili 5>za« czy »przeciw« wnioskowi. Każdy wnoszący poprawkę, jest uwa- 
żany za mówiącego przeciw wnioskowi głównemu. 

Art. 18. 

Przed otwarciem rozprawy Marszałek zarządza odczytanie listy mówców 
>za« i >przeciw«. Mówca, na którego przyszła kolej mówienia, może głos swój od- 
stąpić innemu posłowi, już zapisanemu, wszakże nie takiemu, który w danej sprawie 
już dwukrotnie przemawiał, albo z innym mówcą głos -swój zamienić. Jeżeli zaś 
mówca, na którego kolej przyszła, nie jest obecny, traci głos. 

Art. 10. 

Po referencie, względnie wnioskodawcy. Marszałek udziela kolejno głosu za- 
pisanym »za« i sprzeciw*, zaczynając od głosu »przeciw«. Ostatni głos ma zawsze 
wnioskodawca, względnie referent; wolno im zabierać głos po każdej ze zgłoszonych 
poprawek. 

Art. 20. 

Wszyscy mówcy, zabierający głos do punktu porządku dziennego, mówią 
z mównicy, zwracając się do Sejmu. Żadnej mowy nie wolno czytać. Zakaz ten 
nie dotyczy przedstawicieli Rządu i referentów Komisji. 



- 43 - 

Za zgodą Marszałka mówca może odczytać dokumenty lub akty, na których 
wywód opiera. 

Art. 21. 

Żadnemu mówcy w dyskusji nad tym samym wnioskiem, tą samą częścią 
wniosku lub poprawką nie wolno zabierać głosu do wniosku więcej, niż dwa razy, 
przyczem Marszałek może ograniczyć czas trwania drugiego przemówienia tego sa- 
mego mówcy do pięciu minut. W dyskusji nad poprawką Marszałek może zapo- 
wiedzieć, że dwukrotnie temu samemu mówcy głosu nie udzieli. 

Art. 22. 

Przedstawicielowi Rządu, chcącemu przemawiać w tym charakterze, niezależ- 
nie od tego, czy jest posłem czy nie. Marszałek powinien udzielić głosu poza koleją 
i bez ograniczeń. 

Art. 23. 

Jeżeli liczba mówców przekracza 10, Marszałek ma prawo po dziesiątej prze- 
mowie zarządzić wybór mówców generalnych »za* i »przeciw«. Jeśli liczba mów- 
ców przekracza 15-tu, Marszałek jest obowiązany taki wybór zarządzić, o ile Sejm 
nie uchwali, że pragnie wysłuchać dalszych mówców Odyby zapisani mówcy nie 
mogli wybrać mówców generalnych, wyznaczy ich Marszałak z pomiędzy zapisanych. 

Art. 24. 

Po wysłuchaniu sześciu mówców *za« Marszałek może ograniczyć czas 
trwania dalszych przemówień według swego uznania, zależnie od ważności sprawy 
i stanu dyskusji, nie dalej jednak, jak do pięciu minut. 

Art. 25. 

Przemówienie posła, trwające dłużej niż godzinę. Marszałek ma prawo ogra- 
niczyć do oznaczonego przez siebie terminu. 

Art. 26. 

W czasie rozprawy mogą być zgłaszane poprawki do wniosków w ten sam 
sposób, co i wnioski samodzielne. Marszałek poddaje je pod dyskusję w czasie, 
który uzna za stosowny, poprawki muszą być głosowane przed wnioskiem głównym. 
Poprawka, do której zgłoszono poprawki, jest traktowana jak wniosek główny. 

Art. 27. 
Poprawki mogą być jedynie zgłaszane w trojakiej formie: * wykreślenie*, *do- 
pisanie«, albo »zastąpienie« określonych wyrazów. 

Art. 28. 
^ Po wyczerpaniu listy mówców, wzgl. po przemówieniach mówców general- 
nych oraz po ostatniem słowie referenta, \|rzgl. wnioskodawcy, Marszałek oznajmia, 
że przystępuje do głosowania, poczem już nikomu głos do rozpraw nad przedmiotem 
udzielony być nie może. 



- 44 - 

Art. 29. 

O głos poza porządkiem dziennym należy zgłaszać się na piśmie u Sekreta- 
rza, prowadzącego listę mówców, wszakże w razie nagłej konieczności, albo dla po- 
stawienia w paru słowacłi wniosku formalnego, wolno prosić o głos poza porząd- 
kiem dziennym i stawiać wniosek formalny ustnie i z miejsca. Wolno też poza po- 
rządkiem dziennym z miejsca przemawiać. Mówcy, zabierającemu głos poza porząd- 
kiem dziennym, wolno przemawiać najwyżej przez pięć minut. 

Art. 30. 

Wnioski formalne mogą być: 

a) o zamknięcie dyskusji, 

b) o przejście do porządku dziennego, 

c) o przerwanie dyskusji, 

d) o odesłanie do komisji, 

e) o odroczenie dyskusji, 

f) o głosowanie bez dyskusji, 

g) o głosowanie w całości en bloc, 
łi) o zmianę porządku dziennego, 

i) do prowadzenia obrad, 

k) o przywołanie do porządku, 

Art. 31. 
Na żądanie Marszałka wniosek musi być podany na piśmie. 

Art. 32. 

Wniosek formalny Marszałek może poddać Sejmowi do rozstrzygnięcia 
w chwili przez siebie za stosowną uznanej, nie później wszakże, jak po ukończeniu 
rozpraw nad wnioskiem, będącym na porządku dziennym, a przed jego głosowaniem. 

Art. 33. - 

Sejm rozstrzyga o postawionym wniosku formalnym bez rozpraw po wysłu- 
cłianiu wnioskodawcy, ewentualnie jednego mówcy »przeciw« oraz jednego »za«. 
Wniosek formalny raz odrzucony nie może być w ciągu tej samej rozprawy stawia- 
ny ponownie. 

Art. 34. 

Wniosek o zamknięcie dyskusji poddaje Marszałek pod głosowanie zaraz po 
ukończeniu przemówienia, w ciągu którego został zgłoszony. 

Art. 35. 

Wnioskinas^łe* 

Sejm może ucłiwalić nagłość dłą, danego wniosku na żądanie Rządu, albo na 
wniosek 30 posłów. Żądanie nagłości winno być przedstawione Marszałkowi na 
piśmie wraz z załączeniem motywów. 



- 4fi — 

Art. 36. 

Sejm decyduje o nagłości po wyczerpaniu porządku dziennego przed uchwa- 
leniem porządku dziennego następnego posiedzenia po wysłuchaniu nie więcej jak 
jednego przemówienia za nagłością jednego przeciw. 

Art. 37. 

Marszałek jest jedynym stróżem prawidłowości obrad i jedynym upoważnio- 
nym do wykładni niniejszego regulaminu. W sprawach, dotyczących sposobu pro- 
wadzenia obrad nie wskazanego wyraźnie w regulaminie, Marszalek sam rozstrzyga 
ostatecznie. 

Art. 38. 

Ustawy. 

Projekty ustaw podlegają trzem czytaniom, z których pierwsze i trzecie otwie- 
ra rozprawy nad całością ustawy, drugie nad jej szczegółami. 

Arti 39. 

Po pierwszem czytaniu ustawy, która musi być najmniej na 24 godzin przed 
postawieniem jej na porządku dziennym doręczona posłom w druku, następuje albo 
odrzucenie ustawy, albo przesłanie jej do określonej komisji bez rozpraw co do 
szczegółów ustawy. 

Art. 40. 

Drugie czytanie stanowi wniosek komisji o odrzucenie lub przyjęcie ustawy 
w brzmieniu proponowanem. Sprawozdanie komisji musi być doręczone posłom 
w druku w przeddzień rozprawy szczegółowej. Sejm może po drugiem czytaniu 
odesłać ustawę ponownie do tej samej lub innej komisji. 

Art. 41. 

Jeżeli poprawek nie zgłoszono przed rozprawą nad drugiem czytaniem usta- 
wy, może być przyjęty wniosek głosowania nad nią w całości (en bloc). 

Art. 42. 

Poprawki zgłoszone przed drugiem czytaniem są ogłaszane w Sejmie przez 
Marszałka i odsyłane do komisji przez niego. 

Art. 43. 

Drugie czytanie ustawy nie może być zwyczajnie przedsięwzięte tego samego 
dnia co pierwsze, trzecie natomiast może nastąpić zaraz po drugiem. Na wniosek 
Marszalka może być przedsięwzięte drugie czytanie tego samego dnia co pierwsze, 
o ile najmniej 10 posłów temu się sprzeciwi. 

Art. 44. 

Sejm może na wniosek poparty przez 15 posłów uchwalić następujące skró- 
cenia postępowania formalnego : 



- 413 - 

a) uwolnienie wniosku lub sprawozdania komisji od drukowania, 

b) dopuszczenie natychmiastowej rozprawy bez odesłania do komisji, 

c) dopuszczenie rozprawy zaraz po rozdaniu drukowanego sprawozdania 
komisji, 

d) wyznaczenie komisji terminu do przedłożenia sprawozdania. 

Art. 45. 
Interpelacje. 

Interpelacje, skierowane do Rządu winny być podpisane przynajmniej przez 
15 członków Sejmu, Po otrzymaniu interpelacji Marszałek komunikuje ją Prezyden- 
towi Rady Ministrów z zapytaniem, kiedy Rząd zectice udzielić wyjaśnień. Po otrzy- 
maniu odpowiedzi, a w każdym razie nie później niż po upływie miesiąca. Marsza- 
łek umieszcza interpelacje na porządku dziennym. Dyskusja nad interpelacją nastę- 
puje w wypadkacłi, w którycli Sejm uzna jej potrzebę. 

Odpowiedź Rządu na interpelację może być udzielona na piśmie. Sejm 
przyjmuje odpowiedź do wiadomości lub jej nie przyjmuje. 

Art. 46. 
Głoso^ranie.. 

Głosowanie odbywa się przez powstanie z miejsc. Jeżeli jeden z członków 
urzędującego Prezydjum wynik głosowania podda w wątpliwość, to Marszałek zarzą- 
dza obliczenie głosów przez Sekretarzy i oznajmia'wynik głosowania. Podczas obli- 
czania głosów poseł wstrzymujący się od głosowania opuszcza salę. 

Art. 47. 

Wnioski o głosowanie imienne wymagają poparcia przynajmniej przez 50 po- 
słów, wyrażonego przez powstanie i winny być zgłaszane przy zamknięciu dyskusji 
przed wezwaniem do głosowania. Imienne głosowanie odbywa się w sposób nastę- 
pujący: Marszałek wzywa posłów do zajęcia miejsc. Sekretarze odbierają od posłów 
kartki i wrzucają je do urny. Na kartkach wydrukowane jest nazwisko głosującego 
posła oraz wyrazy »tak« lub >nie«. Po odebraniu kartek Marszałek ogłasza głoso- 
wanie za skończone. Sekretarze obliczają głosy, a Marszałek obwieszcza Izbie wynik 
głosowania. Nazwiska głosujących posłów, oraz jak głosowali umieszcza się w ste 
nogramie. 

Art. 48. 
Głosowanie tajne poza wyborami jest niedopuszczalne. 

Art. 49.^) 
Komisje. 

Celem przygotowania przedmiotu obrad Sejmowych ustanawia Sejm Komisje: 
stałe dla pewnych rodzajów spraw na czas sesji sejmowej i specjalne dla spraw po- 
szczególnych. Komisje mają się składać z 30 albo 15 posłów, wybieranych wedle 
klucza, odpowiadającego sile liczebnej grup poselskich. 

^) Późniejszą uchwalą Sejmu zwiększono ilość członków Komisji do 31. 



- 47 - 

Art. 50. 

Komisje wybierają przewodniczącego, jego zastępcę, sekretarza oraz referen- 
tów, protokułują swoje obrady i sprawozdania składają Sejmowi na piśmie (w druku). 

Art. 51. 

Zebrania komisji są prawomocne w obecności potowy członków i ucti walają 
zwykłą większością głosów. Regulamin Sejmowy obowiązuje odpowiednio i komisje. 

Art. 52. 
Na zebraniacłi komisji mogą być obecni bez prawa głosu także posłowie do 
niej nie wybrani. Marszałek lub wyznaczony przezeń Zastępca i przedstawiciele 
Rządu mogą brać udział w obradach komisji bez prawa głosowania. W razie po- 
trzeby komisja może ucliwalić tajność obrad z wykluczeniem posłów, nie będącycłi 
jej członkami. 

Art. 53. 
Komisje mają prawo wzywać na swoje posiedzenia posłów oraz przedstawi- 
cieli władz rządowych i rzeczoznawców z głosem doradczym. 

Art. 54. 
Praw^a i oboiviązki posłów. 

Posłowie są obowiązani brać udział we wszystkich obradach i pracach Sej- 
mu, a także przyjmować wybór do komisji lub jakiejkolwiek innej funkcji przez 
Sejm im w zakresie jego prac powierzonej; poseł ma jednak prawo żądać zwolnie- 
nia od wyboru, jeśli już do dwuch komisji został wybrany, albo z innych ważnych 
i uzasadnionych powodów, o czem Sejm bez rozprawy rozstrzyga. 

Art. 55. 

Urlopu do dni 14 udziela Marszałek, który podaje to do wiadomości Sejmu. 
Urlopu na czas dłuższy może udzielić tylko Sejm bez rozprawy. 
W razie choroby poseł ma obowiązek bezzwłocznie usprawiedliwić swą nie- 
obecność przed Marszałkiem, który podaje to do wiadomości Sejmu, 

Art. 56. 
Nieusprawiedliwiona, względnie ponad termin udzielonego urlopu przedłużo- 
na nieobecność w Sejmie dłużej niż przez 14 dni pociąga za sobą upomnienie i we- 
zwanie do zgłoszenia się u Marszałka. 

Art. 57.') 

Posłowie otrzymują jako zwrot kosztów utrzymania ryczałt miesięczny w kwo- 
cie Mk. 1500, płatnych z góry i wolnych od wszelkiego zajęcia. W razie odrocze- 
nia Sejmu ryczah wypłaca się tylko za pierwsze dwa miesiące przerwy. 

Posłowi nie wolno zrzec się prawa poboru djety. 

Marszałek prócz djet poselskich pobiera Mk, 30,000 rocznie na reprezentację. 

O Na posiedzeniu z 9. 10. 1919. uchwalił Sejm, że posłowie oprócz djet pobierają w cza- 
sie sesji sejmowej nadzwyczajny dodatek drożyźniany w wysokości 000 marek miesięcznie począw- 
szy od 1. 11. 1919. Równocześnie Sejm upoważnił Marszalka Sejmu do zorganizowania kontroli 
postów na posiedzeniach plenarnych i komisyjnych. 



— 48 ~ 
Posłom przysługuje prawo bezpłatnego przejazdu w całym Państwie koleja- 
mi i statkami dowolną klasą. 

Art. 58. 

Dyscyplina Sejmo^ra. 

Marszałek ma prawo przywołać posła »do rzeczy*, jeżeli zbacza od przed- 
miotu obrad lub »do porządku^ za niewłaściwe wyrażenie się lub zachowanie. Przy 
drugim upomnieniu Marszałek zwraca uwagę, że za trzecim upomnieniem mówca 
traci głos. 

|Art. 59. 

Posła, rozmyślnie zakłócającego porządek obrad, może Marszałek po wyczer- 
paniu środków dyscyplinarnych, wskazanych w artykule 62, wykluczyć z bieżącego 
posiedzenia Sejmu. Wykluczony musi natychmiast opuścić gmach sejmowy. 

Art. 60. 

Marszałek ma prawo wykluczyć posła na czas do pięciu posiedzeń. Na 
wniosek Marszałka Sejm może wykluczyć posła aż do jednego miesiąca. 

Art. 61. 

Wykluczony traci prawo do poboru części ryczałtu, która przypada na czas 
wykluczenia. 

Art. 62. 

Marszałek może zarządzić opróżnienie galerji o ile publiczność zakłóca'porządek. 

Art. 63. 

Prawo wstępu na salę podczas posiedzeń mają tylko posłowi j, przedstawi- 
ciele Rządu i funkcjonarjusze Sejmu. 

Art. 64. 

Władzę policyjną na terytorjum Sejmu wykonywa wyłącznie Marszałek Sej- 
mu przez funkcjonarjuszów Sejmu i komendanta Straży, którego sam mianuje. 

Do czasu utworzenia Sejmu pełni służbę bezpieczeństwa oddział wojska od- 
dany do rozporządzenia Marszałka. 

Art. 65. 

Protokuły i stenogramy posiedzeń. 

Z każdego posiedzenia Sejmu winien być sporządzony protokół oraz ste 
nogram. 



UCHWALA 

Sejmu Ustawodawczego 

z dnia 10 lipca 1919 roku 
w przedmiocie zasad reformy rolnej. 



1. Ustrój rolny Rzeczypospolitej Polskiej oprzeć się winien przedewszyst- 
kiem na silnych, zdrowych i zdolnych do intensywnej produkcji gospodarstwach wło- 
ściańskich, opartych na zasadzie prywatnej własności różnego typu i wielkości. Akcja 
w tym kierunku zmierzająca obejmie tworzenie nowych gospodarstw drogą koloni- 
zacji, powiększanie istniejących karłowatych gospodarstw do rozmiaru samodzielnych 
jednostek gospodarczych, tworzenie gospodarstw drobnych dla produkcji ogrodniczo- 
warzywnej oraz tworzenie kolonji i ogrodów robotniczych, urzędniczych i t. p w po- 
bliżu wielkich miast i ośrodków przemysłowych. 

2. Właścicielami lub posiadaczami ziemi uprawnej mogą być tylko osoby, 
prowadzące osobiście samodzielne gospodarstwo, lub ich spadkobiercy, z wyjątkiem 
ziemi, oddanej pod siedzibę ludności nierolniczej lub eksploatowanej przez samorzą- 
dy miejskie lub wiejskie. 

3. Regulatorem władania ziemą w Polsce w myśl artykułu I będzie Państwo, 
które w tym celu musi rozporządzać dostateczną ilością ziemi dla kolonizacji i par- 
celacji. 

4. Na zapas ziemi na parcelację i kolonizację złożą się ziemie następujące: 

a) dobra, będące własnością Państwa (skarbowe i majorackie), 

b) objęte przez Państwo: dobra, należące do członków dynastji panujących 
lub członków ich rodzin. 

c) dobra rosyjskiego Banku Włościańskiego i Pruskiej Komisji Kolonizacyjnej 

d) dobra martwej ręki (duchowne, biskupie, kapitulne, klasztorne, plebańskie) 
po porozumieniu ze Stolicą Apostolską, i innych instytucji publicznych, 

e) nierozparcelowane dobra poduchowne i poklasztorne po porozumieniu ze 
Stolicą Apostolską, 

f) dobra nabyte w czasie wojny z zysków lichwiarskich i dobra osób spe- 
kulujących ziemią, 

g) dobra, względnie części dóbr, wykupywane diogą ustawowego przymusu 
od prywatnych właścicieli ziemskich w miarę postępu parcelacji po cenie 
ustawą określonej. Przy wykupie zachowana będzie w miarę możności 

4 



- 50 — 

taka kolejność, aby naprzód parcelacji ulegały majątki źle zagospodarowane 
lub zniszczone przez wojnę i majątki, których serwituty nie zostały uregu- 
lowane. Ustawa określi też maximum ziemi folwarcznej dla każdego po- 
szczególnego posiadacza, jako też maximum obszaru ziemi folwarcznej, któ- 
rą pozostawićby należało w poszczególnych! okręgach Państwa. 

5. W pobliżu wielkich miast i ośrodków przemysłowych zabezpieczyć należy 
zapas ziemi dla tworzenia kolonji i ogrodów robotniczych, urzędniczych i t. p. z do- 
godną komunikacją na użytek robotników fabrycznych, urzędników i t. p. W razie 
braku odpowiednich gruntów Państwo winno mieć możność przymusowego wykupu 
na ten cel wszystkich nadających się do tego gruntów, a parcele oddawać robotni- 
kom lub kooperatywom robotniczym. 

6. Ustawa zabezpieczy właścicielowi dóbr ziemskich prawo do zatrzymania 
tylko jednego zabudowanego folwarku, na którym on lub jego rodzina gospodarstwo 
prowadzi, przyczem rodzina nie podzielona przed 1 stycznia 1Q19 roku uważana bę- 
dzie za jednostkę. 

Zasadnicze maximum indywidualnego posiadania, nie podlegającego przymu- 
sowemu wykupowi, ma być przez ustawę dla poszczególnych okręgów ustalone 
w granicach 60 — 180 hektarów. Najniższa cyfra odnosić się winna do okręgów prze 
mysłowych i podmiejskich. 

Dla części b. zaboru pruskiego i ziem wschodnich granica ta, gdzie tego bę- 
dzie wymagał interes Państwa, może być przejściowo podniesiona do 400 hektarów. 

Majątki nieprawidłowo zagospodarowane, przynoszące uszczerbek produkcji 
krajowej, podlegają całkowitemu przymusowemu wykupowi. Państwo, wytwórcze 
związki rolnicze i gminy mogą tworzyć gospodarstwa na obszarach, obejmujących 
więcej niż 300 morgów. 

7; Wszystkie lasy, do jakiejkolwiek kategorji wyżej wymienionych dóbr na- 
leżące—z wyjątkiem lasów gminnych i drobnych przestrzeni prywatnych, nie nadają- 
cych się do gospodarki państwowej — przechodzą na własność Państwa przy należy- 
tem zlikwidowaniu praw serwitutowych. 

8. Sposób, warunki i cenę przyjęcia dóbr wyżej wymienionych przez Pań- 
stwo na cele kolonizacji i parcelacji określą ustawy specjalne. Oprócz szacowania 
wartości gruntu winny być osobno szacowane nakłady zasiewu i uprawy, dokonane- 
na wywłaszczonej przestrzeni. Odszkodowanie za te nakłady i mejoracje winno być 

wypłacane w pełnej wartości. 

Q. Przymusowemu wykupowi przez Państwo nie ulegną w okresie przejś- 
ciowym aż do wytworzenia się nowych warunków w wyjątkowych wypadkach go- 
spodarstwa poświęcone produkcji nasiennej, hodowlanej lub rybnej, istniejące przed 
1 stycznia 1919 roku, jak również gospodarstwa stanowiące typ gospodarstwa wy- 
soce uprzemysłowionego, których utrzymanie w całości lub pewnej określonej części 
jest niewątpliwie niezbędne dla Państwa i ogółu rolniczego. Ilość i obszar tej kate- 
gorji majątków dla poszczególnych okręgów określą ustawy szczegółowe. 

10. Uzyskany w sposób powyższy zapas ziemi (po za gruntami omówiony- 
mi w punktach 5 i 11) Państwo oddawać będzie na tworzenie jak najliczniejszych 
nowych samodzielnych osad, przeznaczonych dla bezrolnych, na odpowiednie powię- 
kszanie pobliskich karłowatych gospodarstw, a także na sprzedaż innym małorolnym. 



- 51 - 

Przytem: 

a) rozmiar tworzonych kolonji i rozmiar, do którego powiększane będą kar- 
łowate gospodarstwa, odpowiadać ma przestrzeni uznanej dla danych warunków jako 
niezbędne minimum samodzielnego gospodarstwa włościańskiego. Przestrzeń ta nie 
powinna przekraczać 25 morgów (300 prętowych); 

b) pierwszeństwo do nowotworzonych kolonji mieć będą; stała służba dwor- 
ska przez parcelację pozbawiona pracy; byli właściciele karłowatych gospodarstw; żoł- 
nierze armji polskiej, wracający po wojnie, bezrolni, nie posiadający fachu czy rze- 
miosła, a uzdolnieni do pracy na roir. Winni być przytem uwzględnieni powracający 
po skończonej wojnie żołnierze i inwalidzi wojenni, o ile odpowiadają zasadom punktu 2, 
pozatem musi być uwzględniona ilość ziemi, potrzebna na przeprowadzenie komasa- 
cji i uregulowanie służebności; 

c) cała przestrzeń gruntów, poświęconych na sprzedaż właścicielom już obe- 
cnie samodzielnych gospodarstw, nie może przekraczać 2070 ogółu gruntów parcelo- 
wanych, przytem nabywca nie może nabyć ponad 40 morgów (300 prętowych^ ziemi 
razem z dotychczas posiadaną. 

11. Państwo będzie tworzyło z uzyskanego zapasu ziemi wzorowe gospo- 
darstwa lub kolonje gospodarcze, stacje doświadczalne, szkoły rolnicze i t. p. insty- 
tucje niezbędne dla gospodarstwa krajowego. Zabudowane folwarki, które się znaj- 
dą w ręku Państwa, mogą być w okresie przejściowym wydzierżawiane kooperaty- 
wom rolniczym, a w wypadku ostatecznym prywatnym fachowym dzierżawcom. 

12. Parcele gruntowe do rozsprzedania szacować się ma według ich rzeczo- 
wej produkcyjnej wartości. Właściciele samodzielnych gospodarstw, nabywający no- 
we działki, winni wpłacać z reguły całą wysokość szacunku gotówką; bezrolni zaś 
osiadający na kolonjach, i właściciele karłowatych gospodarstw, dokupujący do nor- 
my samodzielnego gospodarstwa, będą mogli korzystać z długoterminowego, amor- 
tyzacyjnego kredytu. Ustawa powinna uwzględnić różnice w warunkach, na jakich 
będą mogli korzystać z kredytu państwowego drobni rolnicy różnych kategorji przy 
nabywaniu ziemi. 

13. W związku z reformą rolną i w celu zabezpieczenia trwałości nowo- 
utworzonego stanu posiadania. Rząd opracuje potrzebne ustawy, wykluczające uni- 
cestwienie przeprowadzonej reformy rolnej i powrót do dawnych stosunków. W szcze- 
gólności powinny być opracowane ustawy w przedmiocie: hypotek drobnej własno- 
ści, przymusowego układu służebności z uwzględnieniem w udowodnionych i nie- 
wątpliwych wypadkach pretensji o odszkodowania za ziemię, lasy, pastwiska, lub słu- 
żebności w dobie po uwłaszczeniu przez większą własność prywatną, publiczną lub 
państwową, względnie przy pomocy podstępnych rzekomo dobrowolnych umów, za- 
brane względnie skasowane, dalej ustawa o zakazie parcelacji prywatnej, ustawa o re- 
gulacji obrotu ziemią, scalaniu gruntów i t. p. 

14. Pracownicy rolni, nie będący samodzielnymi gospodarzami, pozostają 
pod ^ochroną prawa, które określa maximum ich dnia roboczego, minimum płacy, za- 
równo w gotówce, jak i w naturze, roztacza opiekę nad ich mieszkaniami, opiekę 
nad wychodźcami, wprowadza ubezpieczenia od choroby, nieszczęśliwych wypadków, 
braku pracy, państwowe ubezpieczenie na starość, ubezpieczenie wdów i sierot i t. p. 

4* 



- 52 - 

15. Celem przeprowadzenia i utrwalenia reformy rolnej w myśl zasad wy- 
żej wymienionych, powinien być powołany do' życia Gtówny Urząd Ziemski, którego 
zadaniem będzie: 

a) skupianie zapasu ziemi na kolonizację drogą wyżej wymienioną; 

b) ułatwianie miejscowym nabywcom nowoutworzonycłi gospodarstw urzą- 
dzenia się na nicłi, a kolonistom, zmieniającym siedziby, przesiedlenie się i zagospo- 
darowanie w nowych osadach. 

Stosunek Głównego Urzędu Ziemskiego do Ministerstwa Rolnictwa uregu- 
luje specjalna ustawa. Cała zaś działalność Głównego Urzędu Ziemskiego pozosta- 
wać będzie pod kierunkiem i ogólną^^kontrolą Państwowej Rady Kolonizacyjnej, złożonej 
w połowie z członków powołanych przez Sejm, a w połowie z powołanych przez 
Ministerstwo Rolnictwa fachowców. 

Do Głównego Urzędu Ziemskiego winny być wcielone Urzędy Ziemskie, od- 
powiednio rozszerzone i przystosowane do nowego zakresu działania tak, aby cała 
budowa Głównego Urzędu Ziemskiego oparła się o Powiatowe Urzędy Ziemskie 
z Powiatowemi Komisjami Ziemskiemi, reprezentującemi miejscowy czynnik społecz- 
ny. Będą one organami, orzekającemi w pierwszej instancji w sprawach serwituto- 
wych komasacyjnych i meljoracyjnych, a organami wnioskodawczemi i doradczemi 
zarówno przy planowaniu jakoteż przeprowadzaniu kolonizacji na swoich obszarach. 

Główny Urząd Ziemski będzie miał prawo emisji państwowej renty ziemskiej 
opartej na objętej ziemi, a listy rentowe będą jego środkiem płatniczym. 

Łącznie z Głównym Urzędem Ziemskim utworzony zostanie Państwowy Bank 
Ziemski, którego zadaniem będzie zarządzanie środkami, przeznaczonerai na finanso- 
wanie akcji meljoracyjnej, parcelacyjnej i kolonizacyjnej, ułatwienie kredytu kolonistom 
nabywcom parcel gruntowych, jakoteż popieranie organizacji niespekulacyjnych dla 
dostarczenia inwentarza i materjalów potrzebnych na zabudowanie się i zagospoda- 
rowanie nowych osad. 

16. Wykonanie czynne ref orny rolnej należy wyłącznie do Państwa i wy- 
znaczonych przezeń organów. Osoby, biorące samowolnie cudzą rolę w posiadanie, 
będą pozbawione prawa korzystania z niej. 



REZOLUCJE 

I. Sejm wzywa Rząd do opracowania w jaknajkrótszym czasie, w każ- 
dym razie jednak nie później niż w przeciągu jednego miesiąca, tych niezbędnych 
ustaw, któreby stworzyły i utrzymały w Rzeczypospolitej Polskiej nowy ustrój rolny, 
oparty na zasadach zawartych w załączonej „Uchwale Sejmu Ustawodawczego z dn. 
10 lipca 1919 r., w przedmiocie zasad reformy rolnej". 

II. Sejm wzywa Rząd, ażeby przy opracowaniu ustaw szczegółowych 
w przedmiocie reformy rolnej uwzględnił pozostawienie, względnie utworzenie drob- 
nych gospodarstw przy probostwach, dalej małe parcele dla szkół i nauczyciełi ludo- 
wych, organistów i służby kościelnej. 



-sa- 
ni. Sejm wzywa Rząd do natychmiastowego powołania do życia powia- 
towych Komisji Ziemsi<ich, aby mogły one niezwłocznie podjąć pracę przygotowaw- 
czą do reformy rolnej w myśl art. 15 uchwalonych zasad reformy rolnej. Sposób 
powołania tych l<omisji i regulamin ich pracy ułoży Rząd w porozumieniu z sejmo- 
wą l<omisją rolną. 

IV. Sejm wzywa Rząd, aby tworząc gospodarstwa wzorowe, udzielał 
wszelkiej pomocy przy nabywaniu gospodarstw na własność i zagospodarowaniu 
tychże wychowańcom szkół rolniczych. 

V. Państwo, względnie Komisja Kolonizacyjna powinna na koszt państwa z po- 
siadanego zapasu ziemi utworzyć wzorowe gospodarstwa dożywotnie dla żołnierzy 
polskich, powracających z wojny, którzy utracili zdrowie do pracy. 

VI. Sejm uznaje naglącą potrzebę uregulowania spraw serwitutowych i dla- 
tego wzywa Rząd, aby jaknajrychlej przedłożył projekt odpowiedniej ustawy. 

Regulacja spraw serwitutowych musi objąć także rewizje wszystkich przepro- 
wadzonych procesów serwitutowych, zakończonych krzywdą ludności wiejskiej. 

VII. Sejm wzywa Rząd, aby przy opracowaniu ustaw szczegółowych 
w przedmiocie reformy rolnej uwzględnił pozostawienie miastom położonym w ich 
obrębie i w ich najbliższem sąsiedztwie gruntów państwowych i donacyjnych i prze- 
kazanie tychże miastom na cele rozszerzania się miast, kolonje robotnicze, urzędnicze 
i t. p. na tych samych zasadach, na których oddane będą ludności znajdujące się 
w rozporządzeniu państwa ziemie. 

VIII. Sejm wzywa Rząd, aby przy opracowaniu ustaw szczegółowych 
w przedmiocie reformy rolnej uwzględnił konieczność jaknajszybszego przekazania 
m. st. Warszawie, położonych w najbliższem jego sąsiedztwie, w promieniu 15 kim 
od centrum, co odpowiada b. zewnętrznemu pasowi fortecznemu— gruntów państwo- 
wych, donacyjnych i tych wszystkich, któremi zgodnie z uchwałami niniejszemi Pań- 
stwo rozporządzać będzie miało prawo; grunty te przekazane będą Warszawie na 
tych samych zasadach, na jakich otrzymywać ziemię będzie miała prawo ludność 
w całym kraju. 

IX. Rząd winien corocznie w myśl powyższych zasad rozsprzedać koloni- 
stom i parcelantom nie mniej, niż 200,000 hektarów, licząc od 1 lipca roku bieżącego 
i uwzględniając odpowiednio do tej zasady kredyty w przedstawianym Izbie budżecie. 

X. Wprowadzenie w życie zpsad reformy rolnej należy wyłącznie do Pań- 
stwa Polskiego i żadna instancja zewnętrzna obcopaństwowa nie może mieć decydu- 
jącego wpływu na układ własności rolnej w Polsce. 

XI. Sejm wzywa Rząd, aby w celu wykonania art. 4 pod »d« i »e€, do- 
tyczącego dóbr kościelnych, obecnie będących w posiadaniu Kościoła Katolickiego, 
i dóbr zabranych przez b. rządy zaborcze, wszedł niezwłocznie w porozumienie ze 
Stolicą Apostolską, aby dobra te przeszły w posiadanie Państwa Polskiego wzamian 
za uregulowanie uposażenia duchowieństwa i instytucji kościelnych. 



Posiedzenia Sejmu. 



I Posiedzenie Sejmu 10 lutego 1919. 

Otwarcie Sejmu przez Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego. 

Objęcie przewodnictwa przez najstarszego z posłów Ferdynanda Radziwiłła 
i przemówienie powitalne. 

Powołanie na sekretarzy tymczasowych najmłodszych posłów Niedziałkow- 
skiego i ks. Raczyńskiego. 

Odczytanie depeszy generała Listowskiego o zajęciu przez wojska polskie 
Brześcia Litewskiego. 

Odczytanie spisu dekretów wydanych w drodze ustawodawstwa tymczaso- 
wego, a zgłoszonych do zatwierdzenia Sejmu. 

II Posiedzenie 14 lutego 1919. 

Sprawozdanie posła Korfantego o tymczasowym regulaminie obrad Sejmu, 
uchwalonym przez Konwent Seniorów w charakterze Komisji regulaminowej. Uchwa- 
lenie jednomyślnie wniosku posła Korfantego i poprawki posła Grzędzielskiego. 

Wybór imiennie Marszałka Sejmu, głosujących 304 w tem głosów ważnych 
297, nieważnych 7. Większość absolutna 149. Poseł Witos otrzymał 144 głosy, 
Trąmpczyński 128, Ostachowski 25. W 2 głosowaniu głosowało 305 posłów. Więk- 
szość absolutna 153. Poseł Trąmpczyński otrzymał 155 głosów, Witos 149, 2 kartki 
białe. 

Objęcie przewodnictwa przez posła Trąmpczyńskiego i jego przemówienie, 
jako Marszałka Sejmu. 

Wybór przez aklamację wicemarszałków Sejmu: Jakóba Bojki, Stanisława 
Osieckiego, Józefa Oslachowskiego, Andrzeja Moraczewskiego, Andrzeja Maja. 

Wybór przez aklamację sekretarzy Sejmu: Jana Bryla, Jana Dębskiego, Anto- 
niego Harasza, Józefa Putka, Kazimierza Pużaka, Stefana Sołtyka, Wincentego Szym- 
czaka, Ludwika Waszkiewicza. 

Wybór przez aklamację 5 Komisji sejmowych po 30 członków: dla spraw 
zagranicznych, wojskowej, rolnej, ochrony pracy, konstytucyjnej. 

Odczytanie wniosków nagłych: Daszyńskiego w sprawie ustawowego uregu- 
lowania przez Sejm przedstawicielstwa ziem zamieszkałych przez Polaków na Kresach 
Zachodnich i Wschodnich oraz wniosku nagłego Dr. Bobrowskiego w sprawie po- 
wołania 7 posłów ze Śląska Cieszyńskiego do Sejmu; wniosku nagłego Korfantego 



- 55 - 

W sprawie przyjęcia do Sejmu jako posłów 71 członków Naczelnej Rady Ludowej 
w Poznaniu i 7 zgłoszonycłi kandydatów z listy 1 ze Śląska Cieszyńskiego oraz 
wniosku nagłego ks. Lutosławskiego w sprawie wydania ustawy o uzupełnieniu Sej- 
mu przedstawicielami ludności polskiej Kresów wscłiodnich. 
Odesłanie wniosków do Komisji Konstytucyjnej, 
Głos Pryluckiego w kwestji formalnej i odpowiedź Marszałka. 

III Posiedzenie 20 lutego 1919. 

Uczczenie przez Marszałka poległycti w wojnie światowej i obrońców pol- 
skicti Kresów. 

Zawiadomienie, że Feliks Grabowski oddał Sejmowi laskę marszałkowską po 
Józefie Lubodzieckim, marszałku Sejmu Królestwa Kongresowego w maju 1830 r. 

Deklaracja Naczelnika Państwa o złożeniu swego urzędu w ręce Sejmu. 
Ucliwalenie nagłego wniosku Korfantego i towarzyszy, by powierzyć Naczelnikowi 
Państwa dalsze sprawowanie urzędu. Podziękowanie Naczelnika Państwa. 

Powitanie przez Marszałka reprezentantów sprzymierzonycłi narodów. 

Sprawozdanie Prezydenta Ministrów Ignacego Paderewskiego i Ministra Skar- 
bu Józefa Englicłia. 

Ustanowienie Komisji prawniczej, aprowizacyjnej, skarbowo-budżetowej, prze- 
mysłowo-łiandlowej, oświatowej, petycyjnej, regulaminowej i nietykalności poselskiej, 
odbudowy kraju. 

Wybór kwestorów: Jana Rudnickliego, Eustachego Rudzińskiego, Franciszka 
Maślanki, Franciszka Tylmana, Zygmunta Klemensiewicza, Jana Dąbrowskiego. 

Odrzucenie nagłości wniosku ks. Okonia w sprawie zniesienia »Komisji Rzą- 
dzącej* w Galicji. 

IV Posiedzenie 22 lutego 1919. 

Odczytanie dymisji gabinetu Ignacego Paderewskiego i nieprzyjęcie jej przez 
Naczelnika Państwa. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Prezydenta Ministrów i ministra skarbu. Mo- 
wy posłów Stanisława Grabskiego, Stolarskiego, Witosa, Daszyńskiego. 

Ustanowienie Komisji wodnej, administracyjnej i komunikacyjnej. 

V Posiedzenie Sejmu 24 lutego 1919. 

Zawiadomienie o śmierci posła Loefflera Franciszka i uczczenie jego pamięci. 

Dalszy ciąg dyskusji nad sprawozdaniem Prezydenta Ministrów i ministra 
skarbu: Mowy Ostachowskiego, Ficłiny, Fedorowicza, Stapińskiego, IVrlmuttera. Pry 
łuckiego, Griinbauma. 

Odczytanie depeszy ministra spraw zagranicznych Francji, I^icliona. 

Uchwalenie wniosku Witosa o przesłanie wyrazów wspóU-zucia Clemenceau 
z powodu zamachu. 

VI Posiedzenie 25 lutego 1919. 

Dalszy ciąg dyskusji nad sprawozdaniem Prezydenta Ministrów i ministra 
skarbu. Mowy Loewensteinn, Korfantego, Barlickiego, Kurczaka. 



- 56 - 

Sprostowanie faktyczne Daszyńskiego, Thona i Stanisława Grabskiego. 

Przyjęcie sprawozdania Prezydenta Ministrów do wiadomości i wyrażenie mu 
zaufania. 

Uchwalenie nagłości wniosku nagłego p. Perlą w sprawie zamiaru wprowa- 
dzenia stanu wyjątkowego w Lubelskiem i Zagłębiu Dąbrowskiem. 

VII Posiedzenie 26 lutego 1919. 

Odczytanie przez Marszałka oświadczenia generała Dowbór-Muśnickiego od- 
dającego Sejmowi gotówkę, srebro i złoto zdobyte przez I korpus polski. 

Rozprawa nad wnioskiem nagłym Skarbka w sprawie poboru do wojska. 
Mowy Głąbińskiego, Górnego, Moraczewskiego, Mąkolskiego, Michalaka, Kowalew- 
skiego. Odesłanie wniosku do Komisji wojskowej. 

Rozprawa nad wnioskiem Adama w sprawie pomocy dla Lwowa. Mowy 
Adama (2 razy), ks. Okonia, Hausnera, Smulikowskiego, Dąbskiego. Odrzucenie po- 
prawki Moraczewskiego i uchwalenie wniosku Adama. 

Odczytanie telegramu o oficjalnem uznania Polski przez W. Brytanję i zako- 
munikowanie wiadomości o zdobyciu Terespola. 

VIII Posiedzenie 27 lutego 1919. 

Odesłanie do Komisji skarbowo-budżetowej wniosku nagłego ministra skarbu 
w sprawie jednostki monetarnej waluty polskiej i wniosku nagłego Bobrowskiego 
w sprawie obrony Śląska do Komisji wojskowej. 

Rozprawa nad wnioskiem nagłym Dąbrowskiego w sprawie uruchomienia 
robót publicznych. Mowy Dąbrowskiego, Arciszewskiego, Szczerkowskiego, Nowic- 
kiego. Ustanowienie w myśl wniosku Komisji uruchomienia robót publicznych. 

Rozprawa nad wnioskiem nagłym Witosa w prawie naprawy stosunków pa- 
nujących w armji. Odczytanie listu pułkownika Wroczyńskiego. Mowy Witosa, Jana 
Dębskiego, Dubanowicza, Liebermana, Fichny (2 razy), Malakiewicza, ks. Lutosław- 
skiego, Malinowskiego, Pryłuckiego (2 razy), Korfantego (2 razy). Uchwalenie wnio- 
sku wraz z poprawką Fichny. 

IX Posiedzenie 28 lutego 1919. 

Rozprawa nad ustawą o zaopatrzenie ludności w drzewo budulcowe i opało- 
we. Mowy referenta Komisji odbudowy kraju ks. Starkiewicza (2 razy), referenta 
mniejszości Komisji, Bryla, ministra rolnictwa Janickiego, Diamanda, Stolarskiego, Kier- 
nika, Witosa, Krężla, ministra skarbu Englicha. Chaniewskiego, Dębskiego, Gałki, 
Krzywkowskiego. Przyjęcie poprawek Bryla i Stanisława Grabskiego. Uchwalenie 
ustawy w 2-em i 3-em czytaniu. Przyjęcie rezolucji wraz z poprawką i dodatkiem 
Krzywkowskiego. 

Odczytanie telegramu posła włoskiego Montagna o oficjalnem uznaniu rządu 
polskiego przez Włochy. Uchwalenie wniosku Korfantego, aby wysłać depesze przy- 
jaźni do parlamentu włoskiego, francuskiego i angielskiego. 

Drugie czytanie ustawy o jednostce monetarnej. Mowy referenta Komisji 
skarbowo-budżetowej Rząda i Diamanda. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu. 



- 57 - 

X Posiedzenie 5 marca l9i9. 

Głos Baworowskiego w obronie ziemian Wschodniej Galicji. 

Rozprawa nad wnioskiem nagłym Wojdyły w sprawie dostarczenia rolnikom 
sztucznycti nawozów do wiosennej uprawy roli. Mowy Wojdyły, Putka, ministra 
rolnictwa Janickiego, Kwiatkowskiego i odesłanie wniosku do Komisji rolnej. 

Rozprawa nad wnioskiem nagłym Arciszewskiego w sprawie wprowadzenia 
3-ej zmiany robotników, w kopalniacłi węgla w Zagłębiu. Mowy Arciszewskiego (2 
razy), Weinziełiera, ministra handlu i przemysłu Hąci (2 razy) ministra kolei Eber- 
hardta, Pietrzyka, Bruna, Gęborka, Diamanda (2 razy). Odesłanie wniosku do Komi- 
sji przemysłowo-handlowej. 

Uchwalenie nagłości wniosku nagłego Głćjbińskiego w sprawie przyznania 
praw pupila»-ności pożyczce państwowej z dnia 30. 10. 1918. i odesłanie do Komisji 
skarbowo-budźetowej. 

Wniosek nagły ministra skarbu o projekcie ustawy, o. powszechnej pożyczce 
państwowej i w sprawie rozporządzeń w przedmiocie zakazu wwozu znaków pie- 
niężnych v/ walucie austro-węgierskiej, niemieckiej i rosyjskiej. Mowa ministra skar- 
bu Englicha. Uchwalenie nagłości i odesłanie wniosków do Komisji skarbowo-bu- 
dźetowej. 

Rozprawa nad wnioskiem nagłym Daszyńskiego i interpelacją Stesłowicza 
w sprawie rzekomego układu między Ukrainą a ententą co do odstąpienia Ukrainie 
terytorjów na wschód od Sanu. Mowy Prezydenta Ministrów Paderewskiego, Da- 
szyńskiego, Stanisława Grabskiego, Fichny, Witosa, Rataja, Stesłowicza, Kamienieckie- 
go, Głąbińskiego. Uchwalenie nagłości wniosku Witosa w sprawie pogwałcenia nie- 
tykalności poselskiej przez władze sądowe i żandarmerję w Białej Podlaskiej. Mowy 
Witosa, ministra spraw wewnętrznych Wojciechowskiego i sprawiedliwości Supiń- 
skiego. Uchwalenie nagłości i odesłanie do Komisji nietykalności. Uznanie nagłości 
wniosku Diamanda w sprawie wyłącznego uprawnienia państwa do zakładania ru- 
rociągów na gazy ziemne po przemówieniu wnioskodawcy. 

XI Posiedzenie 7 marca 1919. 

Zawiadomienie marszałka, że za ś.p. posła Loeflera wszedł do Sejmu Antoni 
Władysław Pączek. 

Deklaracja Spickermana imieniem Niemców. 

Drugie czytanie wniosku nagłego Skarbka w sprawie poboru do wojska. 
Mowy referenta Komisji wojskowej Dubanowicza (2 razy), Liebermana, Michalaka, 
Dąbskiego, Maja, Anusza, Mrożewskiego, Napiórkowskiego, Wichlińskiego, mówcy 
generalnego contra Moraczewskiego, mówcy generalnego pro Mizery. Uchwalenie 
w 2 czytaniu ustawy poborowej oraz rezolucji. 3 czytanie ustawy. Mowy Thona, 
Daszyńskiego. Uchwalenie jednogłośne ustawy w 3 czytaniu. Mowa z tego powo- 
du Marszałka. 

Dyskusja nad wnioskiem nagłym Witosa w sprawie pogwałcenia nietykalno- 
ści poselskiej Antoniego Szmigla. Mowy referenta Komisji nietykai.iości poselskiej 
Zygmunta Sejdy, ks. Okonia, Witosa, ministra sprawiedliwości Supińskiego, Jana Dęb- 
skiego i Dreszera Uchwalenie wniosku Komisji. 



— 58 - 

Odczytanie depeszy generała Rozwadowskiego w sprawie odparcia Ukra- 
ińców. 

Xn Posiedzenie 8 marca 1919. 

Przemówienie posłów Perlmuttera i Hirscliorna. 

Dyskusja nad wnioskami nagłemi: P. S. L Piastowców, L. S. N. L. i P. P. S- 
w sprawie natycłimiastowego zajęcia się poprawą bytu materjalnego służby folwar- 
cznej i nad wnioskiem nagłym Malinowskiego w sprawie Komisji rozjemczych) w ce- 
lu uregulowania zatargów między strejkującą służbą rolną a właścicielami wielkich 
majątków ziemskicłi. Mowy Woźnickiego, Malinowskiego, ministra pracy i opieki 
społecznej Iwanowskiego, Kamińskiego, Rudzińskiego, Dąbskiego, ks. Starkiewicza, 
Zagórskiego. Odesłanie wniosku do Komisji oclirony pracy i przedłożenia rządowe- 
go w sprawie ustawy o przyznaniu wynagrodzenia państwowego z tytułu strat wo- 
jennych, poniesionych w mieniu osób przystępujących do odbudowy do Komisji 
skarbowo-budżetowej. 

Sprawozdanie Komisji rolnej o wniosku Witosa w sprawie przymusowego 
wydzierżawienia ziemi leżącej odłogiem. Mowy referenta Komisji rolnej Dąbskiego, 
Bardla, Krzywkowskiego, ministra rolnictwa Janickiego. Uchwalenie w 2 i 3 czytaniu. 

Uchwalenie w 2 i 3 czytaniu wniosku nagłego Głąbińskiego w sprawie przy- 
znania prawa pupilarności pożyczki państwowej z 30. 10. 1918 po przemówieniu re- 
ferenta Komisji skarbowo-budżetowej Adama. 

XIII Posiedzenie 11 marca 1919. 

2 i 3 czytanie przedłożenia rządowego w przedmiocie czasowego zakazu 
przywozu znaków pieniężnych w walucie austrjacko-węgierskiej, niemieckiej i rosyj- 
skiej. Mowy referenta Komisji skarbowo-budżetowej Adama, Stapińskiego i Głąbiń- 
skiego. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu. 

Sprawozdanie Komisji odbudowy kraju w przedmiocie odbudowy mostu na 
Sanie w Przemyślu. Mowy referenta Komisji, Bryla, ministra robót publicznych Pru- 
chnika. Uchwalenie wniosku Komisji. . 

Rozprawa nad wnioskiem nagłym Z. S. L. N, w sprawie rozpoczęcia prac 
nad ustawą o obowiązkowem ubezpieczeniu robotników. Mowy referenta Gdyka- 
(2 razy), Majewskiego (2 razy), ministra pracy Iwanowskiego, Zagórskiego, Ziemięc- 
kiego, Arciszewskiego. Uchwalenie wniosku i poprawki Majewskiego. 

Uchwalenie wniosku Suligowskiego w sprawie wyboru Komisji dla spraw 
miejskich po mowach Skulskiego. 

Odesłanie wniosku Diamanda o rurociągach do Komisji przemysłowo-handlo- 
wej po mowach Diamanda, Steinhausa, Stapińskiego, Diamanda, ministra handlu 
i przemysłu Hąci. 

Odesłanie wniosku nagłego Mrożewskiego do Komisji skarbowo-budżetowej 
o nadużyciach w lasach rządowych i donacyjnych powiatu Kolskiego, po przemówie- 
niach Mrożewskiego, Rosenblatta, ministra rolnictwa Janickiego. 

Odczytanie depeszy rządu greckiego do Prezydenta Ministrów o uznaniu Pol- 
ski przez Grecję. 



- 59 - 

Odczytanie depeszy powitalnej Polskiego Departamentu Narodowego w Sta- 
nach Zjednoczonych. 

Odesłanie wniosku nagłego Pużaka do Komisji Administracyjnej o ustano- 
wieniu Komisji sejmowej dla zbadania postępków żandarmerji polowej po mowie 
Pużaka i Staniszkisa. 

Uchwalenie nagłości wniosku Fałkowskiego w sprawie obrony Zagłębia po 
mowie Fałkowskiego. 

Uchwalenie wniosku Adama w sprawie pomocy dla Lwowa po mowie 
Skarbka. 

XIV Posiedzenie 14 marca 1919. 

Dyskusja nad interpelacją Daszyńskiego do ministra spraw wewnętrznych 
i spraw wojskowych w sprawie krwawych zajść w Zagłębiu 12. 3. 1Q19. Mowy mi- 
nistra spraw wewnętrznych Wojciechowskiego. 

Sprawozdanie Komisji konstytucyjnej o wniosku dr. Bobrowskiego w przed- 
miocie uznania za posłów do Sejmu Ustawodawczego kandydatów listy Nr. 1 w 35 
okręgu wyborczym i Doroty Kłuszyńskiej, jako przedstawicielki ludności polskiej 
w okręgu wyborczym 35-a. Mowy referenta Komisji Niedziałkowskiego (2 razy), Ko- 
walewskiego, Fichny, Rataja, Załuski, Osieckiego, Kiernika. Uchwalenie jednomyślnie 
wniosku Komisji. 

Odesłanie wniosku Jana Rudnickiego w sprawie wynagrodzenia rzemieślni- 
ków za świadczenia, rekwizycje i szkody wojenne do Komisji skarbowobudżetowej 
po przemówieniach Rudnickiego, Szybiłły, Nowickiego. 

Odesłanie do Komisji zdrowia publicznego, wniosku Dąbala w sprawie or- 
ganizacji ochrony zdrowia publicznego i zwalczania chorób zakaźnych, po przemó- 
wieniach Dąbala, Weinziehera, ministra zdrowia Janiszewskiego, Moraczewskiej. 

Odesłanie wniosku P. S. L. (grupa » Wyzwolenie*) w sprawie walki z tajne- 
mi gorzelniami do Komisji skarbowo-budżetowej, po przemówieniach Małupy, mini- 
stra skarbu Englicha, Moczydłowskiej. 

Rozprawa nad wnioskiem Adama w sprawie obsadzenia stanowisk w służbie 
administracyjnej. Przemówienia Gląbińskiego, ministra spraw wewnętrznych Wojcie- 
chowskiego, Bardla, Cwikowskiego. Odesłanie wniosku Adama, wniosku Bardla i re- 
zolucji Wojtulanisa do Komisji administracyjnej. 

Uchwalenie nagłości i odesłanie do Komisji skarbowo-budżetowej wniosku 
Rady Ministrów w sprawie objęcia administracji skarbowej na ziemiach Polskich 
w b. monarchji austrjacko-węgierskiej, po przemówieniu ministra skarbu Englicha. 

Uchwalenie nagłości wniosku ks. Lutosławskiego w sprawie zwalczania agi- 
tacji bolszewickiej, po przemówieniacli ks. Lutosławskiego, Stapińskiego. 

Uchwalenie nagłości wniosku Kowalewskiego w sprawie uzupełnienia składu 
Sejmu przedstawicielami b. zaboru pruskiego, Spiżu, Orawy i Kresów wschodnich 
103 głosami przeciwko 89. 

XV Posiedzenie 18 marca 1919. 

Rozprawa nad wnioskiem nagłym ks. Pospiecha w sprawie brutalnego postę- 
powania rządu i wojska niemieckiego wobec Polaków na Śląsku oraz nad wnioskiem 



to - 



Fałkowskiego w sprawie obrony Zagłębia Dąbrowskiego od ataków wojska niemie- 
ckiego. Mowy ks. Pospiecha, Fałkowskiego (2 razy), Arciszewskiego. Uchwalenie 
tychże wniosków nagłych. 

Rozprawa nad wnioskiem nagłym posłów Związku Lud. Nar. w sprawie utwo- 
rzenia Komisji dla sprawy żydowskiej. Mowy wnioskodawcy Ołąbińskiego, Griin- 
bauma, Rudzińskiego, Rosenblatta, Diamanda, Pryłuckiego, Dembińskiego, Steinhausa. 
Uchwalenie wniosku i poprawki Ołąbińskiego (Komisja z 1Q członków z tych 4 po- 
słów frakcji żydowskiej). Odrzucenie 2 poprawek Oriinbauma. 

Uchwalenie wniosku nagłego Madeja i odesłanie go do Komisji wojskowej 
w sprawie zaopatrywania inwalidów, po przemówieniach Madeja, Putka, Chudego, 
ks. Kotuli. 

Dyskusja nad odpowiedzią ministra spraw wewnętrznych na interpelację Da- 
szyńskiego w sprawie krwawych zajść w Zagłębiu 12. 3. 1919. Przemówienie refe- 
renta Kucharczaka i odroczenie rozprawy. 

XVI Posiedzenie 20 marca 1919. 

Zawiadomienie Marszałka, że wstąpili do Sejmu nowi posłowie: Karol Junga 
i Seweryn Czertwertyński, a biskup Przeździecki zrzekł się mandatu. 

Dalszy ciąg rozprawy nad odpowiedzią ministra spraw wewnętrznych nad 
interpelacją Daszyńskiego w sprawie zajść w Zagłębiu Dąbrowskiem 12. 3. 1919. 
Mowy Daszyńskiego, Pietrzyka, Fałkowskiego, ministra spraw wewnętrznych Wojcie- 
chowskiego, Bagińskiego, Mąkolskiego, Oriinbauma, mówcy generalnego pro Pużaka, 
mówcy generalnego contra Wróblewskiego i Arciszewskiego. Uchwalenie wniosku 
Wróblewskiego, że Sejm przyjmuje odpowiedź ministra spraw wewnętrznych do wia- 
domości i przechodzi nad interpelacją do porządku dziennego. Odrzucenie wniosku 
Pużaka. 

XVn Posiedzenie 21 marca 1919. 

Zawiadomienie Marszałka, że Komisja opieki społecznej i ochrony pracy 
wnosi o utworzenie Komisji opieki społecznej i Komisji ochrony pracy. Zgoda 
Sejmu. 

Odczytanie deklaracji Oriinbauma w sprawie pominięcia go w dyskusji. 

Rozprawa nad wnioskiem nagłym ks. Lutosławskiego w sprawie zwalczania 
bolszewizmu w Polsce. Mowy k&. Lutosławskiego (2 razy), Czapińskiego, Walerona, 
ks. Starkiewicza, Rajcy. Odesłanie wniosku do Komisji Administracyjnej. 

Uchwalenie wniosku i sprawozdania Komisji odbudowy kraju o wniosku 
Kurczaka w sprawie pomocy przy odbudowie zagród nad Rawką, po przemówie- 
niach Kurczaka, Szewczyka, Dąbala. 

Odesłanie do Komisji skarbowo-budżetowej wniosku nagłego ministra skarbu 
w sprawie nieupoważnienia ministra skarbu do zaciągnięcia za granicą pożyczki 5 mi- 
Ijardów franków. 

Uchwalenie jednomyślnie wniosków nagłych dr. Kunickiego, Osieckiego 
i Związku Sejmowego Lud. Nar. w sprawie Śląska, Spiżu i Orawy, po przemówie- 
niach Kunickiego, Zamorskiego, Osieckiego, Rajskiego. 



- 61 - 

XVIII Posiedzenie 26 marca 1919. 

Przemówienie Marszali<a z powodu 125 rocznicy przysięgi Kościuszki. 

Przemówienie Daszyńskiego w sprawie naruszenia nietykalności poselskiej 
postów Gęborka i Liebermana. 

Uchwalenie w 3 czytaniu sprawozdania Komisji prawniczej w sprawie prze- 
dłożenia terminu przedawnienia pretensji objętych Ill-cią nowelą do kodeksu cywil- 
nego w dawnym zaborze austrjackim po przemówieniu referenta Komisji prawniczej 
Matakiewicza. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie obo- 
wiązkowego stemplowania znaków pieniężnych, ich opodatkowania i wymiany na 
asygnaty pożyczki państwowej. Przemówienia referenta Głąbińskiego (2 razy), Dia- 
manda i Radziszewskiego. Uchwalenie wniosku Komisji w 2 i 3 czytaniu. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie obję- 
cia administracji skarbowej na ziemiach polskich b. zaboru austrjacko-węgierskiego. 
Mowy referenta Diamanda (2 razy) i Kiernika. Odesłanie wniosku do Komisji admi- 
nistracyjnej. 

I czytanie sprawozdania Komisji ochrony pracy w sprawie załatwienia zatar- 
gów zbiorowych pomiędzy pracodawcami a pracownikami rolnymi. Przemówienie 
referenta ks. Kaczyńskiego, Marylskiego, Woźnickiego, Dębskiego, Ziemięckiego, ks. 
Starkiewicza, Tomczaka. Odroczenie rozprawy. 

Rozprawa nad wnioskiem Komisji spraw zagranicznych w sprawie sojuszu 
Rzeczypospolitej Polskiej z państwami sprzymierzonymi do walki z Niemcami. Mowy 
referenta Stanisława Grabskiego, ks. Teodorowicza, Rataja, Daszyńskiego, Witosa, Pa- 
derewskiego. Odroczenie dyskusji. 

1 czytanie ustawy w przedmiocie tymczasowych przepisów o dostarczaniu 
kwater na potrzeby wojska. Mowa Suligowskiego. Odesłanie do Komisji admini- 
stracyjnej. 

XIX Posiedzenie 27 marca 1919. 

Dalszy ciąg rozprawy nad wnioskiem Komisji spraw zagranicznych w spra- 
wie sojuszu Rzeczypospolitej Polskiej z państwami sprzymierzonymi dla walki z Niem- 
cami. Mowy Kamienieckiego, Waszkiewicza, Dembińskiego, Perlą, Zamorskiego i re- 
ferenta Stanisława Grabskiego. Uchwalenie wniosku Komisji jednomyślnie i rezolu- 
cji Daszyńskiego z poprawką referenta Komisji St. Grabskiego. 

Przemówienie Marszałka, 

Uchwalenie rezolucji jednogłośnie Daszyńskiego wzywającej rząd do niezwło- 
cznego zamianowania urzędowych przedstawicieli Rzeczypospolitej za granicą. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji aprowizacyjnej w sprawie dostarcza- 
nia środków żywności dla powiatów wadowickiego, żywieckiego i w sprawie do- 
starczenia zboża dla siewu, dla ludności ziemi chełmskiej i Podlasia, oraz dla powia- 
tów limanowskiego, nowotarskiego, myślenickiego, żywieckiego i nowosądeckiego. 
Mowy Koczura, Putka, Czapińskiego, Dębskiego. Przyjęcie wniosków Komisji. 

Uchwalenie wniosków Komisji handlowo - przemysłowej w sprawie zatwier- 
dzenia statutów zrzeszeń handlowo-przemysłowych o kapitale zmiennym i Komisji 



prawniczej w sprawie zatwierdzenia dekretów, co do uzupełnienia i zmiany przepisów 
tymczasowych o moratorium w okręgu sądu apelacyjnego lubelskiego, co do prze- 
dłużenia terminów wekslowych w okręgu sądu apelacyjnego warszawskiego i co do 
zawieszenia biegu terminów przedawnień. 

XX Posiedzenie 28 marca 1919. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budżetowej o upoważnieniu 
ministra skarbu do zaciągnięcia pożyczki zagranicznej do wysokości 5 miljardów 
franków. Mowy referenta Komisji Radziszewskiego (2 razy), Diamanda (2 razy), wicemi- 
nistra skarbu Byrki, Stapińskiego. Odrzucenie poprawki Diamanda, uchwalenie wnio- 
sku Komisji w 2 i 3 czytaniu z poprawką Diamanda. 

Dalszy ciąg rozprawy nad ustawą o załatwieniu zatargów zbiorowych po- 
między pracodawcami a pracownikami rolnymi. Mowy referenta Komisji ochrony 
pracy ks. Kaczyńskiego, ks. Nowakowskiego, Dębskiego, Woźnickiego, Malinowskie- 
go, Tomczaka. Rudzińskiego, Staniszkisa. Uchwalenie ustawy w 2 czytaniu i w 3 
(jednogłośnie). Uchwalenie rezolucji Komisji po przemówieniu Woźnickiego, Stani- 
szkisa, ks. Kaczyńskiego i Ziemięckiego. 

XXI Posiedzenie 29 marca 1919. 

Sprawozdanie Komisji odbudowy kraju o wniosku Radziszewskiego w spra- 
wie odbudowy Kalisza i wynagrodzenia ludności tegoż miasta strat wojennych. Mo- 
wa referenta Radziszewskiego. Uchwalenie wniosku Komisji. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie wnio- 
sku nagłego Bardla i Radziszewskiego, dotyczącego potrzeb Uni\Versytetu Jagielloń- 
skiego. Mowy referenta Bardla, Radziszewskiego, Czapińskiego, Opali, ks. Kotuli, 
Smoły, Czapińskiego, Kowalewskiego. Uchwalenie wniosku jednomyślnie.. 

Odpowiedź ministra robót publicznych Pruchnika na interpelację Klemensie- 
wicza w sprawie uruchomienia robót publicznych. 

Otwarcie rozprawy nad odpowiedzią ministra Pruchnika i nad odpowiedzią 
ministra ochrony pracy 'Iwanowskiego na interpelację Szczerkowskiego w sprawie 
zapomóg dla bezrobotnych. Mowy ministra Iwanowskiego, Klemensiewicza, Szczer- 
kowskiego, Śliwińskiego i Waszkiewicza. Odroczenie rozprawy. 

XXII Posiedzenie 31 marca 1919. 

Sprawozdanie Komisji regulaminowej i nietykalności poselskiej co do zakwe- 
stjonowanego wyboru N. Pryłuckiego. Mowy referenta Grzędzielskiego (2 razy), 
Hartglassa, Griinbauma, Barlickiego, Pryłuckiego, Zygmunta Seydy. Przekazanie spra- 
wy Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. 

Dalszy ciąg dyskusji nad odpowiedzią ministra robót publicznych na interpe- 
lację Klemensiewicza w sprawie uruchomienia robót publicznych i nad odpowiedzią 
ministra pracy na interpelację Szczerkowskiego w sprawie zapomóg dla bezrobotnych. 
Mowy ministra robót publicznych Pruchnika, Fichny, Bryla, Kosmowskiej, ks. Dzien- 
nickiego, Harasza, Putka, mówcy generalnego pro Mierzejewskiego, mówcy generał- 



- 63 - 

nego contra Arciszewskiego. Odesłanie wniosków wniesionych w czasie dyskusji 
nad odpowiedzią ministra do Komisji robót publicznych i ochrony pracy. 

Uchwalenie jednogłośnie wniosku nagłego Mieczkowskiego w sprawie natych- 
miastowej pomocy uchodźcom, którzy powrócili do północnych powiatów ziemi 
łomżyńskiej. 

Wniosek nagły Dubanowicza w sprawie naruszenia nietykalności poselskiej 
i listowej tajemnicy urzędowej. Przemówienie Dubanowicza, uchwalenie nagłości 
wniosku i odesłanie go do Komisji nietykalności poselskiej. 

XXIII Posiedzenie 1 kwietnia 1919. 

Odczytanie odpisu rozkazu dziennego generała Hallera z powodu uchwały 
Sejmu z 28. 2. 1Q19 dotyczącej dalszego sprawowania urzędu przez Naczelnika Pań- 
stwa. Mowa Marszałka. 

Sprawozdanie Komisji wojskowej w przedmiocie wniosku o konwencję woj- 
skową i o przysłanie do Polski koalicyjnej misji wojskowej. Mowy sprawozdawcy 
Komisji wojskowej Dubanowicza (2 razy), Bagińskiego, Załuski, Moraczewskiego, 
Kiernika, ministra spraw wojskowych Leśniewskiego, Fichny, Ostachowskiego 
Skarbka. 

Uchwalenie wniosku Komisji wraz z poprawką Kiernika. Odesłanie do Ko- 
misji rezolucji Bagińskiego i Fichny. 

Dyskusja nad wnioskiem nagłym Jana Smoły w sprawie uwolnienia z wojska 
młodzieży akademickiej, szkół średnich i uruchomienia wyższych zakładów naukowych. 
Mowy Smoły i Skulskiego. Odrzucenie nagłości. 

Dyskusja nad wnioskiem nagłym Pużaka, Łańcuckiego w sprawie zniesienia 
stanu wojennego w Zagłębiu Dąbrowskiem. Mowy Ziemięckiego, Głąbińskiego. Od- 
rzucenie nagłości z pierwszych punktów wniosku, odesłanie do Komisji administra- 
cyjnej 3-go punktu wniosku nagłego w sprawie zgromadzeń i przemówień posłów. 

XXIV Posiedzenie 3 kwietnia 1919. 

Zawiadomienie Marszałka, że za ks. biskupa Przeździeckiego wszedł do Sej- 
mu Józefat Błyskosza; poseł Mieczysław Witold Rudnicki zrzekł się mandatu. 

I czytanie ustawy w przedmiocie budowy wałów ochronnych na lewym brze- 
gu Wisły od ujścia Potoku Kościelnickiego do Zawichostu. Mowa ministra robót 
publicznych Pruchnika. Odesłanie ustawy do Komisji robót publicznych. 

Sprawozdanie Komisji administracyjnej w przedmiocie konstytucyjnego za- 
twierdzenia dekretu z 7. 2. 191Q. o tymczasowych przepisach uprawniających komi- 
sarzy ludowych do wymierzenia kar w drodze postępowania administracyjno-karnego. 
Mowa sprawozdawcy Tarnawskiego. Uchwalenie wniosku Komisji. 

Sprawozdanie Komisji spraw zagranicznych w sprawie: a) Kresów polskich, 
b) korespondencji Rzeczypospolitej Polskiej z rosyjskiemi władzami sowieckiemi. Mo- 
wy sprawozdawcy Stanisława Głąbińskiego, Jabłonowskiego, Osieckiego, Dąbskiego^ 
Niedziałkowskiego, ministra spraw zagranicznych Wróblewskiego. Odroczenie dy- 
skusji. 



— (34 — 

Sprawozdanie- Komsji handlowo-przemysłowej w sprawie dekretu Nr. 4 Mi- 
nisterjum Handlu i Przemysłu o zatwierdzeniu i zmianie statutów ?półei< akcyjnych 
i pierwsze czytanie opracowane przez tę Komisję ustawy. Mowa sprawozdawcy 

Bruna. 

Uchwalenie nagłego wniosku wszystkich stronnictw w sprawie nielegalnego 
poboru do wojska czesko-słowackiego na Spiżu, Orawie i w okręgu Czadeckim. Mowa 
Osieckiego. 

Odesłanie do Komisji skarbowo-budżetowej budżetu od 1. 1. 19. do 1. 7. 19. 

XXV Posiedzenie 4 kwietnia 1919. 

Dalszy ciąg rozprawy nad sprawozdaniem Komisji dla spraw zagranicznych 
w sprawie: a) Kresów wschodnich, b) korespondencji Rzeczypospolitej z rosyjskiemi 
władzami sowieckimi. Mowy Kamieckiego, Władysława Dębskiego, Stapińskiego, 
Weinziehera i referenta Grabskiego. Przyjęcie do wiadomości sprawozdania Komisji 
spraw zagranicznych. Uchwalenie rezolucji Jana Dąbskiego, ks. arcybiskupa Teodo- 
rowicza. Odrzucenie I i III części rezolucji posłów socjalistycznych, uchwalenie II 
części rezolucji, uchwalenie jednogłośnie rezolucji Kamieckiego. 

Sprawozdanie Komisji wojskowej o wniosku nagłym posła Witosa w sprawie 
naprawy stosunków panujących w armji. Mowa referenta Dąbskiego. Uchwalenie 
jednogłośnie wniosku Komisji wojskowej. 

Sprawozdanie Komisji administracyjnej o wniosku Daszyńskiego w sprawie 
zniesienia stanu wyjątkowego i sądów doraźnych w całem państwie. Mowy referenta 
Skulskiego, referenta mniejszości Żuławskiego. Odczytanie interpelacji Daszyńskiego 
i Fichny w sprawie stanu wojennego na przeciąg 3 miesięcy na obszarze byłego 
Królestwa Kongresowego. Mowa ministra spraw wewnętrznych Wojciechowskiego. 
Odrzucenie wniosku o otwarcie rozprawy nad odpowiedzią ministra. 

Rozprawa nad wnioskiem Perlą w sprawie projektowanego zaprowadzenia 
stanu wyjątkowego w Lubelskiem i Zagłębiu Dąbrowskiem i wnioskiem nagłym Pu- 
żaka w sprawie natychmiastowego zniesienia stanu wyjątkowego w Zagłębiu Dąbrow- 
skiem. Mowy Daszyńskiego, Perła, Korfantego, Marka Zygmunta. Zamknięcie dy- 
skusji. Odrzucenie wniosków Daszyńskiego w sprawie zniesienia stanu wyjątkowego 
i przyjęcie do wiadomości odpowiedzi ministra spraw wewnętrznych. Uchwalenie 
wniosku Perlą, wzywającego rząd, aby na własną rękę nie wprowadzał stanu wyjątko- 
wego. Uchwalenie wniosku Pużaka, aby dowódców wojskowych i funkcjonarjuszy 
państwowych winnych pogwałcenia praw stowarzyszania się i zgromadzeń pociągnąć do 
odpowiedzialności sądowej oraz, aby rząd udzielił wyjaśnień władzom adrninistracyjno- 
wojskowym, że zgromadzenie poselskie i przemowy posłów nie podlegają ogranicze- 
niom i cenzurze. 

Zawiadomienie Marszałka, że poseł Kubuś Władysław złożył mandat. 

Odesłanie wniosku Daszyńskiego do Komisji. 

XXVI Posiedzenie 5 kwietnia 1919. 

Sprawozdanie Komisji konstytucyjnej w sprawie uzupełnienia Sejmu przed- 
stawicielami b. zaboru pruskiego I. 11. 11! czytanie ustawy w przedmiocie przeprowa- 



— 63 - 

(lżenia wyborów posłów do Sejmu z części ziem polskich b. zaboru pruskiego. Mo- 
wy rcferciUa Kiernika, Niedziałkowskiego, ks. Styciila, Nowickiego. Uchwalenie usta- 
wy jednomyślnie w II i III czytaniu. 

Odczytanie h*stu Monsignora Rattiego do Prezydenta Ministrów w sprawie 
uznania Państwa Polskiego przez Stoh*cę Apostolską oraz odpowiedzi dziękczynnej 
Prezydenta Ministrów. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji aprowizacyjnej z załatwienia wnio- 
sków poselskich w sprawie przywrócenia wolnego handlu zbożem i cen maksymal- 
nych na zboże. Mowa referenta Mierzejewskiego, Diamanda, Dąbskiego. Połączenie 
tej rozprawy ze sprawozdaniem Komisji aprowizacyjnej w sprawie wywozu środków 
żywności i artykułów pierwszej potrzeby poza granice Polski. Mowy Putka, Smoły, 
ministra aprowizacji Minkiewicza, Wojdalińskiego. Odesłanie wniosku i rezolucji na- 
powrót do Komisji aprowizacyjnej. 

Uchwalenie nagłości wniosku M. Spr. Wojsk, o projekcie ustawy o świad- 
czeniach wojennych' i odesłanie sprawy do Komisji wojskowej. 

Odczytanie nagiego wniosku ks. Okonia w sprawie wydania zakazu stoso- 
wania kar cielesnych przez organa bezpieczeństwa publicznego. Mowa ks. Okonia, 
uchwalenie nagłości wniosku i odesłanie go do Komisji administracyjnej. 

Przemówienie Diamanda za zniesieniem uchwały odsyłającej do Komisji aprowi- 
zacyjnej oba wyżej wymienione sprawozdania tej Komisji. Przemówienie formalne 
w tej sprawie Głąbińskiego, Putka. 

Zniesienie uchwały i umieszczenie całej sprawy na porządku dziennym naj- 
bliższego posiedzenia. 

xxvii Posiedzenie 7 kwietnia 1919. 

II i III czytanie ustawy w sprawie powołania lekarzy do służby wojskowej. 
Mowy referenta Komisji wojskowej Malewskiego, Rataja. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 
czytaniu. 

Sprawozdanie Komisji komunikacyjnej w sprawie wniosku Głąbińskiego o po- 
wołaniu do życia państwowej rady kolejowej. Mowy sprawozdawcy Komisji Rajcy 
ministra kolei Eberharda. Uchwalenie wniosku Komisji. 

Uchwalenie wniosku Komisji komunikacyjnej w przedmiocie konstytucyjnego 
zatwierdzenia dekretu z 7. 2. 1Q. o tymczasowem przekazaniu młnisterjum komunika- 
cji prawa wydawania przepisów o przewozie pakunków i towarów; o ustanowieniu 
taryf przewozowych na kolejach polskich, po przemówieniu referenta Rajcy. 

Sprawozdanie Komisji zdrowia publicznego o wniosku »Piastowców« w spra- 
wie zwolnienia gmin od płacenia kosztów kuracyjnych za osoby w gminie nie mie- 
szkające i obciążenie temi kosztami pracodawców. Mowy referenta Rottermunda, 
Kiernika. Uchwalenie wniosku Komisji i poprawki Kiernika. 

Dalszy ciąg dyskusji nad sprawozdaniem Komisji aprowizacyjnej z załatwie- 
nia wniosków Jana Dąbskiego i towarzyszy. Mowy Arciszewskiego, Jana Potoczka, 
Postolskiego, Federowicza, Seiba, Harfglassa, Gdyka, Misiołka, ks. Okonia, Zagórskie- 
go, Ćwikowskiego, ministra aprowizacji Minkiewicza i Piotrowskiego. Odesłanie 
rezolucji i całej sprawy do Komisji aprowizacyjnej. 



- . 66 — 

Sprostowanie faktyczne ks. Okonia. 

Odesłanie 3 wniosków rządowych o budowie kolei do Komisji robót pu- 
blicznych. 

XXVIII Posiedzenie 8 kwietnia 1919. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji administracyjnej w sprawie objęcia 
przez ministra skarbu administracji skarbowej w b. Galicji. Mowy sprawozdawcy 
Godka, Diamanda, Stapińskiego. Uchwalenie ustawy jednogłośnie w 2 i 3 czytaniu. 

2 i 3 czytanie ustawy o dostarczeniu mieszkań na potrzeby wojska. Mowy 
sprawozdawcy Komisji wojskowej ks. Nowakowskiego, Moraczewskiego. Uchwale- 
nie ustawy w 2 i 3 czytaniu. 

Rozprawa nad wnioskiem nagłym posłów Zw. Ludowo-Narodow. w sprawie 
naruszenia zasady nietykalności poselskiej oraz tajemnicy listowej i urzędowej przez 
organa rządowe. Mowa sprawozdawcy Komisji nietykalności Zygmunta Seydy. 
Uchwalenie wniosku Komisji. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji konstytucyjnej w sprawie przedstawi- 
cielstwa sejmowego ludności polskiej ziem wschodnich. Mowy referenta mniejszości 
(w zastępstwie) Osieckiego, Jabłonowskiego, Kiernika, Czapińskiego, Griinbauma, ks. 
Lutosławskiego, Niedziałkowskiego, referenta mniejszości, referenta większości, Kamie- 
nieckiego. Uchwalenie rezolucji Kiernika wzywającej rząd, aby bezzwłocznie zarzą- 
dził rozpisanie wyborów 11 posłów do Sejmu z okręgów 33 i 34 w myśl dekretu 
Naczelnika Państwa 1. 46 i 47 Nr. 18 Dz. pr. z dnia 6. 12. 1918. 

1, 2 i 3 czytanie ustawy o nietykalności członków Sejmu Ustawodawczego. 
[Przemówienia referenta Komisji prawniczej Liebermana (2 razy) i Zygmunta Seydy 
(2 razy). Uchwalenie ustawy. 

Odczytanie listu ministra spraw wojskowych do Marszałka w sprawie obra- 
zy wojska w mowie Daszyńskiego i odpowiedzi Daszyńskiego. 

XXIX Posiedzenie 10 kwietnia 1919. 

Zawiadomienie Marszałka, że 4 kwietnia 1919 Naczelnik Państwa zamianował 
ministrem skarbu Stanisława Karpińskiego oraz odczytanie noty belgijskiego ministra 
spraw zagranicznych o uznaniu niepodległego państwa polskiego. 

Uchwalenie wniosku Komisji prawniczej w przedmiocie konstytucyjnego za- 
twierdzenia dekretów: co do utworzenia sądu okręgowego w Białej Siedleckiej, o roz- 
ciągnięciu na okręgi bialski i suwalski przepisów obowiązujących w okręgu sądu 
apelacyjnego warszawskiego co do taksy dla komorników sądowych, co do kar za 
niewypełnienie obowiązków ławnika po przemówieniu sprawozdawcy Zygmunta 
Seydy. 

Uchwalenie wniosku Komisji prawniczej w przedmiocie zatwierdzenia dekre- 
tów w przedmiocie ochrony majątków nieobecnych właścicieli po przemówieniu 
sprawozdawcy Mieczkowskiego. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji dla odbudowy kraju w sprawie odbu- 
dowy wsi w obrębie twierdzy Kraków. Przemówienia sprawozdawcy Wójcika, Kle- 
mensiewicza, ks. Kotuli, Skrzypka, Błyskosza i ks. Okonia. Ucliwalenie wniosku Ko- 
misji bez głosowania. 



- (i7 - 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji oświatowej w sprawie stabilizacji 
i wynagrodzenia nauczycieli szkół publicznych. Przemówienia referenta Smulikow- 
skiego (2 razy), Czapińskiego, ministra oświaty Łukasiewicza, Rottermunda, Woźnic- 
kiego, Putka, ks. Lubelskiego, Bojki, Pietrzyka. Odesłanie sprawozdania napowrót 
do Komisji. 

Odczytanie interpelacji Pryłuckiego w sprawie pogromu żydów w Pińsku. 
Odpowiedź na interpelację ministra spraw wojskowych Leśniewskiego. Uchwalenie 
wysłania Komisji dla zbadania sprawy. 

Uchwalenie nagłości wniosku ministerstwa skarbu w sprawie zniesienia usta- 
wy o stemplowaniu papierowych znaków pieniężnych po przemówieniu ministra skar- 
bu Karpińskiego i Głąbińskiego. Odesłanie ustawy do Komisji skarbowo-budże- 
towej. 

Uchwalenie nagiego wniosku Daszyńskiego i Fichny w sprawie zniesienia 
stanu wyjątkowego w b. Królestwie Polskiem i b. Galicji 149 głosami przeciw 110. 

XXX Posiedzenie 11 kwietnia I9l9. 

2 i 3 czytanie ustawy o budowie linji kolejowej Łódź— Kutno — Płock. Mowy 
referenta Komisji robót publicznych Skulskiego, Tabaczyńskiego, ministra kolei Eber- 
hardta. Uchwalenie ustawy. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji robót publicznych w sprawie budowy, 
linji kolejowej Płock — Sierpc i przebudowy linji Nasielsk— Sierpc. Mowy referenta ks 
Sulińskiego, Wasilewskiego. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu rezolucji Komisji, 

Uchwalenie ustawy o budowie linjj kolejowej Kutno — Strzałkowo w 2 i 3 
czytaniu po przemowie sprawozdawcy Komisji robót publicznych Szymczaka. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisii wojskowej w sprawie rzeczowych 
świadczeń wojennych. Mowy referenta Matakiewicza, Kiernika i Pryłuckiego. Uchwa- 
lenie wniosku i rezolucji Komisji i ustawy w 2 i 3 czytaniu z poprawkami Kiernika 
i Pryłuckiego. 

Uchwalenie ustawy w sprawie utworzenia Głównego Urzędu Zaopatrywania 
armji w 2 i 3 czytaniu po przemówieniu referenta Komisji wojskowej Majewskiego 

Uchwalenie wniosku Komisji robót publicznych w sprawie uregulowania 
warunków płacy robotników przy robotach publicznych, prowadzonych przez sejmiki 
oraz uregulowania przy robotach publicznych stosunków aprowizacyjnych i sanitar- 
nych, po przemówieniach referenta Skulskiego i Żuławskiego. 

Uchwalenie wniosku nagłego Janeczka w sprawie przyspieszenia dowozu 
ziemniaków i zboża siewnego z Poznańskiego i poprawki Korfantego po przemówie- 
niu Janeczka, Sobka, Witosa, ministra kolei Eberhardta i Korfantego. 

Rozprawa nad wnioskiem nagłym Daszyńskiego i Fichny w sprawie zniesie-i. 
nia stanu wyjątkowego w b. Królestwie Kongresowem i b. Galicji. Mowy Daszyń- 
skiego, ministra spraw wewnętrznych Wojciechowskiego, Jana Dębs'dego, Ostachow- 
skiego, Wojdy, Krzywkowskiego, Dury, Gdyka. Uchwalenie I części wniosku Dęb- 
skiego w glosowaniu imiennem 148 glosami i^rzeciw 141, przyjęcie w głosowaniu 
zwykłem 11 części wniosku Dcbskitgo i poprawek ks. Lutosławski go. 



- r>s — 

Odczytanie przez Marszalka listu Piltza Erazma z odpowiedzią Izby deputo- 
wanych francuskiej na adres Sejmu. 

I czytanie ustawy w sprawie zniesienia ustawy z 26. 3. 101Q o stemplowa- 
niu papierowych znaków pieniężnych, ich opodatkowaniu i częściowej ich wymiany 
na asygnaty pożyczki państwowej. Mowy Diamanda, Radziszewskiego, Federowicza, 
Zagórskiego, Suligowskiego, ministra skarbu Karpińskiego. Odesłanie ustawy do Ko- 
misji skarbowo-budżetowej. 

Wyjaśnienie ministra Minkiewicza. 

Odczytanie wniosku nagłego Bryla w sprawie przejęcia Wydziału Krajowego 
w Galicji przez Państwo. Uchwalenie nagłości i odesłanie do Komisji administracyj- 
nej po przemówieniu Bryla. 

Odczytanie wniosku nagłego przez ministra kolei Eberhardta w sprawie wy- 
płaty pracownikom kolejowym jednorazowej subwencji. Uchwalenie nagłości i me- 
ritum wniosku. 

Uchwalenie nagłości i meritum wniosku w sprawie przynależności Śląska 
Cieszyńskiego, Orawy, Spiżu i Czaczy po przemówieniach Regera i Zamorskiego. 

Odczytanie wniosku nagłego dr. Adama w sprawie zasilenia frontu Lwow- 
skiego. 

Uchwalenie tajności rozpraw. Przemówienia Skarbka, Bagińskiego, dr. Ada- 
ma, Moraczewskiego, Dąbskiego i ministra wojny Leśniewskiego. 

Uchwalenie wniosku dr. Adama. 

Na posiedzeniu jawnem głosowanie nad wnioskiem Diamanda, by ustawa 
w przedmiocie zabezpieczenia spokoju i bezpieczeństwa publicznego w Państwie na 
czas wojny była postawiona na porządku dziennym posiedzenia w dniu 12 kwietnia. 
Odrzucenie wniosku 115 głosami przeciw 95. 

XXXI Posiedzenie 29 kwietnia I9l9. 

Przemowa Marszałka z okazji przyjazdu armji generała Hallera, odepchnięcia 
Ukraińców od Lwowa i zdobycia Wilna. 

Uchwalenie ustawy o obwałowaniu lewego brzegu Wisły w 2 i 3 czytaniu 
po przemowie referenta Komisji robót publicznych Kędziora. Uchwalenie 2 rezolucji 
Komisji. 

Uchwalenie ustawy o Tymczasowej Kasie Przezorności kolejarzy w b. zabo- 
rze rosyjskim w 2 i 3 czytaniu po przemowie referenta Komisji komunikacyjnej Raj- 
cy, ministra kolei Eberhardta, Głąbińskiego, Moraczewskiego. Uchwalenie poprawek 
Głąbińskiego i ministra kolei. 

Przyjęcie w 2 i 3 czytaniu ustawy o utworzeniu Ministerjum Robót Publi- 
cznych po przemówieniu referenta Komisji robót publicznych Kędziora. Uchwalenie 
.rezolucji Komisji. 

Uchwalenie w 3-ch czytaniach ustawy o zatwierdzaniu i zmianie statutów 
spółek akcyjnych po przemówieniu referenta Komisji przemysłowo-handlowej Bruna. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji aprowizacyjnej w sprawie rezolucji 
o przywróceniu wolnego handlu produktami rolnemi. Mowy zastępcy referenta 
Orzędzielskiego (2 razy), Koczura, Arciszewskiego, Dąbala, Diamanda, Srótki, Wasi- 



— (i9 

ewskiego, Fichny. referenia Mierzejewskiego. Uchwalenie wniosków Komisji i ^l'^- 
datku Koczura. 

Odrzucenie nagłości wniosku Daszyńskiego w sprawie uznania 1 maja za 
święto pracy. Wyjście z sali posłów klubu P. P. S. 

Uchwalenie wniosku nagłego posłów Sejmu. Zw. Lud.-Narod., Polsk. Zjedn. 
Naród., P. S. L. »Piast« i »Wyzwolenie«, N. Z. R. i klubu Pracy konstytucyjnej i przy- 
jęcie ustawy w 3 czytaniach w sprawie święta 3 maja jednogłośnie. 

XXXII Posiedzenie 2 maja 1919, 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji przemysłowo-handlowej w przedmio- 
cie ustawy o uregulowaniu produkcji i zużytkowaniu palnych gazów ziemnych. 
Przemówienia referenta mniejszości Diamanda (3 razy), Bruna (3 razy), Maślanki (2 
razy), ministra handlu Hąci, Suligowskiego, Majewskiego, Nawrockiego. Przyjęcie 
ustawy w 2 czytaniu. Mowy Diamanda, Bruna, Suligowskiego. Przyjęcie ustawy 
w 3 czytaniu, odrzucenie rezolucji Diamanda i przyjęcie rezolucji Maślanki. 

Odesłanie ustawy ministerjum skarbu w sprawie dalszego kredytu dla skar- 
bu w wysokości V2 rniljarda marek w Polskiej Krajowej Kasie Pożyczkowej do Ko- 
misji skarbowo - budżetowej po przemówieniu wiceministra skarbu Byrki i Osiec- 
kiego. 

Odesłanie ustaw o drogach wodnych do Komisji robór publicznych po prze- 
mówieniu ministra robót publicznych Pruchnika. 

Odesłanie ustawy o uprawnieniach Rady Ministrów w zakresie organizacji 
zarządu państwowego do Komisji konstytucyjnej po mowie ministra spraw wewnę- 
trznych Wojciechowskiego, Dąbala. Bardia i Suligowskiego. 

XXXIII Posiedzenie 6 maja 1919- 

Przemówienie Marszałka o znaczeniu Konstytucji 3 Maja. 

Pierwsze czytanie deklaracji konstytucyjnej według projektu rządu. Przemo- 
wa ministra Wojciechowskiego. 

Odesłanie napowrót do Komisji sprawozdania Komisji przemysłowo-handlo- 
wej w sprawie pożyczki 75 miljonów na pożyczki dla przemysłowców i 25 miijonów 
dla drobnych przemysłowców i rzemieślników po przemówieniu referenta Rudnickie- 
go, Szymańskiego, Weinziehera, Szczerkowskiego, Wasilewskiego, Maślanki, ministra 
handlu Hąci, ks. Sędzimira. 

1-sze czytanie projektu ustawy monetarnej. Mowa ministra skarbu Karpin-, 
skiego. Odesłanie do Komisji skarbowo-budżetowej. 

l-sze czytanie ustawy o tymczasowem zaopatrzeniu wdów i sierót po woj- 
skowych poległych i zmarłych wskutek obecnych akcji wojennych. Mowa Lieber- 
mana. Odesłanie ustawy do Komisji skarbowo-budżetowej. 

XXXIV Posiedzenie 7 maja I9l9. 

Odroczenie rozprawy nad I czytaniem ustawy w sprawie wymiany znaków 
obiegowych na ziemiach polskich po przemówieniach Federowicza, ministra skarbu 
Karpińskiego i Diamanda. 



- 70 - 

Sprawozdanie Komisji prawniczej w przedmiocie konstytucyjnego zatwierdze- 
nia a) dekretu z 31. 12. 1918 o zmianach w' urządzeniach wymiaru sprawiedliwości 
w b. zaborze austrjackim, b) dekretu z 2. 8, 191Q o objęciu zarządu wymiaru sprawie- 
dliwości w b. zaborze austrjackim. Mowy referenta Grzędzielskiego, Matakiewicza^ 
Kiernika. Uchwalenie wniosków Komisji prawniczej. 

Uchwalenie wniosku Komisji zdrowia publicznego po wysłuchaniu referatu 
Festerkiewicza o sprawozdaniu w sprawie wniosku Zagórskiego co do oddania ma- 
gistratowi m. Częstochowy na szpital gmachu należącego, dawniej do byłego księcia 
Michała Romanowa. 

Uchwalenie wniosków Komisji zdrowia publicznego w przedmiocie wniosku 
Bardla o ułatwienie ubogim wieśniakom polskim leczenia się w Krynicy Zdroju po 
przemówieniu referenta Bednarczyka. 

Uchwalenie nagłości wniosku nagłego J. Ostachowskiego w sprawie ukróce- 
nia bandytyzmu i rabunków w kraju i opracowania ustawy o karze śmierci za ban- 
dytyzm po przemówieniu wnioskodawcy Ostachowskiego. 

Uchwalenie nagłości wniosku Skarbka w sprawie ustanowienia odznaki za 
waleczność i wniosku Korfantego w sprawie wytworzenia jednolitości armji narodo- 
wej polskiej. 

XXXV Posiedzenie 9 maja I9l9. 

Uchwalenie w 3 czytaniach nagłego wniosku ministra skarbu i ministra prze- 
mysłu i handlu w formie ustawy w sprawie udzielania kredytu gwarancyjnego do 
sumy 20 miljonów funtów szterlingów dla przemysłowców włókienniczych, po prze- 
mówieniach ministra handlu Hąci, ks. Sędzimira, Diamanda, Cianciara, Fichny, Bruna. 
Uchwalenie rezolucji ks. Sędzimira, Diamanda, Cianciary i Fichny. 

Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu w przedmiocie wymiany znaków obiego- 
wych, znajdujących się na ziemiach polskich po przemówieniach referenta Komisji 
skarbowo-budżetowej Radziszewskiego (2 razy), Federowicza, Weinz«ehera, Diamanda, 
Głąbińskiego, Maślanki, ministra skarbu Karpińskiego, Diamanda. 

Pierwsze czytanie deklaracji konstytucyjnej według projektu rządowego z 3 
maja 1919 i wniosku nagłego klubu P. S. L. («Wyzwolenie«) w sprawie zasad Kon- 
stytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Mowy Władysława Seydy, Poniatowskiego, Dąb- 
skiego, Fichny. 

Uchwalenie nagłości i meritum wniosku Władysława Dąbskiego w sprawie 
znęcania się Ukraińców nad ludnością polską we wschodniej Galicji po przemówie- 
niu wnioskodawcy. 

Uchwalenie nagłości i meritum wniosku Ostachowskiego wraz z poprawką 
Pryłuckiego w sprawie rozruchów w Miechowie po przemówieniu wnioskodawcy. 

XXXVI Posiedzenie 10 maja I9l9. 

Drugie i trzecie czytanie ustawy o ustaleniu i szacowaniu świadczeń i strat 
wojennych. Mowy referenta Rządu Stapińskiego, szefa sekcji Karśnickiego, Jana Dęb- 
skiego. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu. 

Dalszy ciąg pierwszego czytania deklaracji konstytucyjnej rządowego projektu 
z 3. 5 19. i wniosku nagiego P. S. L. (^Wyzwolenie*) w sprawie zasad Konstytucji 



71 - 

Rzeczypospoliiej Polskiej. Mowy Daszyńskiego, Kamienieckiego, arcybiskupa Teodo 
rowicza i Halbana. Uchwalenie nagłości meritum i 3 czytań, przedłożenia rządowego 
w sprawie zmian niektórych przepisów ordynacji wyborczej z 28. 11. 1918 celem 
przeprowadzenia wyborów w okrt^gach 33 i 34. 

Uchwalenie nagłości wniosku Gląbińskiego w sprawie przeznaczenia z poży- 
czki państwowej 100 miljonów marek na potrzeby inwestycyjne uniwersytetów i naj- 
wyższych zakładów naukowych w Polsce i przekazanie wniosku Komisji skarbowo- 
budżetowej. 

Uchwalenie nagłości wniosku Wojdalińskiego w sprawie oddania Radzie de- 
legatów robotniczych w Lublinie wszystkich darów Polaków Amerykańskich, nade- 
słanych do Lublina po przemówieniu za nagłością Wojdalińskiego, przeciwko nagło- 
ści Dymowskiego. Przekazanie wniosku Komisji aprowizacyjnej. 

Odesłanie do Ministerstwa kolei żelaznych nagłych wniosków Komisji komu- 
nikacyjnej w sprawie przewiezienia ziemniaków z Wielkopolski do Galicji i Czapiń- 
skiego w sprawie klęski głodowej w powiecie żywieckim po przemówieniu Taba- 
czyńskiego. 

Uchwalenie nagłości i odesłanie do Komisji wojskowej wniosku Skarbka 
w sprawie perłustracji korpusu oficerskiego wojsk polskich. 

XXXVII Posiedzenie 13 maja 1919. 

Dalszy ciąg rozprawy nad deklaracją konstytucyjną. Mowy Griinbauma, Sta- 
nisława Grabskiego, ministra spraw wewnętrznych Wojciechowskiego, Kiernika, Głą- 
bińskiego, Perlą, Moczydłowskiej, Wichińskiego, Gdyka, Smoły, Hirszhorna. Odesła- 
nie deklaracji konstytucyjnej do Komisji. Odrzucenie rezolucji Perlą. 

Uchwalenie wniosku nagłego Skarbka w sprawie zapewnienia autonomji dla 
Kresów południowo-wschodnich. 

Odczytanie wniosku nagłego Jana Dąbskiego w sprawie rugowania z miesz- 
kań pracowników rolnych przez wielkich właścicieli ziemskich i interpelacji Woźni- 
ckiego do ministra spraw wewnętrznych w sprawie niewypełnienia przez urzędy 
»Ustawy o załatwianiu zatargów zbiorowych pomiędzy pracodawcami a pracownika- 
mi rolnymi*. Uchwalenie nagłości wniosku Jana Dąbskiego. Odpowiedź na inter- 
pelację ministra pracy Iwanowskiego. Otwarcie dyskusji nad odpowiedzią ministra. 
Mowy Woźnickiego, Dąbskiego, Staniszkisa, Kurczaka, Wasilewskiego, ks. Starkiewi- 
cza, Szczerkowskiego, Kotasa, Zygmunta Seydy, Dreszera. Uchwalenie wniosku Dąb- 
skiego z poprawką Zygmunta Seydy (za poprawką 110 głosów przeciw 80). Odrzu- 
cenie rezolucji Wasilewskiego i Kurczaka, przyjęcie rezolucji ks. Starkiewicza. 

XXXVIII Posiedzenie 15 maja 1919. 

Sprawozdanie Komisji regulaminowej i nietykalności poselskiej. Mowy refe- 
renta Zygmunta Seydy (2 razy) i Bagińskiego. Uznanie wyborów 219 posłów (87 man- 
datów zaprotestowanych). 

Pierwsze czytanie ustawy o przedłużeniu umownych czasokresów do przed- 
siębrania robót celem wydobywania minerałów, zawierających żywice ziemne i ode- 
słanie bez rozprawy do Komisji prawniczej. 



- 72 - 

Przyjęcie sprawozdania Komisji prawniczej w sprawie konstytucyjneg^o za- 
twierdzenia dekretu z 2. 1. 1Q. w przedmio'cie przywrócenia mocy obowiązującej czę- 
ści 4-tej kodeksu karnego z roku 190J. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji konstytucyjnej w sprawie przyznania 
pracownikom kolejowym tymczasowego miesięcznego dodatku drożyźnianego. Mowy 
referenta Tabaczyńskiego, Łańcuckiego, J. Dębskiego, Dreszera i ks. Lutosławskiego. 
Uchwalenie wniosku Komisji z poprawką i rezolucją J. Dębskiego. Za wnioskiem 
mniejszości Komisji Q0 przeciwko 134. 

Uchwalenie w 3-ch czytaniach sprawozdania Komisji komunikacji o dekrecie 
Naczelnika Państwa w sprawie unieważnienia koncesji na budowę i odbudowę kolei 
żelaznych, lub na roboty dotyczące żeglugi rzecznej nadanych przez b. rząd rosyjski 
i b. władze okupacyjne po przemówieniu referenta Tabaczyńskiego. 

Uchwalenie wniosku Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie wniosku Osta- 
chowskiego, dotyczącego zmiany statutu kas gminnych z roku 1906 po przemówieniu 
referenta Rząda. 

Uchwalenie nagłości wniosku Daszyńskiego w sprawie stosunku Rzeczypo- 
spolitej Polskiej do ziem b, Ks. Litewskiego po przemówieniach Daszyńskiego i Głą- 
bińskiego i odesłanie do Komisji zagranicznej. 

Odczytanie nagłego wniosku ks. Okonia w sprawie wysłania Komisji sejmo- 
wej do powiatu kolbuszowskiego celem zażegnania kolizji między wojskiem a ludem 
wiejskim i nagłego wniosku Witosa w sprawie rozruchów w kilku powiatach środ- 
kowej Małopolski. Przemówienia ks. Okonia. Z. Seydy, ministra spraw wojskowych 
Leśniewskiego i Witosa. Uchwalenie nagłości wniosku Witosa (po cofnięciu wnio- 
sku ks. Okonia) i wyboru Komisji dla przeprowadzenia dochodzeń 

Uchwalenie nagłości wniosku posłów Zw. Lud. Nar. w sprawie zabezpiecze- 
nia praw mieszkańców polskiej części Litwy i Białorusi do zjednoczenia z Rzeczypo- 
spolitą Polską i wyboru posłów do Sejmu Ustawodawczego — odesłanie wniosku do 
Komisji zagranicznej. 

XXXIX Posiedzenie 16 maja 1919. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budżetowej o wniosku na- 
głym Zygmunta Seydy, Skarbka w sprawie przyznania nadzwyczajnego kredytu do 
2500.000 mk. na cele zorganizowania masowej wysyłki dziatwy szkolnej na wieś 
w czasie ferji szkolnych. Uchwalenie wniosku Komisji po przemówieniu referenta 
Adama i Czapińskiego. 

Pierwsze czytanie ustawy o Straży Bezpieczeństwa. Mowy ministra spraw 
wewnętrznych Wojciechowskiego i Napiórkowskiego. Odesłanie ustawy do Komisji 
administracyjnej. 

Drugie czytanie ustawy w przedmiocie dóbr donacyjnych. Mowy referenta 
Komisji rolnej Staniszkisa (2 razy), Barlickiego, Smoły. Odesłanie jeszcze raz do Ko- 
misji rolnej. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji rolnej w sprawie wniosku posła Wi- 
tosa imieniem P. S. L. (»Piast«) o usunięcie wyzysku przy sprzedaży łąk i koniczyny 
na pulu przez właścicieli i handlarzy. Mowy referenta większości Bardla (2 razy), 



- 73 - 

referenta mniejszości Smoły, Chaniewskiego, Walisiaka, Witosa, ministra rolnictwa 
Janickiego i Szymborskiego. Odesłanie sprawy do Komisji prawniczej. Za odesła- 
niem do Komisji 128 przeciwko 107 głosów. 

XL Posiedzenie 22 maja 1919. 

Przemówienie Marszałka z powodu zwycięstw w Galicji Wscłiodniej. 

Pierwsze czytanie Statutu Banku Polskiego. Mowy ministra skarbu Karpiń- 
skiego, Radziszewskiego i Diamanda. Odesłanie sprawy do Komisji skarbowo-bu- 
dżetowej. 

Sprawozdanie Prezydenta Ministrów Paderewskiego z działalności na Kon- 
gresie pokojowym w Paryżu. Otwarcie dyskusji nad sprawozdaniem. Mowy Stani- 
sława Grabskiego, jako referenta większości polączonycłi Komisji wojskowej i spraw 
zagranicznycłi, Daszyńskiego (referenta mniejszości), Głąbińskiego. Odroczenie dy- 
skusji. 

Ucłiwalenie nagłości i meritum wniosku rządu po przemówieniu ministra 
zdrowia publicznego Janiszewskiego w sprawie kredytu 20.300000 mk. dla Central- 
nego Komitetu Pomocy dla dzieci. 

Ucłiwalenie nagłości wniosku posłów Z. L. N. w sprawie zamacłiu na pra- 
widłowe działanie kolei po przemówieniach Tabaczyńskiego (za) i Moraczewskiego 
(przeciw). Odesłanie sprawy do Komisji komunikacyjnej. 

XLI Posiedzenie 23 maja I9l9. 

Dalszy ciąg rozprawy nad sprawozdaniem Prezydenta Ministrów. Mowy Ra- 
taja, Dąbskiego, Niedziałkowskiego, ks. Blizińskiego, Ficłiny, Dembińskiego, Griin- 
bauma, Buzka, referenta większości Stanisława Grabskiego, referenta mniejszości Da- 
szyńskiego. Sprostowanie faktyczne Głąbińskiego i Dąbskiego. Ucłiwalenie rezolu- 
cji większości Komisji oraz dodatkowej rezolucji Buzka. 

Pierwsze czytanie ustawy o przedłużeniu czasu służby popisowych roczników 
1896—1899 powołanym na obszarze gen. okręgu krakowskiego. Odesłanie projektu 
ustawy po przemówieniu ministra spraw wojskowych Leśniewskiego do Komisji 
wojskowej. 

Przemówienie Marszałka z powodu katastrofy w kopalniach w Orłowej 
i Łazach. 

Odczytanie nagłego wniosku ministra przemysłu i handlu o przeznaczeniu 
100.000 koron dla ofiar katastrofy w kopalniach. Uchwalenie nagłości i meritum 
wniosku z podwyżką 200.000 zaproponowaną przez Dąbskiego. Uchwalenie nagło- 
ści meritum wniosku Regera w sprawie zarządzenia śledztwa z powodu katastrofy 
w Łazach i udzielenia pomocy dla ofiar. 

Uchwalenie nagłości wniosku Moraczewsi:iej w sprawie natychmiastowej po- 
mocy dzieciom polskim po przemówieniu Moraczewskiej i odesłanie wniosku do 
Komisji skarbowo-budżetowej. 

Odesłanie do Komisji prawniczej wniosku nagłego w kwestji zniesienia prze- 
pisów prawnych i administracyjnych z czasów rosyjskich, ograniczających równo- 
uprawnienie żydów. 



■ 74 

U -falenie porzf^dku dziennego po przemówieniach Stolarskiego, Władysława 
Seydy i Daszyńskiego. 

Za postawieniem sprawy reformy rolnej na następnem posiedzeniu głosowało 
97 posłów (wniosek Stolarskiego) przeciw 105 (wniosek Władysława Seydy). 

XLU Posiedzenie 27 maja 1919. 

Oświadczenie Perlmuttera w sprawie stanowiska żydów w Polsce. 

2 i 3 czytanie ustawy o przedłużeniu czasu służby popisowycłi roczników 
1896 — 1899 na obszarze generalnego okręgu krakowskiego. Przemówienia referenta 
Komisji wojskowej Dubanowicza (2 razy), Witosa, Stapińskiego. Ucłiwalenie ustawy 
w 2 i 3 czytaniu. Odesłanie rezolucji Witosa do Komisji wojskowej. 

2 i 3 czytanie sprawozdania Komisji wojskowej o tymczasowem zaopatrzeniu 
wdów i sierót po wojskowycłi wojska polskiego. Mowy referenta Matakiewicza (2 
razy), Józefa Bocłienka, Bagińskiego, Mictialaka, Witosa. Przyjęcie ustawy w 2 i 3 
czytaniu oraz rezolucji Komisji z poprawkami Witosa i Bagińskiego. 

Sprawozdanie Komisji oświatowej w sprawie stabilizacji i wynagrodzenia 
nauczycieli szkół powszecłmycli. Przemówienia referenta Smulikowskiego (2 razy), 
Skupia, Rudzińskiego, Putka, Pietrzyka, Mąkolskiego, Mierzejewskiego, Stapińskiego, 
Moczydłowskiej i Jana Dębskiego. Przyjęcie ustawy w 2 i 3 czytaniu wraz z rezolu- 
cjami Komisji i Osieckiego. 

Sprawozdanie Komisji przemysłowo handlowej w sprawie dekretu Minister- 
stwa Poczt i telegrafów z 7. 2. 19. (Dz. Pr. Nr. 171 1919) o tymczasowych przepi- 
sach pocztowych. Mowa sprawozdawcy Szymańskiego. Uchwalenie jednogłośnie 
ustawy w 2 i 3 czytaniu. 

Załatwienie wniosku nagłego Komisji komunikacyjnej w sprawie przewiezie- 
nia ziemniaków^ z Wielkopolski, przeznaczonych do Galicji po przemówieniu ministra 
kolei żelaznych Eberhardta. 

Uchwalenie nagłości i meritum wniosku dr. Adama w sprawie wysłania Ko- 
misji śledczej do wschodniej części Galicji. 

Uchwalenie nagłości meritum wniosku Komisji opieki społecznej w sprawie 
rozgraniczenia kompetencji poszczególnych ministerstw dotyczących działu opieki 
społecznej. 

XLUI Posiedzenie 30 maja 1919. 

Zawiadomienie Marszałka, że wyrokiem Sądu Najwyższego został unie\yażnio- 
ny mandat Nojacha Pryłuckiego. 

Sprawozdanie Komisji skarbowo-budżetowej o wniosku nagłym Bardla w przed- 
miocie niezwłocznego uruchomienia Państwowego Instytutu Geologicznego. Mowa 
referenta Radziszewskiego. Uchwalenie wniosków Komisji. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budżetowej o wniosku na- 
głym ministra skarbu z 28. 4. 19l9. w sprawie dalszego kredytu dla Skarbu F'aństwa 
w wysokości 500.000.000 mk. w Polskiej Krajowej Kasie Pożyczkowej. Mowy refe- 
renta większości Komisji Wojdalińskiego, referenta mniejszości Osieckiego, Kiernika, 
Przyjęcie ustawy w 2 i 3 czytaniu wraz 7. rezolucjami Komisji i poprawką Osiec- 
kiego. 



75 - 

Rozprawa nad sprawozdaniem Kotnisji przemysłowo-handlowej w przedmio- 
cie ustawy o przeznaczeniu 75 miijonów mk. na ulgowe pożyczki dla przemysłow- 
ców i 25 miijonów mk, dla drobnycli przemysłowców i rzemieślników. Mowy refe- 
renta większości Rudnickiego (2 razy), referenta mniejszości Szczerkowskiego (2 razy), 
Majewskiego, Wasilewskiego, Bruna, Festerkiewicza, ministra przemysłu i łiandlu 
Hąci, Przyjęcie obu ustaw w 2 i 3 czytaniu. 

Ucliwalenie poprawki mniejszości Komisji 107 głosami przeciwko Q2. 

Odesłanie sprawozdania Komisji zdrowia publicznego w sprawie konstytu- 
cyjnego zatwierdzenia dekretu z 8. 2. 19. p. t. ^Państwowa zasadnicza ustawa sani- 
tarna« w pierwszem czytaniu do Komisji. 

Ucłiwaienie nagłości i przekazanie do Komisji wojskowej wniosku Załuski 
w sprawie pomocy sanitarnej w armji Rzeczypospolitej. 

Odrzucenie nagłości wniosku Fałkowskiego w sprawie natycłimiastowego 
wprowadzenia w życie dekretu o obowiązkowem ubezpieczeniu na wypadek choroby 
z dnia U. 1. 1919. po przemówieniu Fałkowskiego za nagłością, przeciw nagłości 
Waszkiewicza. 

Odrzucenie nagłości wniosku Hartglassa w sprawie pogromu żydów w Czę- 
stochowie 27 maja 1919 po przemówieniu Hartglassa za i Osieckiego przeciw nagło- 
ści, oraz uchwalenie rezolucji Osieckiego, by wezwać rząd do zbadania wypadków 
zaszłych w Częstochowie i przedsięwzięcia środków. zapobiegawczych na przyszłość. 

XLIV Posiedzenie 3 czerwca 1919. 

Sprawozdanie Komisji prawniczej w sprawie wniosku nagłego'^Zygmunta 
Marka w przedmiocie powołania do życia Komisji dla stworzenia jednolitego ustawo- 
dawstwa w państwie polskiem. Uchwalenie ustawy w 3 czytaniach po przemówie- 
niu referenta Zygmunta Marka i Zygmunta Seydy. 

Sprawozdanie Komisji administracyjnej w sprawie wniosku nagłego Skupia 
z powodu napadu tłumu na Sąd Okręgowy i Urząd Prokuratorski w Siedlcach. Mo- 
wy referenta Skupia (2 razy), Walerona, ministrp sprawiedliwości Supińskiego, Zyg- 
munta Seydy, Napiórkowskiego, Mierzejewskiego. Odrzucenie wniosku Komisji 127 
głosami przeciw 126. 

Uchwalenie wniosku i rezolucji Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie za- 
twierdzenia częściowego planu użycia pożyczki zagranicznej, po przemówieniu refe- 
renta Osieckiego. 

Sprawozdanie Komisji rolnej w przedmiocie a) wniosku Witosa, Bardla, 
J. Dąbskiego w sprawie naprawy stosunków rolnych w Państwie Polskiem, b).wnio 
sków Stapińskiego w sprawie reformy rolnej, c) projektu Ministerstwa Rolnictwa 
i Dóbr Państwowych w przedmiocie reformy rolnej, d) wniosku Ołąbińskiego, Gó- 
ralskiego, Staniszkisa, ks. Dziennickiego, Piechoty, Piekarskiego, Wojtulanisa w spra- 
wie reformy rolnej. Przemówienie referenta Komisji rolnej Dąbskiego. Odroczenie 
rozprawy. 

Nagły wniosek Witosa w sprawie dostarczenia zboża na zasitw i ziemniaków 
do; sadzenia dla powiatów dotkniętych klęską deszczów. Uchwalenie nagłości, po 
przemówieniu Witosa oraz meritum wniosku po przemówieniach Czapińskiego, J. Po- 
toczka i M. Marka. 



- 76 - 
Uchwalenie nagłości wniosku Perlą w sprawie niezwłocznego zawieszenia 
eksmisji lokatorów, po przemówieniu Perlą i. odesłanie wniosku do Komisii pra- 
wniczej. 

XLV Posiedzenie 4 czerwca 1919. 
Powitanie nowo wybranych posłów z Poznańskiego przez wicemarszałka 

Bojkę. 

Pierwsze czytanie ustawy w sprawie wypuszczenia przez Polską Krajową 

Kasę Pożyczkową dalszych 400 miijonów marek polskich. Przemówienia ministra 

skarbu Karpińskiego, Diamanda. Odesłanie ustawy do Komisji skarbowo-budżetowej. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji rolnej o wniosku nagłym Raczkow- 
skiego w sprawie wydania ustawy w przedmiocie umów co do majątku państwo- 
wego zawartych przez rządy zaborcze. Mowy referenta w zastępstwie Witosa, mini- 
stra rolnictwa Janickiego (2 razy), Bardla, Steinhausa, Stapińskiego, Skarbka, Mrożew- 
skiego, Bardla. Odroczenie sprawy do następnego posiedzenia. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji prawniczej w sprawie przedłużenia 
umownych czasokresów^przedsiębrania robót celem wydobywania minerałów zawie- 
rających żywice ziemne. Mowy referentalKomisji Steinhausa. Stapińskiego. Uchwa- 
lenie ustawy w 2-giem czytaniu, za ustawą 188 przeciw 122 posłów. Odroczenie 
3-go czytania do następnego posiedzenia. 

Dalszy ciąg rozprawy nad sprawozdaniem Komisji rolnej w sprawie reformy 
rolnej. Mowy referenta mniejszości Staniszkisa i Barlickiego. Odroczenie sprawy do 
następnego posiedzenia. 

Zawiadomienie wicemarszałka Moraczewskiego o unieważnieniu mandatów 
przez Sąd Najwyższy Wojdyły, Feliksa Starzyńskiego i Tadeusza Dymowskiego. 

Uchwalenie nagłości i meritum wniosku Poniatowskiego w sprawie rozcią- 
gnięcia jednolitej administracji państowej na b. Ks. Poznańskie i wniosku ks. Adam- 
skiego w sprawicj^^przejęcia administracji ^w b. dzielnicy pruskiej po przemówieniach 
Poniatowskiego i ks.iAdamskiego. 

Przemówienia Daszyńskiego (2 razy) i Zygmunta Seydy w sprawie osobistej. 

XLVI Posiedzenie 5 czerwca 1919. 

Wybór ponowny Wojciecha Trąmpczyńskiego Marszałkiem Sejmu. Oddano 
głosów 318, wstrzymujących się od głosowania 19. Ważnych głosów 299, absolut- 
na większość 150. Wojciech Trąmpczyński otrzymał głosów 186, Błażej Stolarski 
109, rozstrzelonych głosów 4. 

Przyjęcie wyboru przez Trąmpczyńskiego i przemówienie Marszałka. 

Odesłanie do Komisji prawniczej sprawozdania Komisji rolnej w sprawie 
umów co do majątku państwowego, zawartych przez rządy zaborcze. 

Uchwalenie w 3-em czytaniu" ustawy o przedłużeniu umownych czasokresów 
przedsiębrania robót, celem wydobywania minerałów żywicznych po przemówieniu 
referenta Komisji prawniczej Steinhausa. 

Uchwalenie wniosków Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie doraźnej po- 
mocy dla oswobodzonej z pod inwazji ukraińskiej c/ęści Galicji po przemówieniu 
sprawozdawcy Adama i Hausnera. 



- 77 ^ 

Dalszy ciąg dyskusji nad reformą rolną. Mowy ministra rolnictwa Janickiego, 
ks. arcybiskupa Teodorowicza, Stolarskiego. Odroczenie rozprawy. 

Uchwalenie nagłości wniosku klubu P. S. L. (»Wyzwolenie«) w sprawie nad- 
użyć wyborczych przez urzędników państwowych, po przemówieniach za nagłością 
Bagińskiego, przeciw nagłości Załuski. Przekazanie wniosku rządowi. 

XLVII Posiedzenie 6 czerwca 1919. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budżełowej w sprawie wy- 
puszczenia przez Polską Krajową Kasę Pożyczkową dalszych 600 miijonów marek 
polskich. Mowy referenta Oodka, ministra skarbu Karpińskiego i Diamanda. Uchwa- 
lenie wniosku Komisji. 

Dalszy ciąg dyskusji w sprawie rolnej. Mowy Witosa, Dreszera i Góralskie- 
go. Odroczenie rozprawy. 

Odczytanie listu Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu w sprawie pomocy 
dla ludności Kresów wschodnich. 

Uchwalenie jednomyślnie nagłości i meritum wniosków Z. L. N. i P. Z. L. 
w sprawie narzucenia Polsce przez konferencję pokojową kontroli międzynarodowej 
nad prawami mniejszości narodowych i wyznaniowych. 

Wyznaczenie porządku dziennego posiedzenia, uchwalenie wniosku Osieckie- 
kiego w tej sprawie 109 głosami przeciw 102. 

XLVIII Posiedzenie 12 czerwca 1919. 

2 i 3 czytanie ustawy o tymczasowym dodatku do poborów oficerów i żoł- 
nierzy i o dodatkach dla ich rodzin. Mowy referenta ks. Nowakowskiego (2 razy), 
Załuski, Michalaka, Ostachowskiego i Bagińskiego. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czy- 
taniu wraz 2 rezolucjami Komisji, rezolucją Michalaka i Ostachowskiego. Odrzuce- 
nie rezolucji Bagińskiego. 

Rozprawa nad sprawozdaniern Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie na- 
tychmiastowego uregulowania płac wszystkich pracowników poczty, telegrafu i tele- 
fonu. Mowy referenta Arciszewskiego (2 razy). Wójcika, Kiernika, Rudzińskiego, pod- 
sekretarza stanu, szefa biura prezydjalnego Władysława Wróblewskiego i Diamanda. 
Uchwalenie wniosków Komisji z poprawką Kiernika. 

Odesłanie do Komisji skarbowo-budżetowej wniosku nagłego Rządu w spra- 
wie przyznania kredytu 2500.000 marek Państwowemu Urzędowi do spraw powrotu 
jeńców, uchodźców i robotników, po przemówieniu Madeja. 

Odesłanie bez rozprawy do Komisji wojskowej nagłego wniosku Rządu z pro- 
jektem ustawy normującej stosunki służbowe funkcjonarjuszów państwowych pod- 
czas pełnienia służby wojskowej. 

Dalszy ciąg rozprawy nad reformą rolną. Mowa Wojtulanisa, odroczenie 
rozprawy. 

Uchwalenie nagłości wniosków Daszyńskiego w sprawie przeciwdziałania 
rozruchom antiżydowskim i Rataja w sprawie sporadyczn>ch wykroczeń przeciw lu- 
dności żydowskiej, po przemówieniach Daszyńskiego, Szypera i Rataja i odesłanie 



-■ 78 - 

lych wniosków do Komisji administracyjnej. Odrzucenie nagłości wniosku Thona 
w sprawie pogromu żydów w Krakowie 6 i 7 czerwca 1919, po przemówieniach 
Thona i Bryla. 

XLIX Posiedzenie 13 czerwca 1919. 

Dalszy ciąc dyskusji nad reformą rolną. Mowy Piechoty, Stapińskiego, Cha- 
niewskiego i ks. Kurzawskiego. Odroczenie rozprawy. 

Uchwalenie wniosku Komisji skarbowo - budżetowej w sprawie udzielenia 
m. st. Warszawie nadzwyczajnej jednorazowej subwencji do wysokości 8 miljonów 
marek, po przemówieniu referenta Osieckiego, 

L Posiedzenie 14 czerwca 1919. 

Odesłanie do Komisji komunikacyjnej ustawy o budowie linji kolejowej Rze- 
szów—Kolbuszowa—Tarnobrzeg (Sobów). 

Dyskusja w sprawie reformy rolnej. Mowy Poniatowskiego i Kowalczuka, 
sprostowanie faktyczne ks. arcybiskupa Teodorowicza. Odroczenie rozprawy. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji zdrowia publicznego w sprawie uzgo- 
dnienia postulatów publicznej służby zdrowia w dziedzinie cywilnej i wojskowej. 
Mowy sprawozdawcy Malewskiego i Halbana. Uchwalenie wniosku Komisji wraz 
z poprawką Halbana, 

LI Posiedzenie 16 czerwca 1919. 

Faktyczne sprostowanie ks. Kurzawskiego. 

Dalszy ciąg dyskusji nad reformą rolną. Mowy Stanisława Grabskiego, Da- 
szyńskiego, Piekarskiego i ks. Dziennickiego. Odroczenie rozprawy. 

Odesłanie bez rozprawy do Komisji wniosków nagłych. 

Uchwalenie nagłości i meritum wniosku ks. Pospiecha w sprawie okrucieństw 
niemieckich i prześladowań Polaków na Śląsku Górnym. 

LII Posiedzenie 17 czerwca 1919. 

Uchwalenie w 2 i 3 czytaniu ustawy o spisie oficerów po przemówieniach 
sprawozdawcy Malewskiego, Weinziehera. Odrzucenie poprawki Weinziehera. 

Dalszy ciąg rozprawy o reformie rolnej. Sprostowanie faktyczne Poniatow- 
skiego. Mowy Koliszera, Wójcika, Griinbauma, Hirszhorna, Szymborskiego. Wybór 
generalnych mówców. Mowy generalnego mówcy contra Smoły, mówcy generalne- 
go pro Kowalewskiego. 

Odczytanie wniosku nagłego Wl. Skupia imieniem Związku Ludowo-Narodo- 
wego w sprawie zaprzestania wysyłania na front oddziałów milicji ludowej. Mowa 
Skupia podczas ustawicznej wrzawy posłów lewicy, mowa Napiórkowskiego przeciw 
nagłości. Przemówienie ministra spraw wewnijtrznych Wojciechowskiego. Za nagło- 
ścią wniosku 1^47 głosów, przeciw 116 głosów. Poseł Załuska nie może przemawiać 
z powodu linlnsu i krzyków w Izbic Marsznlek w\'kluc7a posła Sr"o'ę z posiedze- 
nia za bicie ustawiczne w pulpit. 



- 79 - 

LIII Posiedzenie 18 czerwca 1919. 

Odczytanie komunikatu Prezydenta Ministrów w sprawie zawieszenia działal- 
ności sądów przysięgłych w okręgach sądów w Rzeszowie i Tarnowie. 

Przemówienia w sprawie porządku dziennego Daszyńskiego, Korfantego 
Diamanda, Korfantego, Daszyńskiego, Korfantego i Daszyńskiego. 

Oświadczenie Dąbskiego z powodu zajść na ostatniem posiedzeniu. 

Odesłanie do Komisji skarbowo-budźetowej przedłożenia rządowego z projek- 
tem ustawy w sprawie udzielenia instytucjom bankowym w Oaiicii rządowej gwa- 
rancji za kredyt 10 miljonów koron dla Polskiego Związku Gospodarczego, Miejskiej 
Straży Obywatelskiej we Lwowie, po przemówieniu ministra skarbu Karpińskiego. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budźetowej w sprawie uwol- 
nienia cukru wysyłanego z Kongresówki do Galicji od podatku konsumcyjnego. Mo- 
wy referenta Diamanda, ministra skarbu Karpińskiego, Gląbińskiego i Diamanda. 
Odesłanie sprawy napowrót do Komisji skarbowo-budźetowej. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budźetowej w sprawie mo- 
nopolów państwowych. Mowy sprawozdawcy Diamanda (2 razy), ministra skarbu 
Karpińskiego, Osieckiego, Bardla, i Bruna. Uchwalenie wniosków Komisji. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji skarbowo-budźetowej w sprawie kredytu 
5 miljonów marek na przeprowadzenie dekretu o ubezpieczeniu na czas choroby, po 
przemówieniu sprawozdawcy Diamanda (2 razy), ministra pracy i opieki społecznej 
Iwanowskiego, Waszkiewicza, Majewskiego. Uchwalenie rezolucji Waszkiewicza, 

Uchwalenie w 2 i 3 czytaniu sprawozdania Komisji rolnej w sprawie usu- 
nięcia w> zysku przy sprzedaży łąk i koniczyny na pniu, po przemówieniach referenta. 
Bardla i Poniatowskiego. 

Dalszy ciąg rozprawy nad reformą rolną. Mowy Matakiewicza i Błyskosza 
Odroczenie rozprawy. 

Uchwalenie nagłości i odesłanie do Komisji skarbowo-budźetowej wniosku 
Skarbka w sprawie wyasygnowania 10 miljonów koion na doraźną pomoc dla uchodź- 
ców ze wschodnich powiatów Galicji. 

Odesłanie do Komisji prawniczej wniosku nagłego ks. Okonia w sprawie za- 
wieszenia sądów przysięgłych w obrębie sądów okręgowych w Rzeszowie i Tar- 
nowie. 

Załatwienie pierwszego czytania rządowych projektów ustaw o świadczeniach 
wojennych osobistych, o ochronie urządzeń kolejowych, telegraficznych i telefonicz- 
nych, służących użyteczności publicznej i o powołaniu pracowników kolei, poczty, 
żeglugi parowej, telegrafu i telefonu do obsługi potrzeb armji oraz odesłanie tych 
projektów do Komisji wojskowej. 

LIV Posiedzenie 24 czerwca 1919. 

Zawiadomienie Marszałka, że wyrokiem Sądu najwyższego unieważnione zo- 
stały mandaty Antoniego Bujaka i Michała Kucharczaka z 24 okręgu wyborczego. 

Dalszy ciąg dyskusji w sprawie rolnej. Mowy Barlickiego, Bilińskiego, Wa- 
silewskiego, Spickermana, Harasza, Kowalczuka, Średnawskiego, ks. I^ospiecha, Mali- 



— .80 - 

nowskiejTo, Kaminskiego, Dury, Smoły. Szmigla, Łakoty, Walisiaka, Wojdy, ks. Po- 
spiecha, Gaiki i Szymborskiego. 

Odesłanie rządowego projektu ustawy moratorjum w sprawie prywatno-praw- 
nych pretensji pieniężnych w b. zaborze austrjackim w pierwszem czytaniu bez roz- 
prawy do Komisji prawniczej. 

Odesłanie do Komisji aprowizacyjnej wniosku Malinowskiego w sprawie mo- 
żliwości powszechnego strajku rolnego w czasie żniw i mogących stąd wyniknąć 
niebezpiecznych następstw dla Rzeczypospolitej Polskiej. Za odesłaniem wniosku do 
Komisji aprowizacyjnej głosowało 133, za odesłaniem do Komisji ochrony pracy 131. 

Zapytanie Diamanda w sprawie wprowadzenia nowych ceł z pominięciem 
uchwały Sejmu. Odpowiedź Marszałka. 

Odczytanie nagłych wniosków Głąbińskiego w sprawie natychmiastowej sku- 
tecznej pomocy dla odzyskania Galicji Wschodniej, Daszyńskiego w sprawie agitacji 
politycznej wśród dowódców oddziałów wojska polskiego na froncie południowo- 
wschodnim, Rataja w sprawie sytuacji wojskowej w Galicji Wschodniej. 

Uchwalenie nagłości wniosków Głąbińskiego i Rataja. Odrzucenie nagłości 
wniosku Daszyńskiego, po przemówieniach za Daszyńskiego i przeciw Fichny. Ode- 
słanie wniosków do Komisji wojskowej. 

LV Posiedzenie 25 czerwca I9l9. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji robót publicznych w sprawie uruchomie- 
nia kopalni węgla brunatnego w powiecie pilzneńskim, po przemówieniu sprawoz- 
dawcy Bryla. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji odbudowy kraju o wniosku nagłym 
posłów Zw. Sejm. L. N. w sprawie stosowania ustawy z 28. 2. 1919. w przedmiocie 
dostarczania ludności drzewa budulcowego i opałowego. Mowy referenta ks. Star- 
kiewicza (2 razy), ks. Lutosławskiego, Wójcika, ministra rolnictwa Janickiego (2 razy), 
Dymowskiego, Bryla, Jana Dębskiego, Przewrockiego, Szewczyka, Hryckiewicza, Ła- 
koty. Uchwalenie rezolucji Komisji i ks. Lutosławskiego, J. Dębskiego i 2 rezolucji 
Łakoty. 

Sprostowanie faktyczne ks. Lutosławskiego. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie znie- 
sienia granicy celnej między Poznańskiem a b. Królestwem Polskiem. Mowy spra- 
wozdawcy Osieckiego (2 razy), ks. Adamskiego (2 razy). Poniatowskiego. 

Uchwalenie rezolucji Komisji, odrzucenie poprawki Poniatowskiego 164 gło- 
sami przeciwko 120, odrzucenie poprawki Zygmunta Seydy 150 głosami przeciwko 
138 głosami. 

Pierwsze czytanie ustawy o centrali dewiz. Mowy wiceministra skarbu Byr- 
ki, Weinziehera. 

Dalszy ciąg dyskusji nad reformą rolną. Mowy ks. Sobolewskiego. Odro- 
czenie rozprawy. 

Odczytanie nagłości wniosku Daszyńskiego w sprawie zmiany przedstawi- 
cielstwa Rzeczypospolitej Polskiej nn konferencji pokojowej. Mowy za nagłością Da- 
szyńskiego, przeciw nagłości Głąbińskiego. W głosowaniu im^ennem odrzucenie 
wniosku nagłego 186 przeciwko 100 



- SI - 

LVI Posiedzenie 26 czerwca I9I9. 

Przemówienie Diamanda w sprawie stosowania przepisów legulaminów 
o imiennem głosowaniu. Odpowiedź Marszałka, 

Rozprawa nad rządowym projektem ustawy o moratorjum w sprawie pry- 
watno-prawnych pretensji pieniężnycli w b. zaborze austrjackim. Mowa referenta Ko- 
misji prawniczej Steinhausa. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu. 

Dalszy ciąg szczegótowej dyskusji w sprawie reformy rolnej. Mowy ks. Ko- 
tuli, Mąkolskiego, Smoły Dembińskiego, Dąbala, Wojtana, ks. Okonia, Witosa, ks. No- 
wakowskiego, Małupy, Smoły, 

Zawiadomienie Marszałka, że orzeczeniem Sądu Najwyższego zostały uniewa 
żnione mandaty Jana Piwki i Jana Ledwocha z 26 okr. wyborczego. 

LVII Posiedzenie 27 czerwca 191§. 

Sprawozdanie Komisji prawniczej w przedmiocie: a) konstytucyjnego zatwier- 
dzenia dekretów, 1) Rady Ministrów z 19. 12. 18. poz. 6 z Dz. Praw Nr. 20 w przed- 
miocie przepisów tymczasowych o moratorjum mieszkaniowem dla pozostających bez 
pracy, 2) Rady Ministrów z 11, 1. 1Q. Dz. Praw Nr, 7. poz. 110 zawierającego prze- 
pisy o ustanowieniu państwowego nadzoru mieszkaniowego. 3) Rady Ministrów z ló 
1. 1919. Dz. Praw Nr. 8. poz. 116 o ochronie lokatorów i zapobieganiu brakowi mie- 
szkań, 1) zatwierdzenie wniosków nagłych Galińskiego w sprawie zawieszenia biegu 
powództw, v/ytaczanych drogą sądową o komorne rezerwistkom i t. p., 2) Arciszew- 
skiego w sprawie uniemożliwienia rugów mieszkaniowych i podwyższania cen wy- 
najmu mieszkań, 3) Perlą w sprawie niezwłocznego zawieszenia eksmisji lokatorów- 
Mowy sprawozdawcy Orz^dzielskiego, Perlą, Rottermunda, Grzędzielskiego. Za wnio- 
skiem Rottermunda o odroczenie dyskusji glosowało 137 przeciwko odroczeniu 165, 
Mowy Fichny, Suligowskiego, Galińskiego, Małupy, Szymańskiego, Rottermunda, Szy- 
biłły i sprawozdawcy Grzędzielskiego. Przyjęcie ustawy w 2 czytaniu. Odrzucenie 
poprawki Szybiłły 147 głosami przeciwko 143. Przemówienie formalne Perlą, Grzę- 
dzielskiego i Daszyńskiego. Odesłanie ustawy do Komisji prawniczej. 

Odczytanie wniosku nagiego Korfantego w sprawie wydania zarządzeń zapo- 
biegających wszelkim wybrykom przeciwko ludności żydowskiej i obrony ludności 
polskiej przed prześladowaniami bolszewicko-żydowskiemi i wniosku nagiego Halper- 
na w kwestji napadów żołnierzy na ludność żydowską w Warszawie przy ulicy So- 
lec 26 czerwca 1919. Mowy za nagłością Korfantego, przeciwko Diamanda. Uchwa- 
lenie nagłości wniosku Korfantego. Mowa za nagłością Halperna. Uchwalenie na- 
głości wniosku Halperna. 

LVIII Posiedzenie 28 czerwca 1919. 

Dalszy ciąg rozprawy nad refurmą rolną. Mowy Lewandowskiego, Gdyka, 
Czertwerlyńskiego, Daszyńskiego, Szmigla, Abrahamowicza, Sawickiego. Dąbala, Hryc- 
kiewicza, Radziszewskiego i Przewrockiego. Odroczenie rozprawy. 

Trzecie czytanie ustawy o ochronie lokatorów. Mowy sprawozdawcy Grzę- 
dzielskiego (2 razy) i Suligowskiego. Odr/ucenie 3 poprawek Suligowskiego, odrzii- 

(S 



— 82 - 

cenie 4tej poprawki Suligowskiego 127 głosami przeciw 91. Uchwalenie ustawy w 3' 
czytaniu oraz uchwalenie rezolucji Komisji. 

LIV Posiedzenie 30 czerwca 1919. 

Przemówienie Marszałka z powodu zawarcia pokoju. 

Wybór przez aklamację Stanisława Nowickiego na wicemarszałka Sejmu. 

Sprawozdanie ustne Komisji regulaminowej w sprawie naruszenia nietykal- 
ności poselskiej Gęborka i Liebermana. Przemówienie sprawozdawcy Zygmunta Sey- 
dy (2 razy), Daszyńskiego. Sprostowanie faktyczne Daszyńskiego. Odrzucenie wnio- 
sku Daszyńskiego, uchwalenie wniosku Komisji. 

Sprawozdanie ustne Komisji regulaminowej w sprawie wniosku ministra spra- 
wiedliwości o zezwolenie na ściganie Suligowskiego za występek z części 11 art. 154 
K. K. Przemówienie sprawozdawcy Zygmunta Seydy i uchwalenie wniosku Komisji. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji oświatowej w sprawie urządzenia 
v/ładz szkolnych i likwidacji Rady Szkolnej Krajowej. Mowy referenta Bardla i Smu- 
likowskiego. Uchwalenie wniosku Komisji. 

Sprawozdanie Komisji prawniczej w sprawie konstytucyjnego zatwierdzenia 
dekretu z 8. 2. 19. w przedmiocie uchylenia rozporządzeń b. władz okupacyjnych 
w zakresie sądowego prawa karnego dla osób cywilnych (Dz. Pr Nr. 15 1919 poz. 
206) po przemówieniu referenta Zygmunta Seydy. Odroczenie rozprawy. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji prawniczej w sprawie konstytucyjnego za- 
twierdzenia dekretu z 7. 2. 19 w przedmiocie dyslokacji sądów (Dr. Pr. Nr. 14 1919 
poz. 170) po przemówieniu sprawozdawcy Zygmunta Seydy. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji aprowizacyjnej w sprawie aprowizacji 
i przemytnictwa w Zagłębiu Dąbrowskim. Mowy sprawozdawcy Arciszewskiego (2 
razy), Weinziehera, Pietrzyka, Fałkowskiego, Łakoty i Kamińskiego. Uchwalenie spra- 
wozdania Komisji, odesłanie rezolucji do Komisji aprowizacyjnej. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji prawniczej w sprawie zażądanej przez 
Ministerstwo Spraw Wojskowych sankcji ustawy o wojennych sądach doraźnych i nad 
2 czytaniem ustawy w przedmiocie sądów doraźnych. Mowy referenta większości 
Matakiewicza, Zygmunta Seydy, referenta mniejszości Perła, przedstawiciela minister- 
stwa sprawiedliwości Muelłera, Hartglassa, Pużaka, Stapińskiego, Wojdy i Zygmunta 
Seydy (jako referent). 

Odrzucenie poprawki Stapińskiego, Pużaka (2 poprawki). Sprostowanie Perła 
Odrzucenie poprawki Perła. Uchwalenie w 2 i 3 czytaniu ustawy w przedmiocie 
sądów doraźnych. 

Przemówienie formalne Pużaka. 

Zawiadomienie Marszałka, że 1 p. ułanów krechowieckich oddał do dyspozy- 
cji Sejmu zdobycz wojenną z Brodów i Radziwiłłowa (178,325 karbowańców, 64300 
grzywien i 5 ogierów). Odczytanie depeszy Rządu francuskiego o upoważnieniu 
przez najwyższą radę mocarstw rządu polskiego do użycia w Galicji wschodniej 
wszystkich środków wojskowych wraz z armją Hallera, oraz depeszy Prezydenta Mi- 
nistrów z zawiadomieniem, że rada czterech postanowiła zaopatrzyć Polskę w broń, 
ainunicję i wszelką pomoc. 



- -i3 - 

LX Posiedzenie 1 lipca 1919. 

Uchwalenie wniosku Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie wyasygnowa- 
nia 10 miljonów koron na doraźną pomoc dla uchodźców ze wschodnich powiatów 
Galicji po mowie referenta Głąbińskiego. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji administracyjnej o wniosku nagtym 
ks. Sędzimira w sprawie zamachu na wojsko polskie w Krzepicach 28. 5. 1Q. Mowy 
referenta Łakoty (2 razy), Odyka, Rosenblatta, Weinziehera. Uchwalenie wniosków 
Komisji. 

Odesłanie projektu rządowego ustawy o powołaniu lekarzy do czynnej służby 
wojskowej w pierwszem czytaniu bez rozpraw do Komisji wojskowej i projektu rzą- 
dowego ustawy w przedmiocie utworzenia państwowego funduszu mieszkaniowego 
w pierwszem czytaniu bez rozprawy do Komisji robót publicznych. 

Dalszy ciąg roi prawy nad reformą rolną. Mowy Poniatowskiego, ks. Luto- 
sławskiego, Krążoła, Daszyńskiego, Bednarczyka, Kurczaka, Brzoski, Dubanowicza, 
Chaniewskiego, Smoły, Czertwerlynskiego, ks. Lutosławskieg-), Dreszera, Krzywkow- 
skiego, ks. Starkiewicza. Skupia, Staniszkisa, Wasilewskiego, Wojtaszka, Orzechow- 
skiego, ł^oniatowskiego, Walisiaka, Kuracha, Dreszera i Roili. Odroczenie rozprawy. 

Zawiadomienie Marszałka o doniesieniu ministra skarbu, że pogłoski o zamie- 
rzonem załatwieniu sprawy celnej poza Sejmem są nieprawdziwe. Odczytanie tele- 
gramu króla angielskiego do Naczelnika Państwa z życzeniami z powodu podpisa- 
nia traktatu pokoju z Niemcami, wyrażenie imieniem Izby i narodu polskiego podzię- 
kowania za życzenia królowi i narodowi angielskiemu. 

Odczytanie wniosku nagłego Wł. Jabłonowskiego v/ sprawie zapewnienia 
opieki ludności polskiej na Wołyniu, Podolu i Ukrainie poza linją polskiego frontu. 
Uchwalenie nagłości jednomyślnie po uzasadnieniu wniosku przez Wł. Jabłonow- 
skiego. 

Uchwalenie jednogłośnie nagłości wniosku Głąbińskiego w sprawie wyboru 
przedstawicieli ziemi Grodzieńskiej i Wileńskiej, celem wypowiedzenia się co do przy- 
szłej prawnopaństwowej przynależności tych ziem. 

LXI Posiedzenie 2 lipca 1919. 

Przemówienie przed porządkiem dziennym. Arciszewskiego w sprawie wezwa- 
nia r?ądu do przedłożenia projektu o podwyżkę płac urzędniczych. Odpowiedź mi- 
nistra skarbu Karpińskiego. Oświadczenie Wróblewskiego w sprawie działalność. 
Komisji sejmowej dla spraw pińskich. 

Odesłanie rządowego projektu ustawy o powołaniu prawników do czynnej 
służby wojskowej, w pierwszem czytaniu do Komisji wojskowej. 

Rozprawa nad pierwszem czytaniem ustawy o zaprowadzeniu monopolu spi- 
rytusowego. Mowy Moczydłowskiej, ministra skarbu Karpińskiego, Woźnickiego, 
Łosia, Diamanda i Radziszewskiego. Odesłanie projektu ustawy do Komisji skarbo- 
wo-budżetowej. 

Razprawa nad sprawozdaniem Komisji odbudowy kraju w sprawie wydnnia 
cegły z fortów i twierdzy Di^blin na odbudowę zniszczonych miasteczek i w<=i oko- 



- 84 - 

licznych. Mowy fefercnta ks. Sykulskiego, Janeczka i Łabt,>dy. Uchwalenie wniosku 

Komisji. 

Uchwalenie wniosku Komisji odbudowy kraju w sprawie zużytkowania ma- 
teriałów wojennych, pozostałych w okopach, tudzież zasypania rowów strzeleckich 
po przemówieniu referenta ks. Sykulskiego. Uchwalenie rezolucji Matakiewicza. 

Odesłanie do Komisji rolnej projektu rządowego ustawy o utworzeniu Głów- 
nego Urzędu Ziemskiego. 

Dalszy ciąg dyskusji rolnej. Przemówienia Klemensiewicza, Kotasa, Stolar- 
skiego, Krempy, Łakoty, Staniszkisa, Toczka, Malinowskiego, Barlickiego, Trzcińskiego, 
Poniatowskiego, Bigońskiego. Zakończenie dyskusji szczegółowej. 

LXII Posiedzenie 3 lipca 1919. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji odbudowy kraju w sprawie urządze- 
nia 10 fabrycznych zakładów dla maszynowej fabrykacji domów mieszkalnych i go- 
spodarczych. Mowy referenta Bryla, Cieśli, ks. Okonia, Kurczaka i ministra robót 
publicznych Pruchnika. Uchwalenie wniosku Komisji i rezolucji Cieśli. Odrzucenie 
rezolucji ks. Okonia, po przemówieniu ministra robót publicznych Pruchnika i spra- 
wozdawcy Bryla, 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji przemysłowo-handlowej w sprawie 
dekretu w urzędzie patentowym z 13. 12. 1918. Przemówienia sprawozdawcy Bruna, 
Diamanda i ministra przemysłu i handlu Hąci. Uchwalenie rezolucji Komisji z po- 
prawką Diamanda. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji rolnej o wnioskach Maślanki a) w spra- 
wie zaprowadzenia maksymalnych czynszów za drobne dzierżawy gruntów, b) w spra- 
wie uchylenia prawomocności wypowiedzeń dzierżawy drobnych gruntów, dokona- 
nych przez właścicieli gruntów dzierżawionych. Mowy sprawozdawcy Bardla (2 ra- 
zy), ministra rolnictwa Janickiego (2 razy), Łakoty, Staniszkisa. Uchwalenie ustawy 
w 2 i 3 czytaniu. 

Dalszy ciąg dyskusji w sprawie reformy rolnej. Mowy ministra rolnictwa 
Janickiego, Barlickiego i Staniszkisa. Odroczenie rozprawy. 

Przemówienie Smoły w sprawie sprostowania. 

Odesłanie nagłego wniosku rządowego w sprawie projektu uchwały o przy- 
znanie funkcjonariuszom państwowym nadzwyczajnego dodatku drożyźnianego 
w pierwszem czytaniu bez rozprawy do Komisji skarbowo-budżetowej. 

LXIII Posiedzenie 4 lipca 1919. 

Przemówienie Marszałka z powodu rocznicy święta narodowego Stanów Zje- 
dnoczonych Ameryki dnia 4 lipca i odczytanie tekstu telegramu wysłanego do Kon- 
gresu w Waszyngtonie. 

Dalszy ciąg rozprawy nad reformą rolną. Przemówienia referenta większości 
Dąbskiego i Stolarskiego. Zamknięcie rozprawy. Oświadczenie referenta większości 
Dąbskiego co do poprawek. Przemówienie referenta mniejszości Staniszkisa. 

Głosowanie nad projektem Komisji rolnej. 



- .H5 - 

Pr/.yjęcie putiktu I-go, odrzucenie poprawki Barlickiego (upaństwowienie go- 
spodarki rolnej). Przyjęcie punktu 2-go z poprawką ks. Pospiecha, odrzucenie po- 
prawki Malinowskiego. Przyjęcie punktu 3 go wraz z częścią poprawki Szymborskie- 
go (punkt b), odrzucenie części poprawki Szymborskiego (punkt a) 193 głosami prze- 
ciw 174. Głosowanie nad punktem 4-ym, Odrzucenie poprawki Staniszkisa, Dąbala 
(wywłaszczenie bez odszkodowania) ucliwalenie poprawki ks. Sobolew:>kiego (poro- 
zumienie ze Stolicą Apostolską), odrzucenie poprawki Dembińskiego (wyjątek dla 
majątk-^w fundacji kulturalnych i oświatowych). Przy punkcie 4g. odrzucenie po- 
prawki Dąbala (wywłaszczenie bez odszkodowania) odrzucenie i-ej poprawki ks. Lu- 
tosławskiego (wywłaszczenie, gdy innych dóbr nie starczy) przyjęcie poprawki Dąb- 
skiego (»wykupowane« zamiast j>wykupione«), odrzucenie II-ej poprawki ks. Lusław- 
skiego (zastrzeżenie określenia porządku wykupienia dla ustawy), przyjęcie poprawki 
Dąbskiego (najprzód wykup majątków źle gospodarowanych, zniszczonych, z nieure- 
guiowanemi serwitutami), odrzucenie poprawki ks. Lutosławskiego (»ile« zamiast 
»maximum«). Przyjęcie całego punktu 4-go z uchwalonemi poprawkami. Przy pun- 
kcie 5-tym: Odrzucenie poprawki Dąbala (^wywłaszczenie^ zamiast »wykupu«), przy- 
jęcie I-ej części poprawki Lewandowskiego (oddawanie parcel robotnikom lub koo- 
peratywom robotniczym), odrzucenie reszty poprawki. Przyjęcie punktu 5-go z uchwa- 
loną poprawką. 

Punkt 6: 

Odczytanie przez Marszałka nowego wniosku Staniszkisa (zamiast maximum 
wykup przymusowy powyżej 500 ha, określenie, co się liczy za jedną osobę). Prze- 
mówienia przy rozprawie formalnej Daszyńskiego, Staniszkisa i Diamanda. Otwarcie 
dyskusji nad wnioskiem Staniszkisa. Mowy Staniszkisa, Poniatowskiego, Witosa 
i Dąbskiego. Przemówienie formalne Dąbskiego. Odczytanie wszystkich nowych 
wniosków do punktu 6: Staniszkisa, Staszyń.^kiego, Junga, ks. Sędzimira i Dąbskie- 
go. Rozprawa formalna nad porządkiem głosowania. Mowy Poniatowskiego, Dia- 
manda, Dąbskiego, Poniatowskiego, Stapińskiego, Dąbskiego i Daszyńskiego. Odrzu- 
cenie wniosku Staniszkisa (przeciwko wnioskowi 196 głosów, za 160). Rozprawa 
formalna nad przystąpieniem do głosowania nad wnioskiem ks. Sędzimira (maximum 
od 100—300 ha, warunkowo do 500 ha). Mowy Dąbskiego, Witosa, Bagińskiego, 
Staniszkisa, Poniatowskiego i ks. Dziennickiego. Odrzucenie wniosku formalnego, 
by z kolei głosować nad wnioskiem większości Komisji 188 głosami przeciw 177. 
Rozprawa nad dalszym porządkiem głosowania i nad regulaminowością wniosku ks. 
Sędzimira. Przemówienia Bagińskiego, Daszyńskiego, Staniszkisa, Dąbskiego, Ponia- 
towskiego i ks. Adamskiego. Otwarcie dyskusji nad wnioskami ks. Sędzimira i Sta- 
szyńskiego. Ołos Walisiaka za wnioskiem ks. Sędzimira wśród hałasu i przerywań 
lewicy. Cofnięcie przez Dąbskiego jego poprawki. Podtrzymanie tej poprawki przez 
Staniszkisa i Korfantego. Głosy w sprawie formalnej Daszyńskiego, Korfantego, 
Dąbskiego, Diamanda, Daszyńskiego i Bagińskiego. Przerwanie posiedzenia dla na- 
rady Konwentu Senjorów. 

Po przerwie rozprawa nad wnioskiem o odesłanie punktu 6-go wraz z no- 
wemi wnioskami do Komisji. Mowy przeciwko wnioskcwi Poniatowskiego, za Kor- 
fantego. Osobista wzmianka Kamienieckiego. Uchwalenie tego wniosku w głosowa- 
niu imiennem (zt odesłaniem do Komisji 192 głosy, przeciw 170, 1 wstrzymujący sic:). 



- 86 - 

LXIV Posiedzenie 7 lipca I9l9 

Dalszy aąg rozprawy nad reformą rolną. Punkt 6. Mowy Dąbskiego, Da- 
szyńskiego, Żmitrowicza, Chaniewskiego, ks. Adamskiego, Federowicza, Smoły, Sta- 
niszkisa i Dąbskiego. Odrzucenie wniosku Komisji rolnej w imiennem głosowaniu 
182 glosami przeciw 178, przy 3 wstrzymujących się. Mowa Witosa. Przerwa w obra- 
dach. Po przerwie mowy Rataja i Gląbińskiego. Przerwa w obradach. Po f^rzerwie 
przemówienie Skarbka, Przerwa w obradach. Mowa Korfantego. Odrzucenie w imien- 
nem głosowaniu poprawki Staszyńskiego do punktu 6 181 głosami przeciw 181 
(1 wstrzymał się, 1 głos nieważny). Przemówienie Dąbskiego, Witosa, Żmitrowicza, 
Bryla, Gląbińskiego, Rudzińskiego, Dąbskiego i Poniatowskiego. Posłowie włościjań- 
scy z lewicy i centrum opuszczają salę. Przerwa w obradach. Przemówienie Daszyń- 
skiego. Odrzucenie rozpraw nad reformą rolną. 

Odesłanie wniosku nagłego Min. Spraw Wojskowych do Komisji wojskowej 
(projekt orderu »Virtuti Miiitari«). 

LXV Posiedzenie 8 iipca I9l9. 

Przemówienie Poniatowskiego w sprawie glosowania na poprzedniem posie- 
dzeniu. Wyjaśnienie Marszałka. Przemówienie w tej sprawie Gląbińskiego, Daszyń- 
skiego, Abrahamowicza. Odesłanie wniosku ks. Sędzimira do punktu 6 reformy rol- 
nej do Komisji rolnej ponownie z poleceniem przedłożenia sprawozdania Sejmowi 
w ciągu 24 godzin. Odrzucenie poprawki Seiba do punktu 7 reformy, odrzucenie 
poprawki Dubanowicza w imiennem głosowaniu 190 głosami przeciw 177. Uchwale- 
nie punktu 7-go w imiennem głosowaniu 203 głosami przeciwko 158. Uchwalenie 
punktu 8-go z poprawką Krzywkowskiego, odrzucenie poprawek Dąbala i Dreszera. 
Uchwalenie punktu 9-go z poprawką ks. Starkiewicza. Odrzucenie poprawek Skupia, 
Dąbala i Staniszkisa. Uchwalenie poprawki imiennej Poniatowskiego do punktu 10 go 
w imiennem głosowaniu 185 głosami przeciw l7l. Odrzucenie poprawki Stolarskie- 
go. Uchwalenie punktu 10, 11, 12, i 13 z poprawką Łakoty, 14-go z poprawką Mali- 
nowskiego, 15, z poprawką Trzcińskiego po odrzuceniu poprawki Barlickiego, 16-go 
(poprawka Bi^ońskiego). Uchwalenie rezolucji Komisji rolnej i Walisiaka, Roili, Krem- 
py, Staniszkisa, Dziennickiego, i posłów m. Warszawy. 

Uchwalenie nagłości wniosku Klemensiewicza w sprawie zachowania się po- 
licji wobec tłumu robotników z robót publicznych i wniosku posłów Związku Ludo- 
wo-Narodowego w sprawie manifestacji bezrobotnych 3. 7. i strajku protestacyjnego 
4. 7. po przemówieniach Ziemii^ckiego, Korfantego i ministra spraw wewnętrznych 
Wojciechowskiego. 

LXVI Posiedzenie 9 iipca I9l9. 

Uchwalenie bez dyskusji zmiany artykułu 49. Regulaminu w sprawie powię- 
kszenia liczby członków Komisji z 30 na 31. 

Uchwalenie sprawozdania ustnego Komisji wydelegowanej dla zbadania okru- 
cieństvv Ukraińców w Galicji Wscłiodniej po przemówieniu referenta Zamorskiego. 



- 87 - 

Rozprawa nad sprawozdań em Komisji robót publicznych i wodnej w spra- 
wie budowy dróg wodnych. Mowy referenta Kędziora, Rosaeta, ministra robót pu- 
blicznych Pruchnika, ks- Okonia i Kędziora. Uchwalenie wniosku Komisji, 

Uchwalenie sprawozdania Komisji odbudowy kraju w sprawie odbudowy 
i naprawy zniszczonych szkół ludowych, po przemówieniach referenta ks. Sykul- 
skiego i J. Potoczka. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie zasiłku 
4500.000 k. dla szkół Głównego Zarządu T. S. L. w Krakowie prowadzonych dla 
mniejszości polskich w Galicji, po przemówieniach referenta dr. Adama, Wojdaliń- 
skiego, Smulikowskiego i Gtąbińskiego. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu. 

Sprawozdanie Komisji spraw zagranicznych o wniosku ks. Szczęsnowic za 
Mowy referenta St. Grabskiego, ks. Szczesnowicza. Uchwalenie jednomyślnie rezo- 
lucji Komisji. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji zdrowia publicznego w sprawie Galie. 
Krajów. Stowarzyszenia Czerwonego Krzyża. Mowy sprawozdawcy Rottermunda 
2 razy). Osieckiego (2 razy). Uchwalenie wniosków Komisji z poprawką Osieckiego. 

Odesłanie w pierwszem czytaniu bez rozprawy rządowych wniosków nagłych 
w sprawie projektu ustawy o odpowiedzialności v?oiskowych za przestępstwa prze- 
ciwko własności i łapownictwu do Komisji prawniczej, wniosku w sprawie projektu 
ustawy o dotacjach z funduszów państwowych na budowę nowych dróg bitych na 
obszarze b. zaboru rosyjskiego, po przemówieniu ministra robót publicznych Pruch- 
nika do Komisji robót publicznych. 

LXVII Posiedzenie 10 lipca 1919. 

Dokończenie rozprawy szczegółowej nad punktem 6 zasad reformy rolnej. 
Mowy ks. Adamskiego, jako sprawozdawcy nowej większości Komisji rolnej, Dab- 
skiego, jako sprawozdawcy mniejszości, Staniszkisa, Dąbskiego (sprostowanie) i Po- 
niatowskiego. Na wniosek Osieckiego głosowanie imienne. Uchwalenie wniosku 
mniejszości Komisji rolnej 183 głosami przeciw 182. Przyjęcie dodatku Daszyńskiego 
do punktu 6, odrzucenie poprawki Dąbskiego 175 głosami przeciw 163. 

Mowa Marszałka Sejmu z powodu zakończenia obrad nad zasadami reformy 
rolnej. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji przemysłowo-handlowej o wniosku 
Głąbińskiego i Rudnickiego w sprawie opracowania ustawy przemysłowej dla całej 
Polski. Mowy referenta Rudnickiego i wiceministra przemysłu i handlu Strasburgera. 
Uchwalenie wniosku Komisji. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji komunikacyjnej w przedmiocie zatwier- 
dzenia dekretu o przejściu kolei zbudowanych przez b. władze okupacyjne pod za- 
rząd Ministerstwa komunikacji. Mowa referenta Rajcy. Uchwalenie wniosku Ko- 
misji. 

Sprawozdanie Komisji przemysłowo-handlowej w sprawie wniosku nagłego 
Arciszewskiego o trzecią zmianę robotników Zagłębia Dąbrowskiego. Mowy referenta 
Majewskiego (2 ra/y), Wasilewskiego, Arciszewskiego, Id^iaka, Gęborka i wicemini- 
stra przemysłu i handlu Strasburgera. Przyjęcie wniosku i rezolucji Komisji. 



Sprawozdanie Komisji przemysłowo-handlowej o wniosku Majewskiego w spra 
wie eksploatacji nowoodkrytych pokładów, węgla brunatnego w Zagłębiu Dobrzyń- 
skiem. Mowy referenta Majewskiego i wiceministra przemysłu i handlu Strasburgera. 
Uchwalenie wniosku Komisji. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji przemysłowo-handlowej o wniosku 
Majewskiego w sprawie pobudzenia inicjatywy prywatnej do spławu węgla galarami 
po Wiśle. Mowy referenta większości Majewskiego (2 razy), referenta mniejszości 
Wasilewskiego, Diamanda (sprostowanie) Przyjęcie wniosku większości Komisji. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji przemysłowo-handlowej w sprawie 
wniosku Diamanda wzywającego Rząd do rozpoczęcia budowy rurociągów dla gazu 
ziemnego. Uchwalenie wniosku Komisji, po przemówieniu referenta Diamanda. 

Marszałek odczytuje telegram gen. Listowskiego o zajęciu Łunińca przez woj- 
ska polskie. 

Odczytanie wniosku nagłego Bobka, Kantora, Kunickiego, Jungi, ks. Lon- 
dzina i Regera w sprawie uregulowania prawno-politycznego stosunku Śląska Cieszyń- 
skiego do Polski. Mowa Kantora w sprawie nagłości wniosku, mowa ks. Londzina 
nad meritum sprawy. Odesłanie sprawy do Komisji administracyjnej. 

LXVIII Posiedzenie 11 lipca I9l9. 

Drugie i trzecie czytanie ustawy, normującej stosunki służbowe funkcionarju- 
szów państwowych podczas pełnienia służby wojskowej. Przemówienie referenta 
Komisji administracyjnej Kiernika. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu. 

Dyskusja nad wnioskami Komisji robót publicznych i wodnej w sprawie wy- 
dajności pracy na robotach publicznych, nad wnioskiem Ziemięckiego w sprawie za- 
chowania się policji wobec robotników z robót publicznych i wnioskiem posłów 
Związku Ludowo-Narodowego w sprawie manifestacji bezrobotnych i strajku prote- 
stacyjnego w dniach 3 i 4 lipca, oraz nad sprawozdaniem Komisji pracy w sprawie 
walki z bezrobociem. Mowy referenta Skulskiego, Ziemięckiego, Marylskiego, mini- 
stra robót publicznych Pruchnika, Tomczaka, ministra spraw wewnętrznych Wojcie- 
chowskiego i Regera. Sprostowanie faktyczne ministra kolei Eberhardta. Odrocze- 
nie rozprawy. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji aprowizacji i rolnej w sprawie możli- 
wości powszechnego strajku rolnego w czasie żniw i zapobieżenia strajkom rolnym 
oraz uniemożliwienia strajków ekonomicznie nie uzasadnionych. Mowy referenta 
Woźnickiego (2 razy), i Malinowskiego. 

LX1X Posiedzenie 15 lipca I9l9. 

Przemówienie Marszałka z powodu święta narodowego we Francji w dn. 14. 7. 

Rozprawa ogólna budżetowa. Mowy ministra skarbu Karpińskiego, Ołąbin- 
skiego, Osieckiego, ministra rolnictwa Janickiego i Weinziehera. Odroczenie rozprawy. 

Odesłanie wniosków rządowych z projektami ustaw: o przywróceniu praw 
skazanym za przestępstwa polityczne i wojskowe, o zabezpieczeniu sprzętu i zasie- 
wów płodów rolnych, o utworzeniu województw, o nadaniu stopni oficerskich w woj- 
sku polskiem, o stałej pensji dla weteranów z powstania 1831 i 1863 r., o ud.Jeleniu 



- 89 - 

Ministerstwu Spraw Wojskowych kredytu 2750000 mk. na wypłatę zaległych poboiów 
oficerom i szeregowym b. 11 korpusu, w picrwszem czytaniu bez rozpraw do odpo- 
wiednich Komisji. 

LXX Posiedzenie 16 lipca I9l9. 

Dalszy ciąg rozprawy nad budżetem. Mowy Daszyńskiego, Kiernika, mini- 
stra skarbu Karpińskiego, ks Adamskiego, Kamienieckiego, Zagórskiego i Stesłowicza. 
Odroczenie rozprawy. 

Odesłanie nagłego wniosku rządowego z projektem ustawy o przysiędze dla 
ministrów, urzędników, sędziów i adwokatów w pierwszem czytaniu do Komisji 
Prawniczej. 

Odczytanie pisma Prezydenta Ministrów Paderewskiego i Dmowskiego z za- 
wiadomieniem o konieczności pozostania w Paryżu i upoważnieniem Władysława 
Grabskiego do doręczenia Sejmowi traktatu z Niemcami. 

Odesłanie tekstu traktatu pokoju w pierwszem cz>taniu bez rozpraw do Ko- 
misji spraw zagranicznych. 

LXXI Posiedzenie 17 lipca I9l9. 

Dalszy ciąg rozprawy nad budżetem. Mowy Stapińskiego, mówcy general- 
nego Rosseta, ministra zdrowia publicznego dr. Janiszewskiego, mówcy generalnego 
Diamanda i ministra skarbu Karpińskiego. Odesłanie preliminarza do Komisji skar- 
bowo-budżetowej. 

Dalszy ciąn: rozprawy nad wnioskami: Komisji robót publicznych i wodnej 
w sprawie wydajności prac przy robotach publicznych. Ziemięckiego w sprawie za- 
chowania się policji wobec tłumu robotników z robót publicznych, posłów Z. L. N. 
w sprawie manifestacji bezrobotnych 3 lipca i strajku protestacyjnego z 4 lipca: prze 
mówienia Diamanda i Pietrzyka w sprawie ograniczenia przemówień. Mowy ks. Ka- 
czyńskiego, ministra ochrony pracy Iwanowskiego, Kosmowskiej, Bryla, ministra ro- 
bót publicznych Pruchnika, Diamanda, ministra przemysłu i handlu Hąci i Diamanda. 
Odroczenie rozprawy do następnego posiedzenia. Faktyczne sprostowanie Bryla. 

LXXII Posiedzenie 18 lipca I9l9. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji wojskowej o wniosku nagłym posłów Ołą- 
bińskiego, Dubanowicza i Skarbka w sprawie natychmiastowej skutecznej pomocy 
dla odzyskania Galicji Wschodniej po przemówieniu referenta Komisji Anusza. 

Dalszy ciąg rozprawy nad wnioskami Komisji robót publicznych i wodnei 
w sprawie wydajności prac przy robotach publicznych Ziemięckiego; w sprawie za- 
chowania się policji wobec tłumu robotników z robót publicznych, posłów Związku 
Ludowo-Narodowego w sprawie manifestacji bezrobotnych 3. 7. 1Q i strajku prote- 
stującego z 4. 7. 19. oraz w sprawie walki z bezrobociem. Mowy Soltyka, ks. Sty- 
czyńskiego, Ziemięckiego, Waszkiewicza, ministra pracy i opieki społecznej Iwanow- 
skiego, ks. Lutosławskiego (w zastępstwie sprawozdawcv posła Ziemięckiego), Bar- 
lickiego, Skulskiego i Hertza. Uchwalenie wniosku Komisii pracy w sprawie walki 
z bezrobociem Odrzucenie poprawki Regera 158 głosami przeciw 100. Uchwalenie 



wniosków Komisji robót publiczn>ch i wodnej w sprawie wydajności [)rac przy 
robotach publicznych. Uchwalenie rezolucji Waszkiewicza i Ziemięckiego. Uchwale- 
nie wniosku Waszkiewicza (wotum nieufności dla ministra pracy) i wniosku ks. Lu- 
tosławskiego (wotum nieufności dla ministra pracy i robót publicznych). Odrzucenie 
wniosku Diamanda (wotum nieufności dla ministra przemysłu i handlu) 147 głosami 
przeciw 108 i wniosku Diamanda (wotum nieufności dla ministra skarbu). 

Drugie i trzecie czytanie ustawy -o pomocy państwowej na odbudowę gospo- 
darstw zniszczonych lub uszkodzonych wskutek wojny. Mowy referenta Komisji 
skarbowo-budżetowej Osieckiego (2 razy), ks. Okonia, Wojdalińskiego, wiceministra 
skarbu Byrki, Dąbala, Diamanda. Uchwalenie ustawy w 2 czytaniu z poprawkami 
Osieckiego i Wojdalińskiego. Mowy ks. Lutosławskiego, Kędziora (2 razy), ministra 
robót publicznych Pruchnika, Osieckiego i Wojdalińskiego. Uchwalenie ustawy w 5 
czytaniu wraz z rezolucjami Osieckiego i Wojdalińskiego. 

Wybranie Komisji ratyfikacyjnej z 46 członków do opracowania wniosków 
w sprawie ratyfikacji traktatu z Niemcami i dodatkowej umowy Polski z państwami 
sojuszniczemi. Uchwalenie nagłości i meritum wniosków posłów Związku Sejmowe- 
go Ludowo-Narodowego i innych w sprawie linji demarkacyjnej z Litwinami i ks. 
Pospiecha w sprawie internowania Polaków na Śląsku Górnym przez władze woj- 
skowe i policyjne. 

LXXIII Posiedzenie I9 lipca I9l9. 

Drugie i trzecie czytanie ustawy o dobrach donacyjnych. Mowy referenta 
Staniszkisa, Smoły i Poniatowskiego. Uchwalenie ustawy w 2 czytaniu z wnioskiem 
Smoły, Poniatowskiego i innych (91 głosami przeciw 90). 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji komunikacyjnej w sprawie rządowego 
projektu ustawy o budowie linji kolejowej Rzeszów- Kolbuszowa— Tarnobrzeg. Prze- 
mówienia referenta Komisji Moraczewskiego (2 razy), Dąbala, ks. Okonia, Szmigla, 
ks. Kotuli i Pluty. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu wraz z rezolucjami Komisji 
i rezolucjami 2-gą i 4- tą Dąbala, odrzucenie 1-ej rezolucji Dąbala 85 głosami przeciw 
38 i 3-ciej, odrzucenie rezolucji ks. Okonia. Odesłanie rezolucji ks. Kotuli i Pluty 
do Komisji. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji komunikacyjnej w sprawie przebudo- 
wy węzła kolejowego warszawskiego. Mowy referenta Rajcy i Majewskiego. Uchwa- 
lenie ustawy w 2 i '3 czytaniu z rezolucją Majewskiego. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji zdrowia publicznego w sprawie za- 
twierdzenia dekretu p. t. »Państwowa zasadnicza ustawa sanitarna*. Przemówienia 
referenta Rottermunda i ministra zdrowia publicznego Janiszewskiego. Uchwalenie 
ustawy w 2 i 3 czytaniu z rezolucją Komisji. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji zdrowia publicznego w sprawie za- 
twierdzenia dekretu w przedmiocie zwalczania chorób zakaźnych i występujących na- 
gminnie. Mowy referenta Rottermunta (2 razy) i Weinziehera. Odroczenie rozprawy. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji zdrowia publicznego w sprawie zatwier- 
dzenia dekretu w przedmiocie przymusowego szczepienia ochronnego przeciw ospie. 

Mowy referenta Roji i Stapińskiego. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 C7vtaniu 

r 



- 91 - 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji zdrowia publicznego w sprawie orga- 
nizacji ochrony zdrowia publicznego i skutecznego zwalczania chorób zakaźnych. 
Mowy referenta Rottermunda i ministra zdrowia publicznego Janiszewskiego. Uchwa- 
lenie wniosku Komisji. 

LXXIV Posiedzenie 21 lipca I9l9. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji prawniczej w sprawie konstytucyjnego 
zatwierdzenia dekretów z 9. 12. 18. (zmiany o kodeksie karnym) i 8. 2. 19. (tekst 
kodeksu karnego). Mowy referenta Z. Seydy i Hartglassa. Uchwalenie wniosku Ko- 
misji z poprawką Hartglassa. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji prawniczej w sprawie konstytucyjnego 
zatwierdzenia dekretu z 8. 2. 19. (uchylenie rozporządzeń władz okupacyjnych w za- 
kresie sądownictwa prawa karnego dla osób cywilnych). Mowa referenta Z. Seydy. 
Uchwalenie wniosku Komisji. 

Rozprav/a nad sprawozdaniem Komisji oświatowej w sprawie konstytucyjne- 
go zatwierdzenia dekretu z 7. 2. 1919. o odpowiedzialności dyscyplinarnej stałych 
nauczycieli szkól powszechnych. Mowy referenta Woźnickiego i Smulikowskiego. 
Uchwalenie wniosku Komisji z rezolucją Komisji i Smulikowskiego. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji oświatowej w sprawie konstytucyjnego 
zatwierdzenia dekretu z 7. 2. 19. o wprowadzeniu języka polskiego jako wykładowego 
w 11 gimnazjum we Lwowie, po przemówieniu referenta Rataja. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji oświatowej o wniosku Dziubińskiej w spra- 
v/ie szkól rolniczych dla młodzieży włościańskiej na gruntach majorackich, po prze- 
mówieniu referentki Dziubińskiej i Walisiaka. Uchwalenie poprawki Walisiaka. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji wojskowej o wniosku Smulikowskiego 

o projekcie ustawy o przymusowem nauczaniu w wojsku, po przemówieniu referenta 

Smulikowskiego. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji przemysłowo-handlowej o wniosku Stesło- 

wicza o utworzeniu rady przybocznej przemysłowej i rękodzielniczej, po przemówie- 
niu referenta Stesłowicza. 

Odesłanie do Komisji prawniczej wniosku Ministerstwa sprawiedliwości z pro- 
jektem ustawy o zmianie niektórych praw cywilnych kobiet w Królestwie Polskiem. 

Wniosek nagły Z. L. N. w sprawie uwolnienia południowej Suwalszczyzny 
od obcego najazdu. Glosy w sprawie formalnej ks. Lutosławskiego i Poniatowskiego. 
Odroczenie rozprawy nad wnioskiem do następnego posiedzenia. 

LXXV Posiedzenie 22 lipca 1919 

Rozprawa nad nagłym wnioskiem posłów Związku Ludowo-Narodowego 
w sprawie uwolnienia południowej Suwalszczyzny od obcego najazdu. Mowy ks. 
Lutosławskiego, Rataja, Świdy, Niedziałkowskiego i ks. Lutosławskiego. Uchwalenie 
wniosku z poprawką Rataja. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie wniosku 
St. Grabskiego, Tabaczyńskiego dotyczącego udzielenia kredytów na odnowienie kró- 
lewskiego zamku na Wawelu, po przemówieniu referenta Radziszewskiego oraz po- 
prawki Kędziora. 



- 92 

Uchwalenie sprawozdania Komisji administracyjnej w sprawie wyborów do 
Rad Miejskich w powiatach wschodnich, po przemówieniach referenta Puławskiego 
(2 razy), Farbsteina, ks. Hałki i Niedziałkowskiego. Uchwalenie rezolucji ks. Hałki, 
odrzucenie poprawki Farbsteina. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji oświatowej w sprawie dekretu rządu 
»o obowiązku szkolnym«, po przemówieniu referenta Rudzińskiego. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji rolnej w sprawie ustawy o utworze- 
niu Głównego Urzędu Ziemskiego. Mowy referenta Poniatowskiego (2 razy), mini- 
stra rolnictwa Janickiego, ks. Dziennickiego i Staniszkisa. Uchwalenie ustawy w 2 
i 3 czytaniu. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji administracyjnej w sprawie projektu 
rządowego ustawy o Straży Bezpieczeństwa i o Policji Państwowej. Przeniówienia 
referenta Skulskiego, Putka, Napiórkowskiego, Kiernika, ministra spraw wewnętrznych 
Wojciechowskiego, Hertza, Jana Dębskiego, Czapińskiego i Putka. Odroczenie 
dyskusji. 

LXXVI Posiedzenie 24 lipca I9l9. 

Drugie i trzecie czytanie ustawy o policji państwowej. Odrzucenie rezolucji 
Heitza. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji administracyjnej o wnioskuGdyka w przed- 
miocie gwałtu, terroru i znęcania się komunistów nad służbą w szpitalach warszaw- 
skich. Mowy referenta ks. Szczęsnowicza, Szczerkowskiego i Odyka. Uchwalenie 
wniosku Komisjj. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji prawniczej o ustawie o zapewnieniu 
bezpieczeństwa publicznego w, czasie wojny. Mowy refeienta Z. Seydy (2 razy), PU- 
żaka, ministra spraw wewnętrznych Wojciechowskiego, Dębskiego. Odrzucenie wnio- 
sku Dębskiego 160 głosami przeciw lOO Zamknięcie dyskusji ogólnej. Protest Dia- 
manda. Mowy Z Seydy i Pietrzyka. W dyskusji szczegółowej mowa Z. Seydy. Od- 
rzucenie wniosku o przejście do porządku dziennego. .Mowy Pietrzyka, Ponintowskie- 
go i Niedziałkowskiego. Przyjęcie ustawy w 2 i 3 czytaniu z 2 poprawkami Dęb- 
skiego. Odrzucenie rezolucji Weinziehera i Poniatowskiego. 

LXXVII Posiedzenie 25 lipca I9l9. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji wojskowej w sprawie ustawy o osobi- 
stych świadczeniach wojennych. Mowy referenta Matakiewicza (2 razy), i Putka. 
Uchwalenie ustawy w 2 czytaniu. Odrzucenie poprawki Putka. Przetfiówienia Łakoty 
i Matakiewicza. Uchwalenie ustawy w 3 czytaniu. Uchwalenie 1-ej poprawki Łabędy, 
odrzucenie 2-ej. 

Rozprawa nad trzeciem czytaniem ustawy w sprawie dóbr donacyjnych. Mo- 
wy J. Dębskiego i Staniszkisa. Uchwalenie ustawy w 3 czytaniu z poprawką J. Dęb- 
skiego. Wniosek J. Dębskiego o skreślenie paragrafu 4-go, uchwalony l83 głosami 
przeciw 99. 

Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu o zwalczaniu chorób zakaźnych po prze- 
mówieniu referenta Rottermunda. Odrzucenie poprawki Weinziehera. 



- 9A 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie prz 
znania funkcjonariuszom państwowym nadzwyczajnego dodatku drożyźnianego. Mo- 
wy referenta Arciszewskiego i Kiernika. Odesłanie sprawy do Komisji skarbowo- 
budżetowej. 

LXXVIII Posiedzenie 26 lipca I9l9. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji prawniczej w sprawie konstytucyjnego za- 
twierdzenia dekretu z 8. 2. 19. co do przeniesienia siedziby Centralnej Kasy Spótek 
Rolniczych ze Lwowa do Warszawy, po przemówieniu referenta Putka. 

Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu ustawy o połączeniu obszarów dwor- 
skich z gminami, po przemówieniu referenta Komisji administracyjnej Putka i Narcyza 
Potoczka. Uchwalenie rezolucji Godka. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji opieki społecznej w sprawie utworzenia 
wsi Kościuszkowskiej, po przemówieniu referenta Kowalczuka. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji petycyjnej w sprawie przekazania Tow. 
Naukowemu w Warszawie gmachu Staszyca, po przemówieniu referenta Kamieniec- 
kiego i Smulikowskiego. 

Odesłanie napowrót do Komisji sprawozdania połączonych Komisji aprowi- 
zacyjnej i rolnej w sprawie planu gospodarki zbożowej na okres gospodarczy 
1919-20, po przemówieniu referenta Orzędzielskiego. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji aprowizacyjnej w sprawie zakupu przez 
państwo dla ludno.ści robotniczej^ ciepłej i łaniej odzieży, obuwia, węgla i drzewa na 
zimę i dostarczenia węgla dla cukrowni wielkopolskich, po przemówieniu Gdyka, 
Mierzejewskiego i ministra aprowizacji Minkiewicza. 

Uchwalenie w 2 i 3 czytaniu sprawozdania Komisji Prawniczej w przedmio- 
cie ustawy o utraconych tytułach na okaziciela, po przemówieniu referenta Tarnowskiego. 

LXX1X Posiedzenie 28 lipca I9l9. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji wojskowej w sprawie rządowego pro- 
jektu ustawy o powołaniu aptekarzy do czynnej służby wojskowej. Mowa sprawoz- 
dawcy Dąbrowskiego. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie przy- 
znania funkcjonarjuszom państwowym nadzwyczajnego dodatku drożyźnianego. Mowa 
referenta Godka. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu z rezolucjami ks. Kotuli, 
Arciszewskiego, Godka wraz z poprawkami Maślanki, Ciekota i Smulikowskiego. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie 
przyznania nauczycielstwu szkół średnich prywatnych i społecznych oraz seminarjów 
nauczycielskich dodatku drożyźnianego. Mowa referenta' SoHyka Uchwalenie wnio- 
sku Komisji. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji rolnej w sprawie wydzierżawienia nie- 
zagospodarowanych użytków rolnych. Przemówienie sprawozdawcy Kiernika. Uchwa- 
lenie ustawy w 2 i 3 czytaniu. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji oświatowej w sprawie upaństwowie- 
nia miejskiego gimnazjum realnego w Leżajsku. Przemówierie referenta Smulikow- 
skiego. Odesłanie sprawy napowrót do Komisji. 



— 94 - 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji oświatowej w sprawie założenia szkoły 
kołodziejsko-kuwaiskiej w Rudniku nad Sanem. Mowa sprawozdawcy Smulikowskie- 
go. Uchwalenie wniosku Komisji. 

Odesłanie w pierwszem czytaniu bez rozprawy wniosku Ministerstwa rolnic- 
twa w sprawie przyznania kredytu 50 mil. koron na pomoc rolną Galicji Wscłiodniej 
do Komisji skarbowo - budżetowej i wniosku Ministerstwa spraw wewnętrznych 
w sprawie organizacji zarządu b. zaboru pruskiego do Komisji administracyjnej. 

LXXX Posiedzenie 29 lipca I9l9. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji aprowizacyjnej i rolnej w sprawie pla- 
nu gospodarki zbożov.'ej w okresie srospodarczym 1919-20. Mowy referenta Wasi- 
lewskiego, Arciszewskiego, Weinziehera, ks. Adamskiego i ministra aprowizacji Min- 
kiewicza. Zamknięcie rozprawy ogólnej. W rozprawie szczegółowej mowy Ponia- 
towskiego, Ramałowskiego, Szybiłły i referenta Wasilewskiego. Uchwalenie ustawy 
w 2 i 3 czytaniu, rezolucji Komi^^ji i Wasilewskiego. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji regulaminowej w sprawie naruszenia nie- 
tykalności poselskiej Jana Szyszkowskiego, po mowie referenta J. Potoczka. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji prawniczej w sprawie zabezpieczenia 
prawa własności dla nabywców parcel gruntowych przez umowy i akta formalne nie 
zakończone z powodu wojny. Mowy referenta Mieczkowskiego (2 razy) i Poniatow- 
skiego. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie przyzna- 
nia zapomogi Polskiemu Towarzystwu Czerwonego Krzyża, po przemówieniu refe- 
renta Małupy. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji prawniczej o dekrecie, zawierającym ustawę 
o tymczasowej organizacji sądowej wojska polskiego, po przemówieniu referenta 
Swidy. 

Sprawozdanie Komisji prawniczej w sprawie przedłożonego przez Rząd pro- 
jektu ustawy o odpowiedzialności osób wojskowych za przestępstwa przeciw wła- 
sności skarbu wojskowego i łapownictwo. Mowy referenta Swidy, Pużaka i Cieśli. 
Przyjęcie art. 1 z poprawkami mniejszości, 2 i 3 artykułu. Mowy przy rozprawie 
nad artykułem 4-tym Swidy i Z. Seydy. Przyjęcie ustawy. Odesłanie całej ustawy 
do Komisji prawniczej dla uzgodnienia sprzeczności artykułu 3-go. 

Odesłanie do Komisji wniosku nagłego Rządu o zmianie tymczasowych prze- 
pisów więziennych. 

Przekazanie Komisji prawniczej wyboru 10 członków Rady aprowizacyjnej. 

LXXXI Posiedzenie 30 lipca I9l9. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji prawniczej w sprawie zawieszenia 
działalności sądów przysięgłych w okręgich sądów okręgowych w Rzeszowie i Tar- 
nowie. Mowy sprawozdawcy większości Putka (2 razy), sprawozdawcy mniejszości 
Komisji Zygmunta Seydy (2 razy), ks. Okonia, ministra sprawiedliwości Supińskiego 
i Schippera. Uchwalenie wniosku nmiejszości Komisji i rezolucji ks. Okonia. 



- 95 - 

Sprawozdanie Komisji ratyfikacyjnej w sprawie ratyfikacji traktatu pokoju 
miedzy mocarstwami sprzymierzonemi a Niemcami, Mowy Prezydenta Ministrów Pa- 
derewskiego, Władysława Grabskiego, referenta Komisji ratyfikacyjnej Głąbińskiego. 
Rataja, Wierzbickiego, ks. Pospiecha, Liebermana, Rudzińskiego. Odroczenie dyskusji. 

LXXXII Posiedzenie 31 lipca I9l9. 

Sprawozdanie Komisji prawniczej w sprawie wydania » Dziennika ^raw Rze- 
czypospolitej Polskiej*. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu, po przemówieniu refe- 
renta Ćwikowskiego. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji prawniczej o uchyleniu dekretów o wybo- 
rach sędziów przysięgłych, po przemówieniu referenta Z. Seydy. Uchwalenie w 2 
czytaniu ustawy o prokuratorji generalnej, po przemówieniu referenta Ćwikowskiego 
i prezesa generalnej prokuratorji Bukowieckiego. Uchwalenie wniosku Bryla. 

Uchwalenie w 2 i 3 czytaniu sprawozdania Komisji administracyjnej ustawy 
o organizacji władz i urzędów skarbowych, po przemówieniu referenta Kierni^a. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji prawniczej o ustawie o prawach 
w okręgu białostockim. Mowy referenta Mieczkowskiego (2 razy) i Farbsteina. 
Odrzucenie poprawki Farbsteina i wniosku Hartglassa. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 
czytaniu. 

Uchwalenie w 3 czytaniu ustawy o prokuratorji generalnej z rezolucjami. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budżetowej o dodatkach 
drożyźnianych dla emerytów. Mowy referenta Godka, Wojdalińskiego, Smulikowskie- 
go, Średniawskiego, ks. Kotuli i Putka. Przyjęcie poprawki ks. Kotuli, Putka i Śred- 
niawskiego. Uchwalenie ustawy w 3 czytaniu z rezolucją Wojdalińskiego i Komisji. 

Sprawozdanie Komisji konstytucyjnej o wniosku Głąbińskiego w sprawie 
wyborów na Litwie. Mowy referenta większości ks. Lutosławskiego i referenta mniej- 
szości Niedziałkowskiego. Odroczenie dyskusji. 

LXXXIII Posiedzenie 1 sierpnia I9l9. 

Dalszy ciąg dyskusji nad sprawozdaniem Komisji konstytucyjnej o wniosku 
Głąbińskiego w sprawie wyborów na Litwie. Mowy Żmitrowicza, ks. Hałki i ks. 
Lutosławskiego. Uchwalenie poprawek ks. Maciejewicza. Uchwalenie wniosku wię- 
kszości Komisji. 

Uchwalenie wniosku Komisji w sprawie utworzenie państwowego funduszu 
mieszkaniowego, po przemówieniu referenta Skulskiego. 

Sprawozdanie Komisji przemysłowo-handlowej w sprawie odpowiedzi na de- 
peszę kupców poznańskich (o wolny handel). Mowy referenta Bruna (2 razy), ks. 
Lutosławskiego, Maślanki, Diamanda (2 razy) i podsekretarza stanu ministerjum prze- 
mysłu i handlu Strasburgcra. Przyjęcie wniosków Komisji. Uchwalenie poprawki 
Wierzbickiego, ks. Kaczyńskiego i Maślanki. 

Sprawozdanie Komisji administracyjnej w sprawie projektu ustawy o tymcza- 
sowej organizacji b. dzielnicy pruskiej. Mowy referenta ks. Adamskiego (2 razy), 
Dębskiego, Niedziałkowskiego, Z. Seydy i ministra spraw wewnętrznych Wojciechów 



- 96 - 

sWiego. Odrzucenie poprawki Niedziałkowskiego i Erdmana. Uchwalenie ustawy 
w 2 i 3 czytaniu. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji przemystowo-handlowej o wnioskach Ru- 
dnickiego w sprawie popierania rzemiosł, po przemówieniu referenta Rudnickiego, 

Uchwalenie sprawozdania Komisji przemysłowo-handlowej w sprawie zatwier- 
dzenia dekretu o przekazanie dozoru nad kotłami parowemi Warszawskiemu Stowa- 
rzyszeniu dozoru nad kotłami, po przemówieniu referenta Diamanda. 

Uchwalenie wniosku Komisji przemysłowo-handlowej o sekwestrze zbiorni- 
ków i cystern naftowych, po przemówieniu referenta Diamanda. 

Sprawozdanie komisji administracyjnej o projekcie rządowym o tymczasowej 

ustawie o utworzeniu województw. Mowy referenta Kiernika, Dąbskiego, Walerona 

i ks. Lutosławskiego. Odrzucenie poprawki Walerona. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 

czytaniu. 

Uchwalenie sprawozdania i rezolucji Komisji skarbowo-budżetowej o wniosku 

Raczkowskiego w sprawie pomocy dla powiatów Małopolski nawiedzonych powodzią 

po przemówieniu referenta Raczkowskiego, Putka i Marka, 

Uchwalenie wniosku Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie pomocy finan- 
sowej dla powiatów wschodnich Małopolski, po przemówieniu referenta Serwatow- 
skiego. Uchwalenie poprawki Małupy. 

Uchwalenie jednogłośnie sprawozdania Komisji skarbowo-budżetowej o wnio- 
sku jabłonowskiego w sprawie przyznania Ministerjum kultury i sztuki kredytu 6 mi- 
Ijonów mk. na pomoc dla sztuki plastycznej, po przemówieniu referenta Diamanda. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji opieki społecznej o wniosku nagłym Mo- 
raczewskiej o niesieniu pomocy natychmiastowej dzieciom polskim, po przemówieniu 
referentki Moraczewskiej. 

Sprawozdanie Komisji rolnej o wniosku Woźnickiego w sprawie wniesienia 
poprawek w ustawie z 28. 3. 1919 o załatwieniu zatargów zbiorowych między pra- 
codawcami i pracownikami rolnemi. Połączenie tego sprawozdania ze sprawozdaniem 
Komisji rolnej o zabezpieczeniu sprzętów i zasiewów rolnych. Mowy referenta ks. 
Starkiewicza (2 razy), Ziemięckiego, Marszałka Sejmu i Bojanowskiego. Uchwalenie 
ustawy w 2 czytaniu z poprawką ks. Starkiewicza. Wykluczenie posła Tomczaka 
z posiedzenia. W 3 czytaniu uchwalenie skreślenia poprawki ks. Starkiewicza 117 
głosami przeciw 26. Dyskusja co do interpelacji regulaminu. Mowy Marszałka Sej 
mu (3 razy), Diamanda, Bryla i Radziszewskiego. Uchwalenie wniosku Bryla o od^^ 
słanie sprawy napowrót do Komisji. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji konstytucyjnej o wniosku rządowym 
w sprawie godeł i barw narodowych w 2 ł 3 czytaniu, po przemówieniu referenta 
ks. Lutosławskiego. Uchwalenie wniosku Komisji konstytucyjnej o uzupełniających 
wyborach w b zaborze pruskim, po przemówieniu referenta Wł. Seydy. 

Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu o orderze »Virtuti militaria, po przemó- 
wieniu referenta Komisji wojskowej Dubanowicza i Dąbala. 

Sprawozdanie Komisji skarbowo budżetowej o projekcie ustawy o podwyż- 
szeniu i ujednostajnieniu podatków gruntowych i podymnego w b. Kongresówce. 
Mowy rcferen*a Ridziszewskiecfo, ministra rolnictwa Janickiego. Uchwalenie wniosku 
ministra rolnictwa (odesłanie do Komisji). 



- )7 - 

Trzecie czytanie ustawy o odpowiedzialności osób wojskowych za przestęp- 
stwo przeciwko własności skarbu wojskowego i łapownictwo. Mowy ministra spraw 
wojskowycłi Leśniewskiego i referenta Świdy. Przyjęcie ustawy z poprawką w art. 9. 
LXXX1V Posiedzenie 2 sierpnia I9l9. 

Ucłiwalenie sprawozdania Komisji rolnej w sprawie gospodarstwa rybnego 
w Polsce, po przemówieniu referenta Trzcińskiego. 

Uchwalenie w 2 i 3 czytaniu sprawozdania Komisji rolnej o ustawie o zaka- 
zie sprzedaży drzewek owocowych, opanowanych przez mszycę krwawą wraz z re- 
zolucjami Komisji, po przemówieniu sprawozdawcy Staniszkisa. 

Uchwalenie w 2 i 3 czytaniu ustawy o powołaniu do służby w armji praco- 
wników kolei, poczt, żeglugi parowej, telegrafu i telefonu, po przemówieniu referenta 
Komisji wojskowej Bryla. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie przy- 
znania stałej pensji weteranorn powstania 1831 1863 r. Mowy referenta Małupy, Tar- 
nawskiego i Smoły. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu z poprawkami Małupy i Smoły. 

Uchwalenie wniosku Komisji wojskowej w sprawie ujednostajnienia armji 
polskiej, po przemówieniach referenta Załuski i Małyszki. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji prawniczej w sprawie wydania ustawy 
o zapobieżeniu szkodliwemu handlowi ziemią i unieważnieniu aktów kupna i sprze- 
daży gruntów i lasów powyżej 60 ha, zawartych po 1. 6. 1Q19. Mowy referenta 
Bardla (!i>razy) Dąbala, Walisiaka, ministra rolnictwa Janickiego i Poniatowskiego. 
Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji wojskowej w sprawie uwolnienia 
lokali szkolnych od rekwizycji na cele wojskowe. Mowy referenta Sołtyka, Smuli- 
kowskiego i Putka. Uchwalenie rezolucji Komisji. 

Rozprawa nad sprawozdaniem Komisji skarbowo-budżetowej w sprawie usta- 
wy o opodatkowaniu spadków i darowizn na obszarze b. zaboru rosyjskiego. Mowy 
referenta Radziszewskiego (2 razy), Bryla (2 razy), Głąbińskiego i przedstawiciela Mi- 
nisterstwa skarjDU Kozubowskiego. Uchwalenie ustawy z poprawkami Bryla i Soł- 
tyka w 2 czytaniu. Odesłanie ustawy do Komisji. 

Uchwalenie w 2 i 3 czytaniu ustawy o kredycie 2750000 dla wypłacenia zale- 
głych poborów II korp. po przemówieniu referenta Komisji skarbowo-budżetowej Małupy. 

Uchwalenie rezolucji Komisji skarb.-budżetowej w sprawie uchwalania podatku 
rządowego na Kresach od inwentarza żywego, no przemówieniu referenta Głąbińskiego. 

Uchwalenie bez rozprawy rezolucji Komisji handlowo-przemysłowej w spra- 
wie dekretu o urzędzie patentowym z 13. 12. 1918. 

Uchwalenie sprawozdania Komisji oświatowej w sprawie upaństwowienia 
prywatnych gimnazjów w Brzesku, Zakopanem, Kolbuszowej, Nisku i Białymstoku, 
po przemówieniu referenta Rataja. 

Uchwalenie nagłości i meritum wniosku Osieckiego i tow. w sprawie dodat- 
kowych budowli do gmachu Sejmowego, po przemówieniu Osieckiego. 

Rozprawa nad 3 czytaniem ustawy o zabezpieczeniu sprzętu i zasiewów rol- 
nych. Mowy referenta Komisyi prawniczej Bojanowskiego, Poniatowskiego i Mata- 
kiewicza. Uchwalenie ustawy w 2 i 3 czytaniu z poprawkami Komisji i Matakiewicza. 

Przemowa Marszałka i odroczenie sesji do 16 września 1919. 

7 



T" 




£= 




/ 


\r— = 


c 


■\ 




-< 




A 


L^r^ 




V 


-^t 


/TS^ 




2 






2- 




1 ^■ 


N 1 


^1- 











1. = 


<e> J 
























\x 




V , 


V j ^ 


V 


>" 


"j 


^>^ 




^ ^ 


c -^ 


itf 




C.B 






























p ^ 


Jj 


^^ 


\ ^ ** 








** ł.^ 




^ 






1 





ś- ? 



5- ^5i 




t: 




X 



I 



I 

r 




5, li-. N u 11 f r y kolejne okręgów wytorcjyfłt. 
PODZIAŁKA 1.- JO 00 000 



STATYSTYKA 
WYBORÓW SEJMOWYCH 

■ 

i 
ŻYCIORYSY POSŁÓW. 



UWAGA. 

Posłowie wyliczeni są w porządku otrzymanych mandatów według dzielnika dla całego 
okręgu wyborczego. 

W życiorysie idą kolejno nazwisko i imię posła, przynależność partyjna, z jakiej listy wy- 
brany, zawód, rok i miejsce urodzenia, studja naukowe, udział w Radzie gminnej, miejskiej i t. p., 
praca i stanowisko w stowarzyszeniach, praca publicystyczna, napisane książki i broszury, służba 
wojskowa, odcierpiane więzienie za sprawy polityczne. Zwrócić muszę uwagę czytelnika, że w nie- 
których okręgach wyborczych cyfry padłych głosów na pojedyncze partje w po;2dynczych powia- 
tach nie zgadzają się z ogólną sumą. Pochodzi to stąd, że Główne Komisje Wyborcze zmieniały 
wyniki z poszczególnych obwodów, unieważniając lub uważając za ważne głosy. Cyframi zasadni- 
czemi przy obliczaniu przypadłych mandatów na poszczególne partje są cyfry podane z całego 
okręgu, choćby te nie zgadzały się z głosami oddanemi według powiatów. 



- 100 — 



Okręg Wyborczy 2 

Powiaty Suwałki, Sejny i Aug-ustów. Posłóiv 4 






Ks. Szczęsnowicz 
Stanisław 



Brzosko Władysław 



Putra Aleksander 



Świda Adolf 



Ilość obwód. Uprawnionych Głosowało Głosy nieważne 1 Lista 2 Lista 
głosowania (ważne) Zw. Sejm. „Lewicy' 

Lud.-Nar. 



m. Suwałki 




10 


8293 


4460 


7 


4268 


192 


p. Suwałki 




24 


23980 


17518 


52 


17457 


1061 


p. Sejny 




12 


10678 


6701 


2 


6673 


28 


p. Augustów 




25 


27819 


22388 


45 


20992 


232 


Razem w całym 


okr. 


71 


70770 


51067 


112 


49390 


1677 


wyborczym Nr. 


2. 















Wybory odbyły się 16, 2. 1919. W obwodacli Kraśniki (164 uprawnionycłi) 
i Wejsieje p. Sejny (616 uprawnionycłi) wybory nie przyszły do skutku, skutkiem 
najścia bolszewików. Dzielnik Wyborczy 12447. Wybrani zostali wszyscy 4 posło- 
wie z 1 Listy (Zw. Sejm. Lud. Nar.) 

1. Ks. Szczęsnowicz Stanistaw (Związek Sejmowy Ludowo-Na- 
rodowy). Proboszcz w Suwałkacli od 1915 r. Urodzony 13. 4. 1867. Ukończył semi- 
narjum ducłiowne w Sejnacłi. 

2. BrzoskoWładysław (Z w. S. L. N., od sierpnia 1919 Naród. Zjedno- 
czenie Ludowe). Rolnik. Urodzony w 1856 r. w Zusnie. Wykształcenie domowe. 
Przez lat 15 pełnomocnik w gminie, ławnik sądu, członek Rady starostwa powiato- 
wego. Internowany przez Niemców w Augustowie 6 miesięcy. 

3. Putra Aleksander (Polskie Str. Ludowe >Piast«). Rolnik (40 mor- 
gowe gospodarstwo). Urodzony w 1888 r. w Zubrynku. Studjum rolnicze Uniwersy- 
tetu w Krakowie. B. instruktor Kółek Rolniczycłi powiatu Augustów, b. wiceprezes 
Tymczasowej Rady Obywatelskiej powiatu Suwałki. W ^Tygodniku Rolniczym* w Kra- 
kowie ogłosił pracę: »Polskie bydło czerwone włościańskiego związku łiodowlanego 
w Wilamowicach^. Organizator P. O. W. i komendant okręgu Suwałki. W 1905 r. 
3 miesiące więzienia za agitację nad spolszczeniem szkół ludowycłi i urzędów gmin. 



- 101 — 

4. Swida Adolf (z początku Związek Sejmowy Ludowo-Narodowyi obe- 
cnie Mieszczańskie Stronnictwo Narodowo-Postępowe). Ziemianin. Urodzony w 1855 
Maćków p. Suwałki. Ewangielicko-reformowany. Studja prawnicze. Prezes Tymczaso- 
wej Rady Obywatelskiej okręgu suwalskiego. B. pełnomocnik szczególny Centralnego 
Komitetu Obywatelskiego na gubernie Mińską i Wileńską. Wydał: »Powrót do kraju« 
(Praca nagrodzona na konkursie Polskiego Komitetu Pomocy Sanitarnej), » Kolonizacja 
i Komasacja*, »Socjalizacja i Nacjonalizacja ziemi, « »Odszkodowanie wojny 1914-18 
w cyfracłi* i inne. 

Zastępcy listy 1: Sadowski Franciszek Ksawery, technik, Suwałki. 

Taraszkiewicz Antoni, rolnik, Prudziszki p. Suwałki. 

Mosiewicz Franciszek, robotnik, Augustów. 

Dobrowolski Stanisław, rolnik Płaska p. Augustów. 



Okręg wyborczy 3 

Powiaty Łomża, Ostrów, Mazowieck, Ostrołąka, Kolno i Szczuczyn. Posłów 9 






Załuska Jan 



Mieczkowski Adam 



Ostrowski Michał 





Ks. Lut' >slawski 
Kazimierz 



Zaleski Ignacy 



Włodek Stanisław 



— 102 






Ramałowski Antoni 



Szymański Franciszek 
1 lista 2. 



Zvsko\v>ki |an 



Miasto Łomża 
Powiat „ 
„ Ostrów 
„ Mazowieck 
„ Ostrołęka 
„ Kolno 
„ Szczuczyn 



CD 

•i I 

::^ W) 

11 
37 
39 
3Z 
27 
29 
28 



co >ł 



9749 
38767 
44109 
37859 
34873 
29111 
33724 



o -N) 
73 CO 



o oO 
!^ O. 



o co 

= o E 

CO . 

■— > O. 



3. 

^ "(U 

. tu 

Jo 
c/) ^ 

a, ^ 



7559 
30622 
33491 
32555 
28363 
26236 
27483 



100 
4996 
6984 
998 
3523 
1152 
45 1302 



3 

2 

153 

3 



co N 

)- <J 

M . 
o. 



10 



5. 

(U 'O 
co co 

c S 



6. 



CL 



626 

587 

286 

3 553 

21 

52 

8 



7. 



2(u 



17 

307 

6 

14 
6 
2 



Razem cały 3 okręg 


203 228192 186309 


2 


206 


19055 


10 




3 


2133 


352 




8. 


9. 


10 


. 


11. 


12. 


13. 




14. 




15. 




c/3 o 
Ni 


Żyd. Kom. 

Nar. (blok 

ortod. i sjon.) 


"O 


3 

t3 

C 
3 


c/5 

Pu 

CL 


Polsk. Kom. 

Nar. zjedn. 

Str. Dómokr. 

(Z. S L. N ) 


Gmina Dlu- 
goborz p. Ło- 
mża 


s 
(U 

'c 
"oj 

0) 

> 




<n o 

ta 


Miasto Łomża 


1 


2465 




98 


707 


3170 








182 


190 


j^owiat „ 


9 


2017 




28 


389 


22303 




233 




8 


24 


„ Ostrów 


14 


2888 




28 


28 


22611 




64 




211 


9 


„ Mazowieck 


129 


2760 




11 


165 


27544 




5 




1 


178 


„ Ostrołęka 


8813 


1571 




355 


405 


13554 




61 






18 


„ Kolno 


603 


2125 




20 


17 


22183 








66 


1 


.. Szczuczyn 


53 


3490 




65 


383 


22041 




6 






68 



Razem cały 3 okręg 9622 17316 605 2094 133411 369 468 488 

Dzielnik Wyborczy 17925. Związek Wyborczy: lista 8, 12,13 głosów 143402 

otrzymała 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9 mandat (wszystkie z listy 12). 

Związek Wyborczy: lista 3 i 15 głosów 19546 otrzymała 8 mandat z listy 3 
1. Załuska Jan (Związek Ludowo Narodowy). Lekarz. Urodzony 1873 

roku w Godlewie p. Ostrów. Ukończył gimnazjum w Łomży, medycynę w War- 



— 103 - 

szawie, doktorat we Lwowie. Pracował od 18Q4 do 1Q00 jako przewodniczący w Kole 
Oświaty Ludowej (tajne), od 1901 — 1905 w Towarzystwie Szkoły Ludowej w Galicji 
jako członek Wydziału. Sekretarz wydziału hygieniczno-ludowego Tow. Kółek Rol- 
niczycłi. Członek- Warszawskiego Towarzystwa hygienicznego. Były członek zarzą- 
du głównego Towarzystwa Szkoły Ludowej. Były sekretarz redakcji »Polaka« i współ- 
redaktor (1901 — 1908), współredaktor »Ojczyzny* we Lwowie i Krakowie, b. współ- 
pracownik »Słowa Polskiego^ i jego warszawski korespondent (1905 — 1906), b. re- 
daktor »Ogniska«, redaktor naczelny »Zorzy«^. Wydał pod pseudonimem Łomżyniak 
» Listy z nad Narwi« i jako Zaręba »Żywoty znakomitych polaków*. Od 1. 8. 1914 
do lutego 1915 ordynator szpitala fortecznego w Brześciu Litewskim, jako starszy 
lekarz w Legjonie Puławskim, następnie w 1 Brygadzie Strzelców w I dywizji I kor- 
pusu polskiego (Dowbora Muśnickiego) do 25. 5. 1918. Więziony od września 1898 
do maja 1900 w X pawilonie cytadeli w Warszawie za sprawy »Koła oświaty ludo- 
wej*. Od 1905 — 1914 członek Rady Naczelnej Stronnictwa Dem.-Narod. 

2. Mieczkowski Adam (Zw. S. L. N., od sierpnia 1919 Narodowe 
Zjedn. Ludowe). Adwokat przysięgły. Urodzony w 1876 r. w Nowej Wsi p. Ostro- 
łęka. Ukończył prawo w Warszawie. B. sędzia Sądu Okręgowego w Łomży, b. rad- 
ny m. Łomży, członek zarządu Polskiej Macierzy Szkolnej i Rady Opiekuńczej. 

3. Ostrowski Michał (Zw. S. L. N., od sierpnia 1919 Naród. Zjedn. 
Ludowe). Rolnik. Urodzony w 1876 r. w Zawadach koło Łomży. Samouk. Członek 
zarządu Kółka rolniczego, kasjer Towarzystwa Pożyczkowo - Oszczędnościowego 
Więziony przez 4 miesiące w Łomży za szerzenie nielegalnej literatury. 

4. Ks. Lutosławski Kazimierz (Związek Ludowo-Narodowy). Pre- 
fekt szkół średnich. Urodził się w 1880 r. w Drozdowie p. Łomża. Ukończył medy- 
cynę z doktoratem w 1903 r. w Zurychu, kurs fizyki w Londynie (1905), teologja 
we Fryburgu szwajcarskim (1914), na kapłana wyświęcony w 1912 r. Członek Na- 
czelnych Władz Harcerstwa Polskiego i Związku Kół prefektów. Redaktor tygodnika 
»Sprawa«, współpracownik »Gazety Warszawskiej*. » Harcerza* i innych pism. Napi- 
sał: »0 potrzebie filozofji w wykształceniu obywatela* 1912, ^Wychowanie Ojców 
Kapodockich« 1912, »Czuj Duch« — gawędy skautowe 1912, 1916 i 1919, »Letniska 
młodzieży szkolnej* 1915, »Teologja tom I i III" 1919, »Młodzież a polityka* 1915, 
»Wojna wobec moralności chrześcijańskiej* 1914, »Hasła rewolucyjne w świetle nau- 
ki katolickiej* 1919. 

5. Załęski Ignacy (Zw. Sejm. Lud. Narodowy). Ogrodnik. Urodzony 
w 1880 r. w Warszawie. Ukończył szkołę miejską w Warszawie, B. sekretarz (3 lata) 
i prezes Stowarzyszenia Robotników Chrześcijańskich. 

6. Włodek Stanisław (Zw. Sejm. Lud. Naród.) Ziemianin. Urodzony 
17. 11. 1873. Pniew p. Łomża, gimnazjum Warszawa, akademja rolnicza Dublany. 
B. Prezes Okręgowej Komisji ziemskiej w Łomży. Prezes Tow. rolniczego w W. Ma- 
zowiecku i Prezes Kółka rolniczego. Członek Centralnego Towarzystwa Rolniczego, 
Związku Ziemian, Spółki handlowej. 

7. Ramatowski Antoni (Zw. S. L. N., od sierpnia 1918 Narodov/e 
Zjedn. Ludowe) Rolnik. Urodzony w 1890 w Chorzelach p. Łomża. Ukończył szkołę 
rolniczą w Krzyżewie. Członek Rady Gminnej, Kółka rolniczego. Polskiej Macierzy 
Szkolnej. 



104 



8. Szymański Franciszek (Polskie Stronnictwo Ludowe '>Wyzwo- 
lenie«). Lista 3. Gospodarz i technik mleczarski. Urodzony 24. 2. 1888 w Bronowie 
p. Łomża. Ukończył 4 klasy gimnazjalne i szkołę mleczarską w Rzeszowie. Radny 
gminny, członek Sejmiku Powiatowego, sekretarz dozoru szkolnego- Członek Stowa- 
rzyszenia spożywczego. Członek zarządu powiatowego P. S. L. W 1Q10 r. służył 
kilka miesięcy w armji rosyjskiej. 

9. Zyskowski Jan (Zw. Sejm. Lud. Narodowy) Szewc. Urodzony w r. 
1875 w Szczuczynie. Ukończył szkołę miejską w Szczuczynie. Ławnik w Grajewie. 
Członek Towarzystwa Wspóldzielczego łiandlujskórami. Radny Kasy pożyczkowo- 
oszczędnościowej w Grajewie. 

Zastępcy: lista 12. Długoborski Konstanty, gospodarz rolny, Dlugoborz 
p. Łomża, 
lista 3. Margol Marcin, dziennikarz Warszawa. 



Okręg Wyborczy 4 

Powiaty Ciechanów, MłaiAra, Przasnysz i Pułtusk. Posłówr 8. 



\ 






Krzywkowski Błażej Ks. Bieńkowski Edmund Wichliński Michał 







Żebrowski Aleksander Boianowski Michał 



Góralski Ignacy 



Biliński Józef 



- 105 



1. 



2. 



3. 



6. 





Ul 

O 


o 

O 

o 


N 9 

O O 

c-c 

t3 O 


o 

-id 


4J > 

ii rt 


o 

Ul 

■6 
>. 
•n: 


ii 
o 

H-1 


ts: 

-a 




•5 <u 

NO 
_; 3 




Pow. Ciechanów 


31 


26400 


387 




43 




494 






1137 


520 


„ Mława 


37 


36215 






1 




29 




13 


5885 


1241 


„ Przasnysz 


20 


24294 














5 


1593 


759 


„ Maków 


24 


25160 






12 




1 






24 


665 


„ PuHusk 


38 


33888 


2 




2 




138 




39 


750 


1194 


Cały 4 okręg 


150 


145945 


389 




58 




661 




57 


9389 


4379 



8. 



9. 



10. 



U. 



12. 



13. 





>» o 

3 


Związek 
Ludowo - 


o 

Xi 

o 


co 

Ol; 

Cu 


1 

'u 

o 
co 


Oh 

a 

Q 


7i g 

N .ii 

-S'ar 


Naród. Kom. 
Robotniczo- 
W/ościański 


. 3 

O-i 


Pow. Ciecłianów 


574 


1068 


15473 


4029 






76 




660 


1939 


„ Mława 


1158 


1705 


23445 


190 






129 




156 


2253 


„ Przasnysz 


408 


4454 


15584 


249 






31 




118 


1093 


„ Maków 


1432 


8309 


i 1642 


1278 






313 




1318 


166 


„ Pułtusk 


2367 


1230 


17761 


2825 






229 




27o9 


4573 


Cały 4 okręg 


5939 


16764 


83905 


8571 






778 




5021 


10024 



Dzielnik Wyborczy 13267. 

Związek 1, 2, 8, 9 i 12 lista głosów 106137. 

3, 6 i 7 lista głosów 10939. 
Wszystkie mandaty związek list 1, 2, 8, 9, 12. 
Mandat 1, 2, 3, 4, 5, 7 i 8 lista 9. 
„ 6-ty lista 8. 

1. Krzywkowski Błażej (Narodowe Zjedn. Ludowe). Lista 9. Rolnik. 
Urodzony w 1879 r. w Strzelnie p. Ciechanów. B. członek Rady Stanu. Pełnomo- 
cnik gminy Grudusk. Prezes Towarzystwa Pożyczkowo-Oszczędnościowego w Gru- 
dusku. Prezes Kółka rolniczego, członek zarządu Związku Kółek rolniczych w War- 
szawie i prezes Związku Kółek rolniczych w Ciechanowie. Prezes Koła Polskiej Ma- 
cierzy Szkolnej, wiceprezes Centralnej Kasy dla spółek rolniczych w Warszawie. Arty- 
kuły w «Przewodniku Kółek rolniczych*. Więziony w 1905 4 tygodnie za politykę. 
Prezes Narodowego Zjednoczenia Ludowego. 

2. Ks. Bieńkowski Edmund (Zw. Sejm. Lud. Narodowy). Lista 9. 
Prefekt gimnazjum w Mławie. Urodzony U. U. 1888 r. Ukończył gii.inazjum i semi- 
narjum duchowne w Płocku i akademję duchowną w" Petersburgu. Prezes Koła 
Polskiej Macierzy Szkolnej i dozoru szkolnego w Mławie, członek zarządu Rady Po- 
wiatowej Opiekuńczej. 



- 106 - 

3. Wichliński Michał Feliks (Zw. Sejm. Lud. Naród.). Lista 9. Ślu- 
sarz-handlowiec. Urodzony 23. 5. 1882 w' Piotrkowie. B. członek zarządu sklepów 
współdzielczych »Mazur« i »Zgoda« oraz Związku katolickiego. W armji rosyjskiej 
służył 7 lat, z tego pół roku na froncie, 372 roku przy szpitalu. Od 1907—1908 na- 
leżał do Narodowego Związku Robotniczego, od 1910 -1914 Związek katolicki, 1917 
— 1918 wiceprezes zarządu głównego Ctirześcijańskiej Demokracji w Petersburgu. 

4. Rudnicki Mieczysław Wiktor (lista 9) zrzekł się w marcu 
1919 mandatu. W jego miejsce wszedł Pragacz Feliks (Zw. Sejm. Lud. Narodowy). 
Rolnik. Urodzony Grabówek p. Maków. Samouk. 

5. Żebrowski Aleksander (Zw. Sejm. Lud. Narodów.) Lista 9. Rol- 
nik. Urodzony w 1876 roku w Ogonacłi p. Maków. Ukończył 3 oddziałową szkołę 
gminną. Były członek Rady gminnej. Zarządu Kółka Rolniczego, Polskiej Macierzy' 
Szkolnej i sklepu współdzielczego w Sieluniu. W 1905 brał czynny udział w prze- 
prowadzaniu uctiwał gminnych w sprawie przywrócenia języka polskiego. 

6. Bojanowski Michał (Zw. Sejm. Lud. Naród.). Lista 8. Ziemianin. 
Urodzony w 1865 r. Ukończył gimnazjum w Płocku i instytut rolniczy w Puławach. 
B. poseł do II Dumy, przez 25 lat pełnomocnik gminy. Członek Sejmiku Powiato- 
wego. Przez 11 lat przewodniczący Wydziału Kółek rolniczych na 3 powiaty, w 1918 
przewodniczący Okręgowej Rady Szkolnej. Pół roku więziony w 1892 r. w Peters- 
burgu za działalność polityczną i oświatową. W 1905 ukarany banicją i karą pienię- 
żną za wprowadzenie języka polskiego w gminie. Długoletni członek stronnictwa N.D. 

7. Góralski Ignacy (Zw. Sejm. L. N., od sierpnia 1919 Narodowe Zje- 
dnoczenie Ludowe). Lista 9. Rolnik (20 mórg). Urodzony 27. 9. 1887 w Kuczborku. 
Ukończył szkołę gminną. Kasjer Kółka rolniczego, sekretarz Kasy oszczędnościowej, 
gospodarz kooperatywy, komendant 3 oddziału straży ogn. 

8. Biliński Józef (Zw. S. L. N., od sierpnia 1919 Narodowe Zjedno- 
czenie Ludowe). Lista 9. Rolnik (30 mórg). Urodzony 4. 7. 1889 w Gumowie p. Cie- 
chanów. Ukończył szkołę gminną. Członek zarządu Kółka rolniczego i zarządu okrę- 
gowego Kółek rolniczych w Przasnyszu. 

Zastępca listy 8: Nasierowski Michał. 



Okręg Wyborczy 5 

Powiaty LipnO i Rypin Posłów 4 





Wasilewski Romuald Woźnicki jan 



- 107 



1. 



2. 



3. 









_o 

ii 

I-I c 

a 










-0 5 


Lipnow.ska 
organ, żydów 
ortodoksów 


p ii, 

S 5 "o; 


Związek 
Ludowo- 




Powiat 


Rypin 


28 


35605 


34718 


30 


2961 


120 




445 


4110 


54 


ł> 


Lipno 


44 


37967 


27221 


34 


5435 


139 




379 


1936 


163 


Cały 5 


okręg 


72 


73572 


61749 


64 


8396 


259 




824 


6046 


217 






6. 




7 




8. 


10. 




11. 


12. 










O t^CW 

C/3P-. :; 


'c 


JO 







1 


i5 


p-i 

CU 




1 >> 

ifl- O-O 


(U 

ii & 

CA) 




Powiat 


Rypin 


239 


23853 


1207 


814 


815 




110 




)j 


Lipno 




31 


12356 


1479 


144 


5139 




20 





Cały 5 okręg 270 36209 2486 958 5954 130 

Dzielnik Wyborczy 12069 
Lista 7 mandaty 1,. 2 i 4. 
Związek list 4, 5 i 11 mandat 3 z listy 4. 

1. Jurkiewicz Michał (Polskie Stronnictwo Ludowe » Wyzwolenie«( 
Lista 7. Rolnik (70 mórg). Urodzony w 1877. Szkoła elementarna, członek zarządu 
Kółek rolniczych ziemi Dobrzyńskiej. 

2. Wasilewski Romuald (Polskie Stronnictwo Ludowe »Wyzwole- 
nie«). Lista 7. Rolnik i przemysłowiec. Urodzony 5. 2. 1892 r. w Stalmierzu. Ukoń- 
czył szkołę początkową w Oborach i kursą rolnicze w Lipnie. Członek Rady gmin- 
nej w Sokołowie i członek Wydziału Wykonawczego Sejmiku Powiatowego. Organi- 
zator i sekretarz Kółka rolniczego. Członek Towarzystwa Kredytowego, Spółki mle- 
czarskiej i Spółki budowlanej, Rady gminnej i powiatowej opiekuńczej, Polskiej Ma 
cierzy Szkolnej. Członek zarządu Powiatowego Związku Kółek Rolniczych. Prezes Po- 
wiatowego Związku Młodzieży. Organizator Pol. Str. Lud. w powiecie Lipno i Rypin 
i członek zarządów powiatowych i mąż zaufania zarządu głównego P. S. L. Artykuły 
i korespondencje w »Przewodniku Kółek i Spółek Rolniczych*, w »Drużynie«, -Lu- 
dzie Polskim«, »Wyzwoleniu« i »Gazecie Polskiej*. Były członek i zastępca komen- 
danta IV obwodu P. O. W. Ścigany przez policję niemiecką za pracę w P. O. W. 

3. Ks. Makowski Władysław — wszedł do Sejmu na miejsce Dr. 
Ciszewskiego Franciszka, który 3. 2. I9l9 zrzekł się mandatu. (Związek Sejmowy 
Ludow.-Narod.). Lista 4. Proboszcz. Urodzony 21. 12. 1885 w Węgrzynowie p. Sierpc. 
Seminarjum duchowne. Wydział teologiczny Rzym, b. prefekt szkół i kierownik 5 ki 
gimnazjum Płock. 

4. Woźnicki Jan (Polskie Stronnictwo Ludowe »Wyzwolenie). Lista 7 
Nauczyciel ludowy. Urodzony 15. 8. 1881 w Nieszawie. Ukończył seminarjum nau- 



- 108. - 

czycielskie w Siennicy. Od 1899 pracował w Stowarzyszeniach Oświatowych (Polska 
Macierz Szkolna). Artykuły w pismach w Włocławku i w »Zaraniu«. W 1906 odsia- 
dywał 7 dni więzienia w Włocławku za spolszczenie gminy. 

Zastępca listy 7: Małyjasik Antoni, rolnik, Wilczew, p. Rypin. 

„ „ 4: Michałkiewicz Stanisław, rolnik, Świętosław p. Lipno. 



Okr^g Wyborczy 6 



Poi^iat Płock, miasto Płock i powiaty Płońsk i Sierpc. Posłów 6. 






Ks. Suliński 



Sawicki Szczepan 



Zaleski Antoni 



Sokołowski Stefan 



1-4 

O 



c 

o <u 

>-i > 

■*-' £ 

_; 13 



2. 3. 

D Cd 

c/);zi 



Cl, 



Miasto Płock 15 59 5 143 2768 

Powiat Płock 42 3345 17 151 7849 

Płońsk 31 2588 42 27 2220 

Sierpc 32 1956 4 47 1070 



5. 



O-i 3 



6. 7. 8. 10. U. 12. 12. 14. 15. 






1326 1 3 
5110 41323 
1463 27 

11888 18 



S o 

O) rt 

80 
10662 
14314 

8808 



■</3 /-• 



c 
o Ci 

m o 
.-O 

-o 3 



•N! 






U 



6 2 

2 

3 



2937 3021 
4 3259 205 
6 2503 2 

1833 17 



Cały 6 okręg 120 7950 68 368 13907 19787 2313 53 33864 112 10 10532 3245 



Dzielnik Wyborczy 1 1406. 

Związek lista 2, 5, 8, 10, 11, 12, 15 — 57030 głosów. 

Mandat 1, 2, 3, 4 i 5 związek wyborczy. 

„ 6, lista 4. 
Lista 10 posłów 3. 
5 1 



Dzielnik Związku 9893. 



— 109 — 

1. K s. S U 1 i ń s k i Stanisław (Sejm. Zw. Lud. Nar.). Lista 10. Proboszcz. Uro- 
dzony 1873 w Próchnicy p. Lipno. Seminarjum duchowne Płock. Członek Sejmiku 
Powiatowego do lutego 1919. Od 1903 praca w Kółkach rolniczych, członek z?rządu 
Tow. Rolniczego Okręgu Płońsk, członek zarządu Tow. Kredytowego ziemiańskiego 
Płońsk, skarbnik Tow. współdzielczo-spożywczego w Baboszewie. Dwukrotnie kara- 
ny pieniężnie za pracę polityczno-społeczną. 

2. Mierzejewski K a r o I (Z. S. L.) Lista 10. Nauczyciel— rolnik. Uro- 
dzony 1880 r. w Radziwiu p. Płock. Gimnazjum w Płocku i Łodzi, uniwersytet War- 
szawa. B. prezes Rady gminnej w Sikorzu, członek Rady miejskiej i sejmiku w Płoc- 
ku. Przewodniczący Okręgowego Związku Kółek Rolniczych, członek zarządu Stowa- 
rzyszenia Nauczycielskiego w Płocku, członek Rady Płockiego Towarzystwa Rolni- 
czego Okręgowego, prezes Kółka rolniczego w Sikorzu, prezes kooperatywy » Wygo- 
da* w Sikorzu. Członek Towarzystwa Naukowego w Płocku. W 1900 aresztowany 
na zjeździe przedstawicieli Kół młodzieży gimnazjalnej, więziony kilka tygodni i 2 lata 
pod dozorem policyjnym. W 1905 i 1906 był skazany na 3 miesięczne zesłanie do 
guberni Archangielskiej i 2 lata na Syberję (wyroki nie wykonane z powodu ukrywa- 
nia się i amnestji). 

3. Sawicki Szczepan (Z w. Sejm. Lud.-Narodowy). Lista 10. Rolnik. 
Urodzony w 1870 r. w Kołoząbie p. Płońsk. Ukończył szkołę ludową. Członek Rady 
gminnej i Sejmiku Powiatowego. Członek zarządu Związku Kółek rolniczych, Polskiej 
Macierzy Szkolnej i Sklepu współdzielczego. Za organizowanie gmin w sprawie usu- 
nięcia języka rosyjskiego skazany na 3 miesiące więzienia, przez władze okupacyjne 
niemieckie skazany na 18 dni. 

4. Zaleski Antoni (Polskie Zjednoczenie Ludowe). Lista 5. Rolnik. 
Urodzony w Boryszewie Starem w 1878 r. Trzy oddziały szkoły ludowej i nauka 
prywatna. Pełnomocnik sądu gminnego, ławnik sądu okręgowego, wójt i członek wy- 
działu powiatowego. Członek Stowarzyszenia spożywczego i Kółka rolniczego. W 1905 
skazany na 2 tygodnie więzienia i 5 kar pieniężnych, darowane przez manifest. Orga- 
nizator kół Polskiega Zjednoczenia Ludowego. 

5. W miejsce posła Wojtulanisa Wacława z Narodowego Związku Robotni- 
czego, (lista 5) zmarłego 8. 8. 1919 w|Płocku wszedf Sokołowski Stefan, (Narodowe 
Zjednoczenie Ludowe) Lista 5. Ziemianin. Politechnika w Kijowie i Brunszwiku. Kursa 
dla wyższej administracji w Warszawie. B. prezes rady gminnej, b. członek i sekre- 
tarz sejmiku powiatowego. B. członek zarządu sekcji i nauk administracyjnych przy 
Towarzystwie Popierania Prac Społecznych. 

6. Niedziałkowski Mieczysław (P. P. S). Redaktor ^Przedświtu*. 
Urodzony w 1893 w Wilnie. Prawo w Petersburgu. Sekretarz zarządu Uniwersytetu 
Ludowego. Artykuły w »Robotniku«, „Naprzodzie", „Jedności Robotniczej", „Myśli 
Polskiej", „Widnokręgu", .Prawdzie". Napisał: „Organizacja pośreonictwa pracy' 
1916 i „Izby wyższe w parlamentach" 1918. W 1917 odsiadywał na Pawiaku w War- 
szawie miesiąc więzienia. Sekretarz Komisji Konstytucyjnej Sejmu. 



- . 110 — 

Zastępcy: lista 10. Wierzbicki Zdzisław, dzierżawca, Rzowin. 

„ „ Jabłoński Marjan, rolnik, Zalesie. 

„ „ Dziewanowski Kazimierz, ziemianin, Grodkowo. 

„ 5. Gąsiorowski Stanisław, rzemieślnik, Płońsk. 

„ 4. Kępczyński Wincenty, stelmacti, Płock. 



Okr^g Wyborczy 7 

Pow^iat i miasto Włocławek i powiat Nieszawa. Posłów 6. 






Ks. Starkiewicz Szczęsn\- 



Postolski Ignacy 



Rajca Szymon 





Dziubińska Jadwiga 



bo O 
u, o 

O- 



o 



Mias. Włocławek 21 14947 

Pow. Włocławek 51 32216 

., Nieszawa 54 48269 



Stiiszvński Stanisław 



1. 



lewicz Wojciech 




5. 6. 


7. 


8. 


73 

a 


di 

o; 


Polskie 

Stronnictwo 

Ludowe 


507 


2519 


15 


2 222 


2014 


4664 


3 60 


2273 


4872 



Cały 7 okręg 126 85432 231 



789 7206 9551 



- 111 - 
10. 11. 12. 13. 14 15 16. 17. 18. 19. 20. 



7J^^ aS^^ OJ3 t*2S ^g ^ -■%, 

£^.„ ^-^ ^ ^ ^ Ą .^'^ 

Mias. Włocławek 4987 657 3190 21 4 504 565 1753 14 210 1 

Pow. Włocławek 15968 618 2536 2843 1467 393 57 1380 36 11 

„ Nieszawa 18261 679 2587 7554 2 318 79 1055 108 4 

Cały 7 okręg 39216 1954 8313 10418 1473 12l5 701 4188 158 225 1 

Związek wyborczy 7, 8, U — mandat 1, 4 z listy 8 — 18718. 

10, 12, 13— mandatów 5. 1, 2, 3, 6 z listy 10 i 5 listy 13 = 57947. 

15,17 19-5682. 
Dzielnik Wyborczy 11589. 

1. Ks. Starkiewicz Szczęsny (Polskie Zjedn. Ludowe). Lista 10. 
Proboszcz. Urodzony w 1881 r. w Piotrkowie. Gimnazjum w Łodzi i seminarjum 
ducliowne w Włocławku. B. członek Sejmiku Powiatowego w Radomsku. Członek 
Kółek rolniczycłi, Związków Młodzieży, Kooperatyw, Straży ogniowych, Towarzystw 
śpiewaczycłi. Sokołów, Towarzystw Dobroczynności, Kas Pożyczkowycłi i R. G. O., 
b. prezes Zarządu Okręgowego Polskiej Macierzy Szkolnej w Radomsku. Zwiedzał 
urządzenia socjalne Francji i Niemiec. Poznał kwestję wycłiodźtwa w Paranie. Arty- 
kuły umieszczał w „Głosie Ludu", „Polsce Zjednoczonej", „Gazecie Niedzielnej", 
„Słowie Polskiem" (Włocławek) i „GłosacłijKatolickich". Napisał: „Lud a Polska", 
„Młoda Wieś", i „Nowa Wieś". W seminarjum ducliownem za opór przeciw zdawa- 
niu egzaminów po rosyjsku przez kilka lat pozbawiony pensji rządowej i etatu oraz 
narażony na odmowę ze strony rządu rosyjskiego na zatwierdzenie na probostwo 
w Jedlnie i prefekturę w Truskolasach, jako „nieprawomyślny politycznie". Do roku 
1906 w Stronnictwie N. D., potem N. Z. R. (Włocławek), następnie Polskie Zjedno- 
czenie Ludowe. 

2. P o s t o 1 s k i Ignacy (N. Z. R.) Lista 10. Monter-elektrotecłinik. Uro- 
dzony 22. 7. 1866 w Włocławku, 2 klasy szkoły miejskiej. Ławnik sądu pokoju 
w Włocławku. Przez 12 lat prezes „Stowarzyszenia spożywczego". Założyciel piekar- 
ni, Kasy pożyczkowej, Kasy wzajemnej pomocy na wypadek ctioroby i śmierci. Od 
1905 członek zarządu Tow. rzemieślników i przemysłowców polskicłi. Sekretarz a na- 
stępnie prezes Związku Katolickiego. Założyciel ocłironki. Gospodarz i skarbnik 

Klubu N. Z. R. 

3. Rajca Sz y m o n (N. Z. R.) Lista 10. Tecłinik kolejowy. Urodzony 1875 

roku w Warszawie. Szkoła tectiniczna War. Wied. Drogi Żelaznej. Prezes b. Macie- 
rzy Szkolnej w Krzywej Górze. Prezes b: Tow. „Jedność" (pracowników kolejowycłi). 
Skarbnik Towarzystwa Krajoznawczego. Założyciel i przewodniczący Stów. spożyw- 
czego „Jedność" w Włocławku. Wiceprezes b. gniazda Sokołów ziemi Kujawskiej. 
Prezes Związków oświatowycti katolickich. Prezes Związku zawodowego kolejowego 
Koła w Włocławku. Prezes Komisji komunikacyjnej w Sejmie. ^ 

4. Dziubińska Jadwiga (Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie ) 
Lista 8. Nauczycielka. Urodzona w 1874 r. w Warszawie. Średni zakład naukowy. 



- 112 - 

Kursa 3-letnie przyrodniczo-społeczne w Warszawie i 2-Ietnie kursą ogrodnicze w War- 
szawie. Organizatorka i kierowniczka szkół, niższych rołniczycli i gospodarczych! dla 
włościan (męska Pszczełin, żeńska Kruszynek). Organizatorka akcji ratowniczej dla 
jeńców wojennycti cywilnycti Polaków i więźniów politycznycłi w Rosji i Syberji od 
1914 — 15 — 1917- 18. Organizatorka kółek młodzieży wiejskiej, kooperatyw spożywczych 
i wytwórczych wiejskich. Członek zarządu Kółek rolniczych im. Staszyca, Artykuły 
w sprawie szkolnictwa zawodowego. 

5. Staszyński Feliks (Polskie Zjednoczenie Ludowe) Lista 13. Roi 
nik. Urodzony 30. 10. 1890 w Ułomiach. Szkoła elementarna i roczna szkoła rolni- 
cza w Mieczysławowie i 2 lata szkoły głównej gospodarstwa wiejskiego w Warsza- 
wie. Sekretarz prezydjum Centralnego Zarządu Kółek Rolniczych. Członek sekcji 
kół młodzieży wydziału szkolnego C. T. R. Artykuły w „Drużynie", „Przewodniku 
Kółek**, „Gazecie Świątecznej" i „Dzienniku Kujawskimi 

6. Ulewicz Wojciech (Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 10. 
Rolnik. Urodzony 20. 3. 1875 w Sarnowie p. Włocławek, Dwie klasy szkoły ludo- 
wej. Członek Rady gminnej, członek zarządu Polskiej Macierzy Szkolnej w 3 kolach, 
członek dozoru szkolnego w Piotrkowie, Kasy pożyczkowo - oszczędnościowej, Kółka 
rolniczego i Tow. Dobroczynności. 

Zastępcy: lista 10 Kostrzeńska Irena, kierowniczka szkoły gospodarstwa wiej- 
skiego w Mirosławicach. 

Krajewski Jan, służący dworski, folwark Swiernia. 
„ 8 Kuliński Stanisław, rolnik w Popowiczkach 
„ 13 Benedykciński Wincenty, rolnik w Płowkach. 



Okręg Wyborczy 8 

Powiaty Konin, Słupca, Koło. Posłóiv 7. 

Cały okręg - 8 

Okr. wybór. 141 

Uprawnionych oko!o 134000 

Głosowało 126484 

1. Grupa bezpartyjn. drobno-rolnik. i robot. gm. Brudzew p. Koło 273 

2. Polskie Stonnictwo Ludowe 

3. P. P. S. 

4. Żydowski Zjednoczony Komitet Wyborczy 

5. Żvdow. Zjedn. Kom. Wyb. 

6. Żydowska Socjal-Demokratyczna Partja Rob. 

7. Żydowska Partja Socjalistyczna „Bund" 

8. Miejski Demokratyczny Komitet Wyborczy 

9. Grupa bezpartyjnych ewangielików 

10. łiwangielickie Stronnictwo Ludowe 

11. Polskie Zjednoczenie Ludowe 





20259 




4112 




5673 




2025 


„Poalej Sjon" 


810 




605 




4109 




2654 




6527 




79437 



- 113 — 

Dzielnik Wyborczy 9181. 

Związek 8 i U lista— 83546 6 mandatów z listy 11, 1,2,3,4,6 i 7. 
9 i 10 „ — 9181 1 mandat 5-ty z listy 2. 






Imiłkowski Ignacy Ks. Dziennicki Stanisław Kamieniecki Witold 



Poniatowski Juljusz 





Szymczak Wincenty 



lylman Franciszek 



Mrożpwski Leonard 



1. Imiłkowski Ignacy (Polskie Zjednoczenie Ludowe, od sierpnia 
1919 Narodowe Zjednoczenie Ludowe) Lista 11. Rolnik. Urodzony w 1871 roku 
Blizna Wieś p. Koło. Trzy klasy szkoły realnej w Kole. Pełnomocnik gminny 9 lat, 
członek Kasy gminnej 8 lat. Prezes Kółka rolniczego i Straży Ogniowej ocłiotniczej 
w Bliznej Wsi. Za usuwanie języka rosyjskiego ze szkół i urzędów w 1905 2 mie- 
siące więzienia w Kaliszu. 

2. Ks. Dziennicki Stanisław (Narodowe Zjednoczenie Ludowe, od 
10. 8. 1919 przedtem Polskie Zjednoczenie Ludowe) Lista U. Proboszcz w I^oninie. 
Urodzony w 1885 r. w Niemyslowie p. Turek. Licencjat Nauk polityczno-społecz- 
nych w szkole nauk polityczno-społecznycłi przy Uniwersytecie w Lowanium (Belgja). 
Założyciel w 1913 w Milejowie p. Piotrków Tow. pożyczkowo-oszczędn., Koła mło- 
dzieży wiejskiej, organizator przedstawień ludowych. Jako kapelan klasztoru p. p. 
Dominikanek w św. Annie od 1913—1917 założyciel wypożyczalni książek, organiza- 
tor kolportażu książek, założyciel szkoły, opiekun ochronki. Prezes Tow. »Nasz 
Sklep«. B. prezes dozoru szkolnego w Przyrowie, członek Komitetu Ratunkowego 
w Przyrowie i powiatowego. W 1915 inicjator i sekretarz Związku Oświaty Ludo- 
wej w Radomsku, zmienionego następnie na P. M. S. B. prezes Zarządu Okręgo- 
wego w Radomsku. Jako wikarjusz w Koninie w 1917-18 prezes P. M. S., członek 
Rady Zgromadzeń rzemieślniczych, członek Tow. współdzielczego „Księgarnia Polska" 



- 114 - 

i dozoru szkolnego. Broszura: „Czy wywłaszczać". Jeden z inicjatorów i założycieli 
(1916 i 1917) Polskiego Zjednoczenia Ludowego. Członek prezydjum głównego za- 
rządu Polskiego Zjednoczenia Ludowego. 

3. Kamieniecki Witold (Narodowe Zjednoczenie Ludowe, przedtem 
Polskie Zjednoczenie Ludowe) Lista 11. Historyk i profesor Uniwersytetu. Uro- 
dzony 1883 r. w Warszawie. Uniwersytet— filozof ja— Kraków i Wiedeń, doktorat Kra- 
ków. B. Wicedyrektor Departamentu Politycznego I Rady Stanu. Członek zarządu 
Tow. naukowego w Warszawie, członek Komisji historycznej Akademji Umiejętności 
w Krakowie i członek Komitetu Kasy im. Mianowskiego. Artykuły polityczne w róż- 
nych pismach, książki: „Geneza Poselstwa Litewskiego", „Rozwój własności na Lit- 
wie przed 1529 r.", „Zjazd Jędrzejowski 1576 r." i t. d. Broszury polityczne w spra- 
wie litewskiej i białoruskiej. Wiceprezes Koła poselskiego Pol. Zjednoczenia Ludowego. 

4. Kubuś Władysław (Polskie Stronnictwo Ludowe, „Wyzwolenie") 
Lista 2, zrzekł się w kwietniu 1919 r. mandatu poselskiego. Na jego miejsce Ponia- 
towski Juljusz. Agronom. Urodzony 1886 r. w Petersburgu. Szkoła realna Wilno 
(1903), agronomja Kraków (1906), 2 semestry wydziału ekonomiczno-społecznego na 
Uniwersytecie w Brukseli (1912), 2 semestry wydziału rolnego na politechnice cze- 
skiej w Pradze w r. 1913. W Legjonach Polskich od XI 1914— IX 1915 jako pluto- 
nowy w 5 p.p. Od XI 1915 do IX 1917 wiceprezes Wydziału Narodowego w Lubli- 
nie. W 1917-18 referent polityczny Komendy Naczelnej P. O. W. w Warszawie. 
W listopadzie 1918 w Rządzie Lubelskim minister rolnictwa, następnie komisarz nad- 
zwyczajny M. S. W. na byłą okupację austrjacką. Od 1917 r. członek zarządu Związ- 
ku kółek rolniczych. Członek Komisji redakcyjnej organu stronnictwa „Wyzwolenie". 
Od 1916 członek zarządu głównego P. S. L. 

5. Szymczak Wincenty (Polskie Zjednoczenie Ludowe, od sierpnia 
1919 Narodowe Zjednoczenie Ludowe) Lista 11. Tokarz. Urodzony w 1891 w Kole. 
Szkoła 6 ki. handlowa w Kole, kursą specjalne. Członek Rady Miejskiej. Były pre- 
zes Stowarzyszenia Robotników Chrześcijańskich. Członek zarządu, buchalter i se- 
kretarz stowarzyszenia spożywczego „Spójnia". Sekretarz Rady rzemieślniczej w Kole. 
Plutonowy P. O. W. 

6. Tylman Franciszek (Polskie Zjednoczenie Ludowe, od sierpnia 
1919 Narodowe Zjednoczenie Ludowe) Lista 11. Rolnik. Urodzony 2. 1. 1885 r. 
w Ostrowitem. Członek Rady gminnej. Praca w Kółkach rolniczych i spółkach. 

7. Mrożewski Leonard (Polskie Zjednoczenie Ludowe, od sierpnia 
1919 Narodowe Zjednoczenie Ludowe) Lista 11. Nauczyciel ludowy. Urodzony 
6. 11. 1861 w Ozorkowie. Seminarjum nauczycielskie w Łęczycy. Przewodniczący 
Rady gminnej w Władysławowie p. Konin. Członek Kółka rolniczego, P. M. S., sto- 
warzyszenia spożywczego „Zgoda", Straży ogniowej i członek Komisji rewizyjnej. 
Korespondent „Zorzy", „Gazety Świątecznej" i „Polski Zjednoczonej". Za wprowa- 
dzenie wykładów po polsku w szkole 2 klasowej w Kole przeniesiony przez rząd 
rosyjski na inną posadę. W 1915 w lipcu podejrzany o szpiegostwo, zmuszony był 
emigrować do Rosji, gdzie pełnił obowiązki instruktora w schronisku uchodźców 
polskich i kierownictwo szkół polskich Centralnego Komitetu Ratunkowego w guber- 
nji Moskiewskiej i Twerskiej. Z Rosji powrócił w sierpniu 1918. 



115 



Zastępcy listy 11: Miller Kazimierz, rolnik, Osiecza p. Konin. 

Flaszewski Antoni, rolnik, Powiercie p. Koło. 

Walkowski Kazimierz, rolnik, Kaszuby p. Konin. 
Zastępca listy 2: Wiśniewski Adam, robot, folwarczny, Kowalewo p. Słupca. 



Okręg Wyborczy 9 

PoMriaty: Kutno, Gostynin i Łączyca. Posłów 7. 







Piotrowski Józef 



Woida Teofil 



Niewinowski Wład. 



Dąbski Jan 





Staniszkis Witold 



Kamili ski Ignacy 



Kułakowski Maciej 






O 



^ o >' 
^ = 5 



o <ur 

CO O rt 

OJ - 

O-, 



3. 






J4 O -^ 
(U > o 



^-'z 



OJ p 
"o * ^ 

0) o 3 



Pow. Kutno 44 39214 12530 

„ Gostynin 39 32119 , 12276 

„ Łęczyca 63 52133 4112 

Cały 9 okręg Uó 123466 28918 21231 16 2105 38929 5336 



5647 

11821 

3763 



8 1963 
3 129 
5 13 



4447 

271 

24211 



311 
2873 
2152 



- .116 - 
7. 8. 9. 10. li. 12. 13. 

ri S G -: fi 'd d" 

o <u S c/i o^. .rtg;: o o 

r/^OO «• ^^ S^^G ^ "^ -o 

_5 3 N . 73 3 . aCQ ■« 'n łsl 

O J >> &-I >.>-I -o (U " T3 'O 

^ ^. -^ .^Q -^ ^^ 

Pow. Kutno 954 9190 754 584 2545 281 — 

„ Gostynin 1747 955 84 231 1626 102 1 

„ Łęczyca 1838 2596 lOl 121 4230 891 — 

Cały 9 okręg 4539 12741 939 936 8501 1274 1 

Związek wyborczy 1 i 5 lista — 67847 głosów, posłów 5 (lista 1 : 2 i 5 man- 
dat, lista 5 : 1, 3 16 mandat, dzielnik Jte związku 12976). 
„ „ 9 i U lista— 9440 głosów. 

Lista 8—7 mandat, lista 2 — 4 mandat. Dzielnik Wyborczy 12741. 

1. Piotrowski Józef (Zw. Sejm. L. N., od sierpnia 1919 Narodowe 
Zjednoczenie Ludowe) Lista 5. Rolnik. Urodzony U. 3 1895 w Tumie p. Łęczyca, 
ukończył 2 klasv szkoły ludowej w Łęczycy. Członek Rady gminnej i Sejmiku po- 
wiatowego. Prezes Kółka rolniczego. Kółka młodzieży w Tumie i Kola okręgowego 
młodzieży w Łęczycy. Naczelnik 'Straży ogniowej w Tumie. Członek Centralnego 
Towarzystwa Rolniczego. Członek Związku florjańskiego na powiat Łęczyca. Czło- 
nek zarządu powiatowego Związku [Kółek rolniczych w Łęczycy i zarządu głównego 
kółek rolniczych w Warszawie. Jako plutonowy P. O. W. pracował przeszło 2 lata, 
organizował Straż bezpieczeństwa, brał czynny udział w rozbrojeniu Niemców w Łę- 
czycy. Służył jako plutonowy w 2 pułku ułanów Wojsk Polskich. 

2. Wojda Teofil (Polskie Zjednoczenie Ludowe). Lista 1. Rolnik (27 
morgów). Urodzony w 1887 w Kompinie p. Łowicz. Ukończył szkołę elementarną 
i rok szkoły rolniczej w Mieczysławowie. Członek zarządu Kółek młodzieży. Kółek 
rolniczych, naczelnik Straży ogniowej, członek zarządu Sklepu w spółdzielczego. Dele- 
gat Centralnego To warzy sta Rolniczego. 

3. Niewinowski Władysław (Narodowy Związek Robotniczy) Lista 
5. Robotnik przędzalni. Urodzony 24. 4. 1892 w Ozorkowie p. Łęczyca. Szkoła ele- 
mentarna w Ozorkowie. Wiceprezes Rady Miejskiej w Ozorkowie do chwili wyboru 
do Sejmu. B. członek stowarzyszenia „Wiedza" w Łodzi. B. prezes Narodowego 
Związku Robotniczego w Ozorkowie do chwili wyboru do Sejmu. Od 10. 2. 1914 
do 29. 5. 1914 służył w 145 pułku piechoty w Petersburgu. 

4. Dąbski Jan (Polskie Stronnictwo Ludowe grupa „Piast"). Lista 2. 
Wszedł do Sejmu w miejsce Kujawy Antoniego. Redaktor naczelny „Kurjera Lwow- 
skiego". Urodzony w 1880 r. w Kukizowie p. Lwów. Ukończył chemię na Uniwer- 
sytecie we Lwowie. Członek Towarzystwa Szkoły Ludowej, Kółek rolniczych, prezes 
Centrali Współdzielczych Stowarzyszeń rolniczych w Warszawie. Napisał szereg bro- 
szur politycznych i w sprawie rolnej. Referent reform.y agrarnej (ustawa z 10. 7. I9l9) 
w Sejmie. Wiceprezes Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast". Wiceprezes Klubu 
sejmowego P. S. L. „Piast". Wiceprezes Związku sejmowego posłów ludowych w Sej- 
mie. Porucznik 4 p. Leg. Pol. 



- 117 — 

5. Staniszkis Witold (Związek Sejmowy Ludowo Narodowy) Lista 1. 
Profesor szkoły głównej gospodarstwa wiejskiego w Warszawie. Urodzony 20. 12. 
1880 r. w Marjampolu. Gimnazjum w Marjampolu i Łomży, wydział przyrodniczy 
Uniwersytetu warszawskiego (ukończył w 1903). Studjum rolnicze Uniwersytetu kra- 
kowskiego (ukończył 1Q05). W I9l5 wiceburmistrz^Kutna. Przed 1903 prezes taj- 
nego Towarzystwa oświaty narodowej, członek zarządu Bratniej Pomocy, b. członek 
Towarzystwa Szkoły^Ludowej w Krakowie (Koło IV akademickie), członek Polskiej 
Macierzy _Szkolnej, b. prezes akademickiego Koła związku pomocy narodowej w Kra- 
kow ie, b. sekretarz „Sokoła" w Krakowie, prezes Towarzystwa Krajoznaw czego w Ku- 
tnie, członek zarządu jTowarzystwa rolniczego w Kutnie. Umieszczał artykuły: 
w „Przeglądzie Rolniczym", „Tygodniku Rolniczym", „Gazecie Rolniczej^ „Zorzy", 
„Zjednoczeniu" i „Wiadomościacłi Politycznych". Napisał: „Znaczenie kwasu fosfo- 
rowego wyżyciu roślin, jego pobieraniu i przebieraniu", „Uprawa szczegółowa roślin" 
(Podrt^cznik gospodarstwa wiejskiego) „Sprawa rolna" (bibljoteczka „Zorzy") oraz 
umieścił liczne sprawozdania z doświadczeń stacji doświadczalnej w Kutnie. Referent 
mniejszości reformy rolnej (ustawa z 10. 7. 1919) w Sejmie. Pracował w N. D. do 
1911 r., w secesji N. D. (grupa „Tygodnika Polskiego") do zimy 1915, następnie 
w Zjednoczeniu Narodowem. 

6. Kamiński Ignacy (Związek Sejmowy Ludowo Narodowy). Lista 5. 
Robotnik rolny. Urodzony 27. 10. 1883 w Ględzianówku p. Łęczyca. Samouk. 
Członek zarządu i komisji rewizyjnej Stowarzyszenia spożywczego „Mazur" w Łę- 
czycy, wiceprezes Stowarzyszenia robotników cłirześcijańskicti. Jako ogniomistrz słu- 
żył 3 lata (1905—1908) w kaukaskim strzeleckim dywizjonie artylerji. W 1906 brał 
udział w walce z Tatarami i Ormianami. Jako plutonowy następnie komendant 
straży bezpieczeństwa publicznego, brał czynny udział w rozbrajaniu Niemców 
w Łęczycy. 

7. Kułakowski M a c i e j (P. P. S.). Lista 8. Tkacz. Urodzony w 1886 
w Umieniu p. Koło. Samouk. Członek zarządu okręgowego P. P. S. w Kutnie. Cd- 
siadywał 14 dni więzienia niemieckiego w Łodzi za sprawy polityczne w 1918. 

Zastępcy listy 1: Dr. ekonomji Jasiukowicz Stanisław, Chodów p. Kutno. 

Duszczyk Aleksander, nauczyciel, Gostynin, 
lista 5: Ks. Garncarek Franciszek, proboszcz w Dąbrowicach p. Kutno. 

Rączka Józef, rolnik, Grabowiec p. Gostynin. 

Pawlak Tomasz, robotnik cukrowni, Leśmierz p. Łęczyca, 
lista 8: Krysiak Józef, rolnik, Rolutów p. Kutno. 



.- 118 - 

Okręg wyborczy 10. 

Miasto i powiat Kalisz. i powiat Turek. Posłów 6. 






Walisiak Józef. 



KrzYSztoforski Józef. 



błystko >vski Kazimierz. 




O ' 




Dr Radziszewski Henryk 




Ks. Bliziński 


Wacław. 


Piechota Szczepan. 












1. 2. 


3. 


4. 


5. 




Okręgów 
wyborczy cli 

Uprawnio- 
nych 




o 
o 

l/l 


c 


Gminy chlew 

Pelskic 
Stronnictwo 
Ludowe 
Wyzwolenie 


Stronnictwo 
Narodowo - 
Chrzęści jaiK 


Polskie Zj(;- 

dnoczenie 

Ludowe 


Grupa wy- 
borców stoją- 
cych nagrun- 
cie narodów. 
(Zwi.|zek Lu- 
dowo- Nanjd) 


Miasto Kalisz 


21 20586 


14887 37 


21 


3338 


85 


4512 


Powiat Kalisz 


50 60699 


47714 229 


33 4857 


5702 


19272 


11207 


Powiat Turek 


48 50128 


44227 376 


72 5552 


396 


5277 


27896 


Cały okęg wy- 


















borczy 10 


119 131413 


104828 642 


105 10436 


9443 


24641 


43628 




6. 


7. 




8. 


9. 


10. 


U. 


12. 




Oh* 

o; 


C/J oo 

O d 




żydowski 

Komitet 

Wyborczy 


żydowski So- 
cjalno Demo- 
kratyczny 
Kom. Wyb. 
„Bund" " 


Orupa wy- 
l)()rców okrę- 
gu Kalisz — 
Turek (Par- 


czcwski) 

Związek 
Ortodoksów 


żydowski 

Socjalno-De- 

mokratyczny 

Komitet 

Wyborczy 

„Poale-Sjon" 


Miasto Kalisz 


1479 


— 




1544 


472 


412 


2005 


1019 


Powiat Kalisz 


4170 


46 




820 


70 


401 


1103 


33 


Powiat Turek 


605 


19 




630 


198 


109 


1462 


11 


Cały okręR wy- 


















twórczy 10 


6272 


65 




2994 


741 


922 


4570 


1063 



- 119 - 

Związek wyborczy list 3, 4, 5 i 10 głosów 78607 — 6 mandatów (4 lista 2 
i 5 mandat, 5 lista 1, 3, 4 i 6 mandat). 

Związek wyborczy list 8 i 1 1 głosów 7564. 
Dzielnik wyborczy 13101. 

1. Walisiak Józef. (Polskie Zjednoczenie Ludowe). 

Lista 5. Rolnik. Urodzony w 1887 r. w Dominikowicach. Szkoła rolnicza 
w Sobieszynie. Członek rady gminnej i prezes dozoru szkolnego w gminie Niewierz. 
Przez 5 lat instruktor Kółek rolniczycłi , (z tego 2 lata na Cłiełmszczyźnie). Wicepre- 
zes Kółka rolniczego w Balinie. Umieszczał artykuły rolnicze w »Przewodniku Kółek 
Rolniczycli«. 

2. Krzysztoforski Józef. (Polskie Zjednoczenie Ludowe, od sierpnia 
1919 Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 4. Rolnik. Urodzony w 1882 r. w Mi- 
łaczewie. Szkoła elementarna. Członek rady gminnej, b. poseł do Dumy. Wiceprezes 
kółka rolniczego. Prezes kasy pożyczkowej. Artykuły w ^Gazecie Świątecznej* i »Prze- 
wodniku Kółek Rolniczycłi«. W roku 1907 za sprawy polityczne odsiedział 6 i pół 
miesiąca więzienia w Łęczycy. 

3. Mystkowski Kazimierz. (Zw. Sejmowy Ludowo-Narodowy). Li- 
sta 5. Przemysłowiec. Urodzony 23. 2. 1871 w Ciszewie. Szkoła średnia. 

4. Dr. Radziszewski Henryk. (Związek Sejmowy Ludowo-Narodo- 
wy). Lista 5. Profesor Uniwersytetu w Lublinie. Urodzony 27. 7. 1873 w Brukseli- 
Prawo na uniwersytecie Paryż i Szkoła Nauk Politycznycłi w Paryżu (z nagrodą i od- 
znaczeniem), University w Londynie, prawo na uniwersytecie w Petersburgu, dokto- 
rat filozofii uniwersytetu w Krakowie. Docent uniwersytetu w Krakowie i profesor 
Szkoły głównej gospodarstwa wiejskiego w Warszawie. Członek Towarzystwa Na- 
ukowego w Warszawie i członek Komisji historycznej Akademji Umiejętności w Kra- 
kowie. B. prezes Stowarzyszenia Pracowników Handlowych, b. prezes Wydziału wy- 
szukiwania pracy, b. skarbnik Domu sierót po robotnikach, b. sekretarz Sekcii Han- 
dlowej Tow. Popierania Przemysłu. Członek z wyborów Il-giej Rady Stanu. Arty- 
kuły w »Bibljotece Warszawskiej*, ^Przeglądzie Narodowym*, » Ekonomiście*, »Revue 
Politique et parlamentaire*, »Gazecie Warszawskiej*, »Gazecie Porannej*, i »Kurjerze 
Warszawskim*. 

Napisane książki: »Skarb i organizacja władz skarbowych w Królestwie Pol- 
skiem« (2 tomy), »Bank Polski*, -Warszawa — gospodarstwo miejskie«, »Podatki 
gruntowe w Królestwie Polskiem*, »Zarys rozwoju przemysłu w Królestwie Polskiem« 
»Piotr Steinkeller*, ^Statystyka szkolnictwa początkowego*, »L'instruction politique 
au Royaume de Pologne«, ^Statystyka stosunków handlowych Królestwa Polskiego 
z Anglją«, ^Podręcznik ekonomji politycznej*, »Nauka skarbowości«, »Polska idea 
ekonomiczna*, ^Polityka ekonomiczna* 3 tomy (w druku). 

5. K s. B 1 i z i ń s k i Wacław. (Polskie Zjednoczenie Ludowe od sierpnia 
1919 Narodowe Zjednoczenie Ludowe). 

4 Lista. Proboszcz w Liskowie. Urodzony 28. 7. 1870 w Warszawie. Gi- 
mnazjum, seminarjum duchowne, kursą akademickie dla wyższej administracji. Od 
1893 — 1900 sekretarz generalny Konsystorza Włocławek i prefekt 6-ej klasy szkoły 
rzemieślniczej, od 1900 proboszcz w Liskowie, gdzie stworzył cały szereg instytucji 



- 120 - 

kulturalno-oświatowych. Od 1918 — 1. 2. 19 szef sekcji Ministerjum Pracy i Opieki 

Społecznej. 

6. Piechota Szczepan. (PoFskie Zjednoczenie Ludowe, od sierpnia 1919 
Narodowe Zjednoczenie Ludowe). 

Lista 5. Rolnik i młynarz. Urodzony w 1871 r. w Michałowie, p. Kalisz. 
Samouk. Członek Rady gminnej, Rady szkolnej okręgowej (założył 8 szkół), kasjer 
dozoru kościelnego, ławnik sądu w Kaliszu. Założyciel i przewodniczący Kółka rol- 
niczego w Chełmcach i wiceprezes Związku Kółek rolniczych pow. Kalisz. Artykuły 
w »Oazecie Świątecznej«, »Kurjerze Kaliskim*, »Oazecie- Kaliskiej*. Komedyjka »Trzy 
dni w kozie«. Służył w armji rosyjskiej. 
Zastępcy lista 4: Dunin Wacław, radca M. Sp. Wew. Warszawa, 

Dziennicki Józef, rolnik, Niemysłów, p. Turek. 
Lista 5: Fiszer Tadeusz, obywatel ziemski. Piątek Wielki, p. Kalisz, 

Rudowicz Jan, rolnik, Tyniec pod Kaliszem, 

Zielonka Michał, rolnik. Ostrowsko, p. Kalisz, 

Kaczorowski Władysław, rzemieślnik, Turek. 



Okręg wyborczy 11. 



Po^viaty Sieradz i Wieluń. 



Posłów 7. 



'f 






Kuśmierek Andrzej. 



Chadryś Jan. 



Szybiłło Teodor. 



Pułaski Tadei sz. 





130. 



Ks. Wróblewski Bolesław. Baranowski Wincenty. Śnieguła Andrzej. 

Okręgów wyborczych 61 w powiecie Wieluń, 69 w powiecie Sieradz, Razem 
Związek wyborczy 3 i 8. List wyborczych 9 (3 lista Związek Ludowo-Naro- 



- 121 - 

dowy, lista 4 Polskie Stronnictwo Ludowe, 6, 7 i 9 żydowskie. Protokułu wybor- 
czego z tego okręgu nie nadesłano, wbrew przepisom wyborczym do kancelarji sej- 
mowej. Aktów wyborczych nie udało się odszukać w Sądzie Najwyższym. 

1. Kuśm i erek Andrzej (Zw. Sejm. L N., od sierpnia 1919 Narodowe 
Zjednoczenie Ludowe). 

Lista 3. Rolnik. Urodzony w 1878 roku w Kolonji Potok. Progimnazjum 
w Sieradzu. B. wójt w Brzeźnie, członek Sejmiku powiatowego w Sieradzu, członek 
Kółka rolniczego w Brzeźnie. 

2. Chadryś Jan (Zw. S. L. N.) Rolnik (20 mórg). Urodzony Dzietrz- 
kowice, p. Wieluń. Szkoła gminna 3 klasowa. Sołtys. Członek Rady Opiekuńczej 
Powiatowej, członek Kasy Pożyczkowo-Oszczędnościowej i sklepu spółkowego. Ka- 
sjer Straży ogniowej ochotniczej. 

3. Szybiłło Teodor (Związek S. L. N. następnie Zjednoczenie Mie- 
szczańskie). 

Lista 3. Rzemieślnik. Urodzony w 1873 w Pniewie, w ziemi Łomżyńskiej. 
Ukończył 2 klasy gimnazjum w Łomży. B. członek Rady Miejskiej w Łodzi, b. czło- 
nek z nominacji II Rady Stanu. Inicjator i współzałożyciel Resursy Rzemieślniczej 
w Łodzi. Jeden z organizatorów wystawy rzemieślniczej w Łodzi w r. 1912, b. de- 
legat na Kongres rzemieślnikówwPetersburgu. B. członek Komitetu Obywatelskiego nie- 
sienia pomocy biednym, b. wiceprezes Stowarzyszenia drobnych kupców i rzemieślni- 
ków, b. członek zarządu Polskiej Macierzy Szkolnej w Łodzi. Skazany administra- 
cyjnie przez Kaznakowa za mowę polityczną podczas wyborów do III Dumy na lYa 
miesiąca więzienia. Przez 10 lat w N. Z. R. (członek zarządu okręgowego w Łodzi), 
skąd wystąpił w kwietniu 1918. Obecnie założyciel Klubów Mieszczańskich. 

4. Pułaski Tadeusz (Związek Sejmowy Ludowo-Narodowy). Lista 3. 
Ziemianin. Urodzony w Dąbrowie Wielkiej pow. Sieradz. Gimnazjum w Kaliszu i 
chemja na politechnice w Dreźnie. Członek Sejmiku powiatowego. Radca Towarzy- 
stwa Kredytowego Ziemskiego. 

5. Ks. Wróblewski Bolesław (Zw. Sejm. Ludowo-Narodowy). 
Lista 3. Proboszcz i Dziekan w Częstochowie. Urodzony 19. 8. 1867 roku 

w Rzuchowie p. Koło. Gimnazjum w Kaliszu i seminarjum duchowne w Włocła- 
wku. B. członek Rady miejskiej w Praszce. B. wiceprezes Kółka rolniczego w Pra- 
szce i prezes Rady Opiekuńczej w Praszce. Prezes Rady Opiekuńczej w Częstocho- 
wie. Prezes Rady Szkolnej Okręgowej w Częstochowie. Członek wielu stowa- 
rzyszeń oświatowych i dobroczynnych. Wybudował nowy kościół w Rędzinach i 
przebudował i powiększył kościoły w Wolborzu i Praszce. Napisał książkę do 
modlitwy: ^Nieustająca Pomoc Matki Boskiej« i książkę o św. Otylji. W kwietniu 
1910 przez rosyjskie władze administracyjnie wyrzucony z parafji Wolborz. Zakaz 
pobytu i przejazdu przez gubernie Warszawską, Piotrkowską, Lubelską i Siedlecką. 
Za wyjazd w 1912 do Wolborza na grób ojca postawiony przed sądem, skazany na 
100 rubli kary lub 2 tygodnie więzienia. Do wybuchu wojny pod specjalną opieką 
policji. W 1907 skazany przez Kaznakowa na 50 rubli kary za używanie na proce- 
sjach sztandarów narodowych. 

6. Baranowski Wincenty (Polskie Stronnictwo Ludowe * Wyzwo- 
lenie*). 



- 122 - 

Lista 4. Siodlarz. Urodzony w 1877 r. w Wydrzynie p. Wieluń. Szkoła 
elementarna i rzemieślnicza. Członek Rady gminnej i powiatowej, prezes Kasy poży- 
czkowo-oszczędnościowej, sekretarz Kółka rolniczego i Czytelni Młodzieży. Artykuły 
w »Zaraniu« i »WyzwoIeniu«. Członek zarządu głównego i powiatowego P. S. L 
Za przekonania polityczne więziony 2 miesiące w Warszawie i wydalony z miasta. 
Zastępcy listy 3: Krzywoński Djonizy, gospodarz, Rzętle, p. Wieluń, 
Rojewski Leonard, gospodarz, Galewice, p. Wieluń. 
Lista 4: Tłiugutt Stanisław, b. minister spraw, wewnętrznycli. 



Okr^g wyborczy 12. 



Miasto Łódź. 



Posłów 10. 






Michalak Walenty. 



Waszkiewicz Ludwik. 



Dąbrowski Jan. 





Skulski Leopold. 




Harasz Antoni. Ziemięcki Bronisław. Napiórkowski Aleks. 






Halpern Moszek Ela. 



Rosenblatt Jerzy. 



Spickerman Józef. 



- 123 - 

Uprawnionych 195003 

Głosowało . 150143 

1. P. P. S. 32748 

2. Żydowskie Stronnictwo Ludowe 1841. 

3. Zjednoczenie żydowskicłi Wyborców 18251 

4. Żydowskiej Partji Socjalistycznej 5493 

5. Żydzi (Ortodoksi) 12751 

6. Centralny Demokr. Kom. Wyb. 1156 

7. Żydowski Centralny Komitet Wyborczy 12276 

8. Zjednoczenie Narodowe (Związek Lud.-Narod.) 19055 

9. Narodowy Związek Robotniczy 35088 

10. »Bund« 7446 

11. »Fereinigte« 97 

12. Klub mieszczański 2796 

13. Stronnictwo faktycznego równouprawnienia żydów 1143 
Dzielnik Wyborczy 11388. 

Związek lista 8, 9 i 12 — 5 mandatów; dzielnik związku 9527 lista 9: po- 
słów 3, lista 8: posłów 2. 

Związek lista 1 i 6 — 2 mandaty; dzielnik związku 16374 lista 1: posłów 2 
Związek lista 4 111. 
Lista 5 poseł 1. 
Lista 7 poseł 1. 

Micłialak Walenty (Narodowy Związek Robotniczy). Lista 9. Uro- 
dzony 14. 2. 1882 w Parzęczewie p. Łęczyca, 2 oddziały szkoły ludowej. B. podmaj- 
strzy robót żelazo-betonowycłi. B. członek Ligi Narodowej, b. członek >Strzelca« w 
Rzeszowie, b. członek związku zawodowego robotników przemysłu włóknistego, b. 
członek Polskiej Macierzy Szkolnej. Jeden z założycieli N. Z. R. Członek Zarządu 
Okręgowego stronnictwa w Łodzi i kilkoletni członek Zarządu Głównego. Plutono- 
wy Legjonów Polskicłi. Internowany w Szczypiornie 4 miesiące. Od 1907—1914 r. 
zmuszony przebywać poza Królestwem (w Galicji). 

Waszkiewicz Ludwik (Narodowy Związek Robotniczy). Lista 9-ta. 
Nauczyciel gimnazjalny. Urodzony 23. 7. 1888 w Łodzi. Ukończył szkołę łiandlową 
w Łodzi, matura w gimnazjum św. Anny w Krakowie, absolwent wydziału filozofi- 
cznego uniwersytetu w Krakowie. Członek Rady miejskiej w Łodzi, b. przewodni- 
czący » Zarzewia* (Związek Stowarzyszeń Polskiej Młodzieży Niepodległościowej), b. 
redaktor nielegalnego »Głosu Robotnika* (Łódź). Członek stowarzyszenia zawodo- 
wego »Praca« i kooperatywy »Wyzwolenie«. Członek Zarządu Koła Polskiej Macie- 
rzy Szkolnej i b. wiceprezes i założyciel » Uniwersytetu I-udowego* B, współpraco- 
wnik »Zarzewia« i »Sprawy Robotniczej*. Członek Rady Naczelnej N. Z. R. Sekretarz 
Klubu posłów sejmowycłi N. Z. R. Wiceprezes Komisji ocłirony pracy. Sekretarz 
Sejmu. Jeden z inicjatorów bojkotu szkolnego w r. 1906/7 w Łodzi. 

Dąbrowski Jan (Narodowy Związek Robotniczy). Lista 9. Urodzony 
22. 6. 1876 Potoki p. Łask. Gimnazjum w Łodzi, kursą bucłialterji w Elblągu. Ban- 
kowiec (1898—1914 i 1. 7. 1918 — 1. 2. 1918 Bank Handlowy w Łodzi, 1. 12. 1918 



- 124 — 

Polska Kasa Pożyczkowa). Jeden z założycieli >Sokoła« i ^Macierzy Szkolnej«. Za- 
łożyciel VI Łódzkiego To w. pożyczkowo - oszczędnościowego i wiceprezes. Członek 
zarządu i prezes Wydziału oświatowego Stowarzyszenia polskicłi pracowników han- 
dlowych. Od 5. 8. 1914—17. 5. 1918 chorąży armji rosyjskiej na wojnie. 

Skulski Leopold (Zw. Sejmowy Ludowo - Narodowy, od sierpnia Na- 
rodowe Zjednoczenie Ludowe). 

Lista 8. Urodzony w 1877 r. w Zamościu. Gimnazjum w Lublinie i Zamo- 
ściu, politechnika w Karlsruhe (ukończył w r. 1906). B. członek Rady Miejskiej w 
Łodzi, b. Il-gi potem I-szy burmistrz Łodzi. B. przewodniczący Korporacji studentów 
polaków w Karlsruhe. W r. 1907 prezes »Sokoła« w Łodzi, członek Rady głównej 
opiekuńczej, prezes okręgu »Sokoła« w Łodzi. Prezes Komisji robót publicznych 
i prezes Narodowego Zjednoczenia Ludowego. 

Harasz Antoni (Demokracja chrześcijańska, Zw. Sejm. L. N.). Lista 8 
Ekspedyent towarów, następnie sprzedawca w fabryce J. K. Poznańskiego w Łodzi. 
Urodzony w 1878 r. w Łodzi. Ukończył 4 klasową szkołę fabryczną i 4 ki. szkołę 
handlową niedzielną. Były członek Rady Miejskiej i b. przewodniczący 111 dzielnicy 
Komitetu Niesienia Pomocy Biednym. Od lat 14 organizator Stowarzyszeń Robotni- 
ków chrześcijańskich. Założyciel VII Towarzystwa pożyczkowo-oszczędnościowego. 
Członek Rady Głównej Opiekuńczej w Łodzi, wiceprezes Towarzystwa śpiewaczego 
imienia Moniuszki. Członek Rady Głównej Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji 
i organizator tejże na gruncie łódzkim, Sekretarz Sejmu. 

Z i e m i ę c k i Bronisław (P. P. S.) Lista 1. Technik. Urodzony 27. 1. 
1886. Gimnazjum w Mińsku Litewskim. Politechnika Lwów (budowa maszyn) i 
wydział mechaniczny Wyższej Szkoły Technicznej w Moskwie. Od 1917 r. sekretarz 
potem referent w Departamencie i Ministerstwie Pracy. B. Minister Pracy i Opieki 
Społecznej w gabinecie Moraczewskiego- Więziony przez Niemców. Prezes Komisji 
Ochrony Pracy. 

Napiórkowski Aleksander (P. P. S.) Lista 1. Technik. Urodzo- 
ny 20. 11. 1890 r. Chrzczony p. Maków. Szkoła handlowa w Łomży, politechnika 
w Liege (Belgja). B. członek »Związku Strzeleckiego*, członek zarządu »Spójni«, se- 
kretarz *Filarecji« w Liege. B. sekretarz Zarządu Głównego Unji Stowarzyszeń Pol- 
skiej Młodzieży Postępowej i Niepodległościowej (1913/14). Artykuły w ^Jedności 
Robotniczej^ i »Robotniku«. Redaktor »Łodzianina«. W ki. VI-ej szkoły handlowej 
agitacja między rosyjskim garnizonem, denuncjowany i więziony; zwolniony przez 
sąd wojenny z powodu niepełnoletności. W 1912 więzień w Będzinie. Kierownik 
okręgu P. P. S. w Łodzi za okupacji niemieckiej w 1918. Sekretarz Klubu sejmo- 
wego P. P. S. Od 3. 8. 1914 r. do kryzysu przysięgowego w lipcu 1917 r. służył 
w Legjonach Polskich w 1 pułku piechoty, następnie w 1 p. ułanów (jako chorąży 
od 1. 11. 1916). 

Halpern Moszek Ela (Wolny Związek Posłów żydowskich). Lista 5. 
Rabin w Łodzi od 1914. Urodzony w 1872 w Lublinie. Wykształcenie domowe, 
egzamin z 6-ciu klas jako eksternista w Kaliszu. Prezes honorowy Stowarzyszenia 
»Agudas Hoortodoxym«. 

Dr. Rosenblatt Jerzy (Wolny Związek Posłów żydowskich — Sjoni- 
sta). Lista 7. Lekarz. Urodzony w 1872 roku w Lublinie. Gimnazjum Warszawa, 



- 125 - 

medycyna Warszawa, specjalne studja Berlin i Londyn. Podczas wojny lekarz w la- 
zarecie Wszechrosyjskiego Ziemskiego Związku. Radny i wiceprezes Rady Miejskiej, 
w Łodzi, B. członek II Rady Stanu z wyborów. Prezes frakcji żydowskiej w Radzie 
Miejskiej. Prezes Łódzkiego Komitetu sjonistycznego, prezes Towarzystwa literacko- 
muzycznego »Hasomir«. Założyciel i komendant Łódzkiego Żydowskiego Skautingu 
Członek Żydowskiej Tymczasowej Rady Narodowej i Centralnego Komitetu Sjoni- 
stycznego w Polsce. Artykuły w prasie żydowskiej i polsko-żydowskiej. 

Spiekerman Józef (Niemieckie Stronnictwo Ludowe). Lista 3. Dyre- 
ktor i kasjer Bałuckiego Towarzystwa Wzajemnego Kredytu. Urodzony 6. 3. 1870 
Błoto p. Łódź. Szkoła elementarna w Łodzi i szkoła majstrów w Minden. B. czło- 
nek Rady Miejskiej w Łodzi i jej sekretarz. Ławnik Sądu Pokoju. Członek cechu 
stolarskiego. Wiceprezes I dzielnicy Wydziału Dobroczynności Publicznej. 



Zastępcy listy 1 



9: 



Pudlarz Franciszek, tkacz. Łódź. 

Remiszewski Antoni, Łódź. 

Utta August, Łódź. 

Fajner Józef Elia, rabin, Łódź. 

Dr. Braude Markus, kaznodzieja, Łódź. 

Wolczyński Józef, robotnik. Łódź 

Jezierski Stanisław, nauczyciel. Łódź. 

Hellich Stanisław, tokarz, Łódź. 

Wasilewski Tomasz, nauczyciel, Łódź. 

Sadoczynski Kazimierz, kolejarz, Łódź. 



Okręg wyborczy 13. 



Powiat Łódź, Brzeziny, Łask. 



Posłów 10. 




Stępień Kazimierz. 



Lewy Stanisław. 



Tomczak Mieczysław. 



126 






Dr. Fichna Bolesław. 



Śrótka Roman. Kwi.i.knwski Włailv.-łavv, 



M0 



Piotrowski Antoni. 





Szczerkowski Antoni. 



Wolff Ludwik. 



■sn g 

O O 



O 

"S 

•N3 

Dc 






5r >^ 

O oS hi 
•o.-ti o 
2 S-g 



2. 



6'^ 



Stolarski Błażej 


3. 


4. 


:tJ S^ 


>, 


^J ^^ 


^^ 






o Oi-l ■ 


. ^-< 




cc o 

Cu N 



Cu 

CU 



14 



Powiat Łódź 55 54643 46404 90 14315 

Łask 56 57508 47264 1331 8511 . — 
Brzeziny 64 62820 49818 105 15368 1005 



6. 



Cd 

G O 

Oz 



12608 2659 4835 7 
22609 2459 4399 1 
10542 8155 3769 2 



Razem okręg 
wyborczy 13 


175 174961 143786 1526 38194 


1019 


45759 1 




7. 


8. 


9. 


10. 


11. 


12. 


13. 




Żydewski 
Ludowy 
Kom. Wyb. 


żydów So- 
cjalist. Partia 
„Yereinigte" 


Niemieckie 

Stronnictwo 

Lndowe 


żydowska 

Rada 

Narodowa 




(U -o 

O O 

cj o 


>, (U 


Powiat Łódź 


43 


127 


8734 


1582 


141 


1317 


1 


„ Łask 


2 


4 


4947 


1572 


715 


2040 


— 


„ Brzeziny 464 


1 


4260 


3347 


618 


2166 


— 



10 



14. 



ŚS ^ 3 



15. 



cl 



2 

43 



c/5 tu ii -n: 

16 
3 

78 



Razem okręg 

wyborczy 13 509 132 17941 6501 1474 5523 1 50 97 

Wyborczy związek 2 i 3 lista — 46775 (3 lista 4 mandaty). 



- 127 - 

Dzielnik wyborczy 11694. 

Lista 13 mandaty. 
„ 4 — 1 mandat. 
„5-1 
„9-1 

Stępień Kazimierz (Polskie Stronnictwo Ludowe >Piast«). Lista 3. 
Rolnik. Urodzony 1882 roku w Strońsku p. Łask. Dwie klasy szkoły elementarnej 
w Sieradzu. Radny gminy i członek Sejmiku w Łasku. W 1914 członek Zarządu 
Spółki mleczarskiej i Kółka rolniczego w Kwiatkowicacłi. Członek Zarządu Kółka 
rolniczego. Służył jako wacłimistrz 52 pułku kawalerji 4 lata, na wojnie europejskiej 
1914—1917. Ód 1917 I Korpus Wojsk Polskicłi. 

Lewy Stanisław (Polskie Stronnictwo Ludowe »Piast«). Urodzony 8 
3. 1883 w Nowycłi Cłiojnacłi p. Łódź. Wykształcenie elementarne. 

Tomczak Mieczysław (Narodowy Związek Robotniczy). Lista 3-cia 
Tkacz. Urodzony w Lupatówku p. Kolo 16. 9. 1887 r. Szkoła ludowa w Pabiani- 
cach. Członek Związków zawodowycłi i kooperatyw. 

Dr. Ficłina Bolesław (Narodowy Związek Robotniczy). Lista 3-cia. 
Prawnik. Urodzony w 1891 w Łodzi. Wydział prawny Uniwersytetu w Krakowie, 
Członek Rady Miejskiej w Łodzi, B. Członek tymczasowego prezydjum Rady Robo- 
tniczej w Łodzi, B. prezes Tow. Szkoły Ludowej — Koło akademickie w Krakowie. 
Podporucznik I Brygady Legjonów Polskicłi, ranny 18. 10. 1914 pod Krzywopłotami. 
Od 2. 4.— 19. 7. 1914 więziony w Warszawie za sprawy polityczne, od 20. 7.-27. 7. 
1917 więzienie niemieckie w Łodzi za pracę w P. O. W. 

Srótka Roman (Z w. Sejm. Lud, Narodowy, następnie od sierpnia 1919 
Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 1. Rolnik. Urodzony 11. 6. 1888 r, w Pa- 
bianicach. Szkoła handlowa 4 ki. w Pabianicach. Członek Rady gminnej i Członek 
Wydziału Sejmiku, Sekretarz Zarządu Kółek rolniczych ziemi Szadkowsko - Łaskiej 
(1917 i 1918). Członek Rady głównej Centralnego Związku Kółek Rolniczych. Czło- 
nek Rady szkolnej, członek sklepu współdzielczego. 

Kwiatkowski Władysław (Związek Sejmowy L. N., od sierpnia 1919 
Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 1. Rolnik (30 mórg), 6 klas gimnazjalnych 
w Piotrkowie, 2 kursą szkoły mechanicznej Wawelberga w Warszawie. Członek 
Rady gminnej i Rady szkolnej okręgowej. Przewodniczący Koła Polskiej Macierzy 
Szkolnej w Modlnicy. Były sekretarz Związku Sejm. Ludowo-Narodowego. Artykuły 
w pismach ludowych. 

Piotrowski Antoni (Zw. S. L., od sierpnia 1919 Narodowe Zjedno- 
czenie Ludowe). Lista L Rolnik. Urodzony 13. 5. 1877 r. w Bedoniu p. Brzeziny. 
Szkoła elementarna. Członek Rady gminnej i Sejmiku powiatowego w Brzezinach. 
Wiceprezes dozoru szkolnego w Gałkówku, Służył w wojsku rosyjskiem. 

Wolff Ludwik (Niemieckie Stronnictwo Ludowe), Lista 9, Ewangelik. 
Dyrektor seminarjum nauczycielskiego w Łodzi. Urodzony 3. 2. 1859 w Sypniu p. 
Łowicz. Seminarjum nauczycielskie w Warszawie i 3 lata na kursach uniwersyte- 
ckich w Jenie. Założyciel Zrzeszenia Towarzystw śpiewaczych niemieckich i prezes 
1908—1914. Wydawca i redaktor (1912 — 1913) miesięcznika naukowego »Geistiges 
Leben«. 



— ■ 128 



S zcze r k O W s k i Antoni (P. P. S). Lista 5. Bezwyznaniowy. Tkacz. 
Urodzony 1881 Gorzew p. Łask. Szkota gminna 3 klasowa. Członek Rady Mitjskitj 
w Pabianicach. B. przewodniczący Rady Delegatów Robotniczych. Sekretarz w Ro- 
botniczem Stowarzyszeniu spożywczem ^Związkowiec*. B. prezes związku włókni- 
stego i Robotniczego Stowarzyszenia ośvv'iatowego »owiatło« w Pabianicach. Były 
współpracownik tygodnika »Wiedzy«, »Głosu Robotniczego*, ^Robotnika* i innych. 
Za czasów rosyjskich aresztowany 5 razy, odsiedział 5 miesięcy więzienia w Łodzi. 
Służył w armji rosyjskiej 5 miesięcy. 

Stolarski Błażej (Polskie Stronnictwo Ludowe » Wyzwolenie*) Lista 4. 
Rolnik. Urodzony 2. 2. 1880 w Ciebłowicach p. Opoczno. Samouk. Sołtys przez 
6 lat, wójt gminy Będków, członek Rady gminnej, Sejmiku w Łodzi. Członek I- ej 
Rady Stanu, z której ustąpił 2. 7. 1917. B. minister rolnictwa i dóbr państwowych. 
Długoletni prezes i kierownik Kółka rolniczego, długoletni instruktor Kółek rolni- 
czych, kilkoletni wiceprezes Związku Kółek Rolniczych. Członek Rady Nadzorczej 
Wzajemnych Ubezpieczeń budynków od ognia. Artykuły w pismach »Lud Polski«, 
»Wyzwolenie«, »Gazeta Polska* i ^Przewodnik Kółek i Spółek rolniczych*. Broszura 
»Chłop polski a reforma rolna«. Prezes stronnictwa P. S. L. od założenia i prezes 
Klubu sejmowego P. S. L. 

Sutowski Tadeusz, inżynier, Łódź. 

Weiss Artur, robotnik, Pabianice. 

Malcz Bolesław, ziemianin, Olszowa gm. Łazisko. 

Ks. Antoni Machnikowski, prób. Gałków p. Brzeziny. 

Kałuszka Jan, gospodarz, Petrykozy. 

Rychter Aleksander, tkacz, Tomaszów. 

Antoniewski Józef, gospodarz, Dziechtarz p. Łask. 

Mieszko Józef, rolnik, Biskupia Wola p. Łódź. 

Luboński Teofil, snowacz, Łódź. 

Friese Oskar, buchalter, Konstantynów. 



Zastępcy: Lista 1: 



Okręg wyborczy 14. 

Powiaty Łowicz, Skierniewice, Rawa i Sochaczeiv. Posłów 6. 




Wróbel Tomasz. 



Grabski Władysław. 



Gradowski Józef. 





Szewc 7y 


k Adam. 




Kurczak Teofil. 


Mąkalski Juij 


in. 










OJ 


1 


2. 


3. 4. 


5. 


6. 




"o 

> N 
bo O 


.2 

i. 

m 


d 

•N 

Oj 

O 

6 


z 


P. P. S. 

Polskie 
Stronnictwo 
Lud. „Wy- 
zwolenie" 


Związek 
Ludowo-Naro- 
dowy 


Zjednoczone 
Stron. Lud. 
„Piast" 


>> 

•N 


Pow. Łowicz 


29 47669 


39456 


174 


2636 5280 


14092 16 


5612 


553 


„ Skierniewice 21 31485 


23320 


121 


600 1625 


9803 135 


333 


441 


„ Rawa 


28 38204 


31135 


201 


162 8008 


367 16259 


491 


785 


„ Sochaczew 


22 27045 


20546 


120 


3654 1941 


6641 9 


601 


520 


Razem okręg 


















wyborczy 14 


100 144403 1 


14457 


616 


7052 16854 


30903 16419 


7037 


2299 




7. 


8. 


9. 


10. 


11. 12. 


13. 14. 


15. 


16. 




Bezpartyjno 
Narodowa 
(Zw. S. L. N.) 


Narodowo 
Robotniczy 
Kom. Wvb. 


(DO 

[O ł-^ 


żydowska P. 
S. Demokr. 
„PoalejSion" 


żydowskie 

Stronnictwo 

Ludowe 


żydowski 
Centr. Kom.. 

Związek Żyd. 

Ortodoksów 
„Szlome 
Emune Izr." 


Lista Skier- 

niewicko- 

mieszczańska 


o 

5 o 

O rt 


Pow. Łowicz 


6769 


18 


58 


389 


824 — 


— — 


27 


3182 


„ Skierniewice 


7569 


189 


57 


11 


640 — 


— — 


19 


898 


„ Rawa 


2971 


2Ó9 


157 


14 


1407 1 


1 4 


15 


224 


Sochaczew 


6005 


8 


60 


69 


638 1 


— — 


43 


356 



23314 484 332 483 3509 



Razem okręg 
wyborczy 14 

Związek wyborczy lista 3, 4, 5, 7, 15, 16. 
Dzielnik dla Związku 11657. 
Dzielnik wyborczy 16487. 
Lista 3 — posłów 2. 



104 



4 — 


n 


1 


7 — 


>i 


2 


2 — 


» 


1 



4660 



1. Wróbel Tomasz (Pol. Stron. Lud. »Piast*). Lista 3. Rolnik. Uro- 
zdony 20. 9. 1878 Strugienice p. Łowicz. Szkoła łudowa. Członek Rady Gminnej 



— 130 - 

i Sejmiku Powiatowego. Członek Kasy pożyczkowo-oszczędnościowej. Prezes Ocho- 
tniczej Straży Ogniowej, członek Kółka rolniczego. 

2. Grabski Władysław (Zw. S. L. N.) Lista 7. Ziemianin. Uro- 
dzony 1874 roku w Borowie. Szkoła nauk politycznycłi Paryż, wydział liistoryczny 
Sorbony w Paryżu i agronomia Halla. Poseł I, II i III Dumy. B. wiceprezes Cen- 
tralnego Komitetu Obywatelskiego w Warszawie i prezes tegoż Komitetu w Rosji. 
B. minister rolnictwa w gabinecie Świerzyńskiego. Delegat Polski na Konferencję 
pokojową. Prezes Głównego Urzędu Likwidacyjnego. Założyciel i członek Zarządu 
Towarzystwa Melioracyjnego, założyciel Spółki włościjanskiej, Kółka rolniczego i Mle- 
czarni spółkowej, Stacji rolniczej w Kutnie,' Spółkowej drenami. Liczne artykuły w 
prasie w latach 1906-1911. »Historja Towarzystwa Rolniczego* (2 tomy), »Stosunki 
służbowo-robotnicze rolne w Królestwie Polskiem« i cały szereg innych prac. W 1906 
3 tygodnie więzienia za mowę wygłoszoną do włościan o eksploatowaniu kraju przez 
Rosjan, po powrocie z Rosji więziony 5 miesięcy w Modlinie przez Niemców. 

3. Gradowski Józef (Zw. Sejm. L. N., od sierpnia 1919 Narodowe 
Zjednoczenie Ludowe). Lista 4. Rolnik - maślarz. Urodzony 19. 9. 1878 w Olszo- 
wej Woli p. Rawa. Szkoła gminna. Kasjer Kasy pożyczk.-oszczędn. 

4. Szewczyk Adam (Zw. Str. L. N., od sierpnia 1919 Narodowe Zje- 
dnoczenie Ludowe). Lista 3. Nauczyciel. Urodzony w 1892 r. Kampinos p. Socha- 
czew. Szkoła miejska 6 klasowa i kursą pedagogiczne Warszawa. Członek Rady 
Gminnej, sekretarz Kółka Rolniczego, prezes Koła Młodzieży, członek Stowarzy- 
szenia budowlanego. 

5. Kurczak Teofil (P. S. L. »Wyzwolenie«). Lista 2. Rolnik. Uro- 
dzony w 1877 r. w Ostrowie p. Łowicz. Szkoła ludowa, kursą pszczelniczo-ogro- 
dnicze w Warszawie i praktyka w Mydlnikach. Członek Rady gminnej i Sejmiku. 
Członek Zarządu Okręgowego Kółek rolniczych w Łowiczu i członek Zarządu głó- 
wnego Związku Kółek rolniczych. Naczelnik Ochotniczej Straży Ogniowej. Artykuły 
w »Życiu Gromadzkiem«, »Siewbie«, »Zorzy« i »Zaraniu«. Więziony dwa miesiące 
w Cytadeli warszawskiej, 1\,, roku na wygnaniu za granicą Królestwa. 

6. Mąkolski Juljan (Polskie Zjednoczenie Ludowe, od sierpnia 1919 
Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 7. Rolnik Urodzony 17. 6. 1873 r. Skier- 
niewka Lewa. Szkoła ludowa 3 klasowa. Był w niewoli niemieckiej. 

Zastępcy: Lista 2: Thugutt Stanisław, b. Minister Spraw Wewnętrznych. 
„3: Góral Jakób, gospodarz, Trzcianna p. Skierniewice. 

Pluta Władysław, gospodarz, Sadkowice p. Rawa. 
„ 4: Ks. Dyżewski Franciszek, proboszcz, Inowłódź. 
„ 7: Zdanowski Władysław, gospodarz, Seroki. 

Urbankowa Magdalena, żona gospodarza, Duplice Małe. 



Ul 



Okr^g wyborczy 15. 

Powiaty Błonie, Grójec i lewy hneg powiatu Warszawa. Posłów 8 







Orzechowski Józef. 



Galiński Wincenty. Ks. Nowakowski Marceli. Majewski Stanisław. 






Ma rylski Antoni. 



Malewski Bronisław. Dobrowolski Władysław. Burakowski Piotr. 



1. 






o 

"c 



c 

o 



. o 

i' 'Z 



. o 



5 ■% 

OJ ^ P 
D 5 "^ 









Po w. Błonie 52 54351 41818 213 23232 1338 4394 1462 7883 

., Grójec 53 61727 49966 132 33540 2545 9799 2141 1159 

„ Warszawa 

po lew, brz. Wisły 34 37634 26400 172 19831 259 999 598 2862 



■A O 

106 
7 



■c o 
i~t ę/i a 

s <n.-:d 

2oi 



3100 
643 



12 1667 



Razem okręg 

wyborczy 15. 139 153712 118184 517 76693 4142 15192 4201 11904 125 5410 

M;iximum głosujących w jednym obwodzie wyborczym 91.7 " „, minimum 58.3 " „. 
Związek wyborczy lista 1 i 7 — 82103, dzielnik dla związku 11904. 
Związek 6 mandatów z listy 1-szej, dzielnik wyborczy 12782. 
Lista 3 — mandat 1. 

c; — 1 

Orzechowski Józef (Zw. S- L. N., od sierpnia 1919 Narodowe Zje- 
diioc enie Ludowe). Lista 1. Rolnik. Urodzony w 188^ r. w Goszczynie p. Grójec. 



- 132 - 

Wykształcenie domowe. Członek Rady gminnej, Rady Szkolnej, Sejmiku. B. naczel- 
nik Gminnej Ochrony Narodowej. Prezes Kółka rolniczego w Goszczynie, członek 
zarządu Sklepu spółkowego, naczelnik Ochotniczej Straży pożarnej, członek Zarządu 
Okręgowego i Centralnego Kółek rolniczych. 

Galiński Wincenty (N. Z. R.) Lista 1. Malarz. Urodzony 24. 4. 
1885 Żyrardów. Szkoła 4 ki. rzemieślnicza w Warszawie. Członek Rady Miejskiej 
w Żyrardowie. Członek stowarzyszenia kooperatywnego »Siła«, żyrardowskiego Sto- 
warzyszenia spoż,, Tow. Opieki nad żołnierzem polskim, w *Lirze«, w »Sokole« i 
innych. B. komisarz I Komisarjatu w Żyrardowie w drodze wyboru po 11. 11. 1918. 
Od 1907 — 1909 służył w pułku Izmaiłowskim w Petersburgu jako starszy podoficer, 
zwolnipny jako chorąży. Od 1. 8. 14 — 23. 1. 1918 armia rosyjska, następnie 1 pułk 
ułanów Legjonów. Więziony w Mokotowie od 25. U. 1905 — 8. 6. 1906 i w fortach 
Aleksego od 8. 6.-26. 9. 1906. 

Ks. NowakowskiMarceli (Z w. S. L. N.) Lista 1. Profesor semina- 
rjum duchownego. Urodzony 20. 9. 1881 roku w Pr/ybyszewie p. Grójec. Filozof ja 
Rzym i wydział teologiczny Innsbruk i Monachjum. B. Członek Komitetu Opieki 
nad jeńcami. Członek założyciel Polskiego Czerwonego Krzyża, sekretarz Rady Nad- 
zorczej Polskiej Macierzy Szkolnej. 

Majewski Stanisław Jan (Zw. S. L. N.) Lista 1. Dyrektor zarzą- 
dzający fabryki ołówków (Tow. akcyjne). Urodzony w 1860 r. w Lublinie. Gimna- 
zjum realne Warszawa, instytut technologiczny Petersburg (inżynier-technolog). Od 
1885 r. żywy udział w pracach Towarzystwa Kredytowego m. Warszawy. Inicjator i 
organizator w r. 1898 Stowarzyszenia Techników w Warszawie. B. członek prezy- 
djum Komitetu Obywatelskiego pow. Warszawskiego (1914), członek prezydjum Ko- 
mitetu Obywatelskiego gub. Warszawskiej (1905). Przez 3 lata w Rosji na wygna- 
niu. W Rosji wyjednał u p. Kerbedziowej . 1 miljon dla stworzenia Banku Przemy- 
słowo-handlowego (fundacja, której jest kuratorem dotąd nie zrealizowana). Artykuły 
w sprawach ekonomiczno-przemysłowych w »Kurjerze Warszawskim*, »Gazecie Pol- 
skiej*, »Gazecie Warszawskiej* i w innych. Książka » Długoterminowy kredyt hipo- 
teczny « (1904). W roku 1881 przez tydzień więziony w Petersburgu w Zamku Li- 
tawskim. 

Marylski Antoni (Z w. Sejm. L. N.) Lista 1. Ziemianin. Urodzony 
w 1865 w Warszawie. Uniwersytet w Krakowie, Paryżu i Heidelbergu. B. członek 
II Rady Stanu z wyborów, pełnomocnik gminy, członek Sejmiku. Prezes Okręgowe- 
go Tow. Rolniczego i Centr. Tow. Roln. (Członek Komitetu). Artykuły w »Gazecie 
Warszawskiej*, ^Przeglądzie Narodowym*, »Kurjerze Warszawskim*, »Tygodniku Ilu- 
strowanym*, »Polaku«, »Ognisku«, »Nowem Ognisku*. Książki: »Historja włoścjan 
w Polsce*, » Dzieje sprawy żydowskiej w Polsce*, » Jenerał Karol Malczewski*, » Po- 
lityka Narodowa*, »Wobec zbrodni*, »Próżno zastawiają sieci*, ^Podręcznik dla peł- 
nomocników gminnych*, »Od Jasnej Góry do Hellberga*, »Wydawnictwo pisarzy 
politycznych*, «Quelques reflexions sur Tautriche en juxtaposition avec la cause po- 
lonaise*, »Nauka i sztuka wywłaszczania*, »Lud i naród* i inne. Od 1906—1914 r. 
członek zarządu N. D., w r. 1914 założył »Stronnictwo Narodowe*, a po jego opu- 
szczeniu wstąpił do ^Zjednoczenia Narodowego*. 



- 133 - 

Dr. Malewski Bronisław (Zw. S. L N.) Lista 1. Lekarz, kie- 
rownik zakładu leczniczego w Grodzisku. Urodzony w 1874 w Kutais na Kaukazie, 
Poseł z Lubelskiego do I Dumy. B. orezes Polskiej Macierzy Szkolnej w Lublinie. 
B, Prezes Komitetu Obywatelskiego Błońskiego w 1914. Prezes Oddziału Błońskiego 
Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża. Wiceprezes »Sokoła« w Grodzisku. 
Liczne prace naukowe lekarskie. Do 1907 członek stronnictwa N. D. B. szef sani- 
tarny Związku Miast rosyjskich na terenie północnym wojny i członek Naczelnej Rady 
Sanitarnej tego frontu. Generał podporucznik-Iekarz, b. szef Departamentu sanitarne- 
go M. S. W., b. lekarz naczelny I korpusu Dowbora Muśnickiego. 

Burakowski Piotr (P. S. L. »Wyzwolenie«). Lista 3. Rolnik. Uro- 
dzony w 1887 roku w Bobrowicacłi p. Grójec. Gimnazjum (6 klas) w Warszawie i 
szkoła cłiorążycłi w Petersburgu. Porucznik armji rosyjskiej, następnie II korpusu 
Wschodniego generała Michaelisa. W wojnie europejskiej brał udział od 14. 10. 1914 
do 3.5. 1918. W stronnictwie pracuje od 3. 5. 1918. 

Dobrowolski Władysław Kazimierz (P. P. S.) Lista 5. 
Kotlarz. Urodzony 15. 2. 1886 w Jangarzewie p. Grójec. Szkoła rzemieślnicza 3 ki. 
Od 1903 — 1905 pracuje w partji, potem w Ameryce Północnej, kasjer kooperatywy 
»Promień«. 

Witkowski Piotr, włościanin. Wolica p. Błonie. 

Sikorski Józef, rolnik, Wola Krobowska p. Grójec. 

Marczewski Marcin, lekarz weterynarji. Warszawa. 

Choiński Władysław, robotnik, Żyrardów. 



Zastępcy: Lista 1 



3: 
5: 



Okręg wyborczy 16. 



Miasto Warszawa. 



Posłów 16. 



Obwodów głosowania 408 

Uprawnionych około 433000 
Głosowało 297252 

1. Republikański Zjedn. Komitet wyborczy 4208 

2. P. P. S. 42971 

3. Centralny Demokratyczny Komitet Wyborczy 2157 

4. Lista Żydowskich Stronnictw Demokratycznych 814 

5. N. Z. R. 6500 

6. Lista pracownicza 669 

7. Narodowy Komitet Ludu Pracującego 2690 

8. Żyd. Soc. Dem. Partja Robotnicza »Poale Sjon« 2593 

9. Centr. Org. Żydów Ortodoksów »Szlome Emune 

Izrael « 13347 

10. Narodowy Kom. Wyborczy Str. Demokratyczn. 

(Zw. Sejm. L. N.) 160944 

11. Tymczasowa Żydowska Rada Narodowa 18604 



- 134 - 



12. Orędy Wolnego Zjednoczenia Stron. Ludowego 
i Narodowego 

13. Centrum Kobiece 

14. Komitet mieszczański 

15. Inteligencja Demokratyczna 

16. Centr. Kom. Wyb. Organizacji Kupieckich 

17. Żydowskie Stronnictwo Ludowe 

18. Kom. Wyb. Żyd. Partji Rob. „Yereinigte'' 

19. Partja równości obywatelskiej Żydów-Polaków 

20. Stronnictwo Niezawisłych Żydów Polskich 

21. Lista Marjana Zbrowskiego 



15 

51 

429 

1322 

6596 

28551 

15 

3912 

511 

347 



Związek Wyborczy 1, 3 i 6 lista. 

4, 9 i 17 lista, 5 i 11 mandat z listy 17,. dziel. zw. 14275. 
„ „ 5 i 15 lista. 

7, 12 i 21 lista. 
„ 8 i 18 lista. 

Lista 10: 11 mandatów: 1, 2, 3, 6, 7, 8, 9, 12, 14, 15 i 16 mandat. 
„ 2: 2 mandaty: 4 i 10 mandat. 
,. 11: 1 mandat — 13 mandat. 

Dzielnik wyborczy 14631. 






Paderewski Ignacy. Dmowski Roman. r)r. Balicka GaLrjela, Barlicki Norbert. 







Naumberg Dawid. 



Gdyk Ludwik. 



Rudnicki lan. 



Brun Stanisław. 



— 135 - 






Dr. Djl)anowicz Edw. 



Perl Feliks. 



Hirszhorn Samuel. 



de Rossft Aleksander. 











Grunl)aum Izaak. Jabłonowski Władysław. Dr. Rottermund Stefan. Ks. Kaczyński Zygmunt 

1. Paderewski Ignacy. Bezpartyjny. Lista 10. Artysta-muzyk. Uro- 
dzony w 1860 r. Prezydent Ministrów i Minister Spraw Zagranicznych. Delegat na 
Konferencję pokojową. B. członek Narodowego Komitetu w Paryżu, wystany z jego 
ramienia do Stanów Zjednoczonych dla organizowania armji polskiej. Fundator 
pomnika grunwalwaldzkiego w Krakowie. 

2. Dmowski Roman (N. D.) Lista 10. W Sejmie jeszcze nie za- 
siadał. Publicysta. Urodzony 9. 8. 1864 w Warszawie. Gimnazjum lii Warszawa, 
wydział nauk przyrodniczych Uniwersytetu w Warszawie ze stopniem Kandydata 
(1890). Specjalne studja biologiczne pod kier.^^prof. Augusta Wrześniowskiego. Krótkie 
studja w Paryżu. W Anglji przez V\^ roku badał emigrację i kolonizację, w 1899 ba- 
danie osadnictwa polskiego w Brazylji, w 1904 badanie osadnictwa w Kanadzie i Sta- 
nach Zjednoczonych. Pobyt w Japonji. W 1905 po manifeście październikowym powrót 
do kraju. Organizator i twórca z Popławskim i Balickim kierunku Nar.-Dem. B. Poseł 
do 2 i 3 Dumy z m. Warszawy (mandat składa 1909). B. Prezes Koła Polskiego w 
Dumie. B. Prezes Centralnego Komitetu Narodowego. B. Prezes Komitetu Narodo- 
wego w Paryżu. Delegat na Konferencję pokojową w Paryżu. Od 1891 artykuły 
społeczne i polityczne w tygodniku „Głos". Od lipca 1895 wydawca i redaktor od 
1902 tygodnika, następnie miesięcznika ^Przegląd Wszechpolski" we Lwowie, nastę- 
pnie w Krakowie. W 1907 r. redaktor „Gazety Polskiej" i „Gazety Warszawskiej". 
W 1915 założyciel „Sprawy Polskiej" w Petersburgu. Liczne feljetony w «Słowie Pol- 
skiem». Napisane książki: «Studja nad szkołą rosyjską w Polsce* (1392), «Młodzież 
w zaborze rosyjskim», «Gawędy sąsiedzkie^ (18Q7), « Demokracja Narodowa i jej za- 
sady* (1908), «Wychodźtwo i osadnictwo», «Myśli nowoczesnego Polaka* (1904, 8 



-136 - 

wydania), «Niemcy, Rosja i kwest ja polska» (1908, tłom. francuskie 190Q i rosyjskie), 
«Upadek myśli konserwatywnej w Polsce»,(l9l2) W 1892 więziony 5 miesięcy w cy- 
tadeli warszawskiej pod zarzutem udziału w przestępstwach politycznych z powodu 
setnej rocznicy Konstytucji 3 Maja, 3 lata dozoru policyjnego bez prawa zamieszki- 
wania na ziemiach polskich. Z tego powodu mieszkał z górą rok w Mitawie, 

3. Dr. Balicka Gabrjela (Związek Sejmowy Ludowo - Narodowy). 
Lista 10. Doktorat chemji w Genewie. Studja dodatkowe w Krakowie. B. kiero- 
wniczka Seminarjum dla nauczycielek ludowych. 

4. B a r 1 i c k i Norbert (P. P. S.) Lista 2. Nauczyciel szkól średnich- 
Ewangielik. Urodzony w 1880 r. w Sieciechowie p. Kozienice. Gimnazjum Radom* 
prawo na Uniwersytecie w Warszawie, studja społeczne w Brukseli, wydział ekono- 
miczno-polityczny (1 rok) w Petersburgu. B. członek Rady Miejskiej w Warszawie. 
B. prezes Koła socjalistycznego studentów na Uniwersytecie w Warszawie. Artykuły 
w „Górniku", „Łodzianinie", Dzienniku Wileńskim" i „Kurjerze Sosnowickim". W ro- 
ku 1911 więziony przez Moskali przez 3 tygodnie na zasadzie podejrzeń, za protest 
przeciw wyborom do Rady Stanu w Radzie Miejskiej Warszawskiej skazany przez 
Niemców na 7 miesięcy twierdzy w Modlinie (uwolniony 11. 11. 1918). B. członek 
Centralnego Komitetu P. P. S., obecnie członek Rady Naczelnej* P. P. S. Wiceprezes 
Klubu sejmowego P. P. S. 

5. Pry łuck i No j ach (Żydowskie Stronnictwo Ludowe). Lista 17-ta. 
Mandat unieważniony wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 10 — 24 maja 1919. Na 
jego miejsce wszedł do Sejmu: 

Naumberg Dawid (Żydowskie Stronnictwo Ludowe). Lista 17. Lite- 
rat. Religji mojżeszowej. Urodzony w 1874 r. w Mszczonowie. Wolny słuchacz 
uniwersytetu w Jenie i Heidelbergu. Prezes Żydowskiego Związku Szkolnego i Pre- 
zes Rady Zawodowej Związku Dziennikarzy i Literatów Żydów. Długoletni współ- 
pracownik różnych dzienników i wydawnictw w kraju i w Ameryce. Tomów 5 pism 
beletrystycznych, prace krytyczne i dramat: »Rodzina«. Aresztowany dwa razy przez 
ochranę rosyjską. Wiceprezes Żydowskiego Stronnictwa Ludowego. 

6. Gdyk Ludwik (Zw. Sejm. Lud. Naród., następnie Narodowy chrze- 
ścijański Klub robotniczy). Lista 10. Zecer. Urodzony w 1876 roku w Warszawie. 
Szkoła VI klasowa miejska. B. członek i sekretarz sekcji Straży Obywatelskiej w War- 
szawie. B. zastępca radnego w Radzie Miejskiej w Warszawie. Skarbnik Stowarzy- 
szenia spożywczego „Wspólna Praca". Organizator Związków Zawodowych Chrze- 
ścijańskich. Członek Towarzystwa Ogrodów Robotniczych. Praca publicystyczna 
w »Pracowniku Polskim« (organ stowarzyszenia robotników chrześcijańskich). Wię- 
ziony przez Niemców w cytadeli warszawskiej. Członek Rady Głównej Stronnictwa 
Chrześcijańskiej Demokracji i Organizator. B. sekretarz Klubu sejmowego ludowo- 
narodowego. Wiceprezes Narodowego Chrześcijańskiego Klubu robotniczego. 

7. Rudnicki Jan (Zw. Sejm. L. N.) Lista 10. Rzemieślnik. Urodzo- 
ny w 1867 r. w Warszawie. Gimnazjum III w Warszawie. W 1914—15 Członek 
Komitetu Narodowego, 1914 — 16 członek Komitetu Obywatelskiego m. Warszawy. 
B. radny miejski. Prezes Towarzystwa popierania Przemysłu i Handlu, prezes Cen- 
tralnego Towarzystwa Rzemieślniczego. Członek »Sokoła« i Muzeum Rzemiosł. Star- 



- 137 - 

szy Zgromadzenia Rzeźbiarzy i Kamieniarzy. Liczne artykuły w pismach, memorjały, 
referaty i. odczyty. Rewizje domowe za czasów rosyjskich i niemieckich. 

8. Brun Stanisław (Zw. Sejm. L. N,) Lista 10. Kupiec. Ewangielik. 
Urodzony 2. 12. 1854 r. w Warszawie. Gimnazjum w Warszawie, następnie studja 
w Anglji. B. członek Rady Miejskiej w Warszawie. B. członek Delegacji Magistratu 
Warszawskiego do XII Wydziału Straży Ogniowej, b. członek Rady Stanu. Starszy 
Zgromadzenia Kupców m. Warszawy, wiceprezes Komitetu Giełdowego. Członek 
Towarzystwa Przemysłowców, Biura Pracy Społecznej. Przewodniczący Związku 
Niezależności gospodarczej. Prezes Sejmowej Komisji przemysłowo-handlowej. 

9. Dr. Dubanowicz Edward (Zw. Sejm. L. N., od sierpnia Naro- 
dowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 10. Urodzony 6. 1. 1881. Wydział filozoficzny 
i prawniczy z obu doktoratami na uniwersytecie lwowskim, rok studjów we Francji 
i Anglji. Profesor nadzwyczajny wydziału prawnego uniwersytetu lwowskiego (1919). 
W armji austrjackiej służył jako podporucznik, podczas wojny porucznik 57 p. piech. 
Ranny w piersi pod Dęblinem. Zwolniony w 1916 z wojska na reklamację uniwer- 
sytetu. B. członek prezydjum Tymczasowego Komitetu Rządowego, następnie czło- 
nek Komisji rządzącej w Galicji. Członek »Sokoła«, Towarzystwa Szkoły Ludowej, 
Towarzystwa dla popierania nauki polskiej, Towarzystwa im. A. Mickiewicza i innych. 
Liczne artykuły w »Słowie Polskiem«, »Gazecie Narodowej«, »Kurjerze Poznańskim*, 
„Rzeczypospolitej", „Dzienniku Kijowskim" i w pismach fachowych prawniczych. 
Książki : „O Słowackiego „Księdzu Marku", Lwów 1906, „Stanowisko ludności ży- 
dowskiej w czasie wyborów do parlamentu wiedeńskiego", Lwów 1908, „Reforma 
wyborcza a kwestja ruska w Galicji", Lwów 1911, „Kataster narodowościowy i jego 
następstwa prawne i polityczne", Lwów 1912, „Proporcjonalność w zastosowaniu do 
sejmowej reformy wyborczej", Lwów 1913, „Cele „użyteczności publicznej" w rozu- 
mieniu powszechnego ustawodawstwa ekspropryacyjnego", Lwów 1911, „Dotychcza- 
sowy przebieg sprawy reformy w Sejmie", Lwów 1913, „Wywłaszczenie w ustawo- 
dawstwie angielskiem", Lwów 1914, „Stanowisko prawno-polityczne Królestwa Ga- 
licji", Lwów 1916, „Ustawodawstwo sejmowe Galicji", Lwów 1916, „Rządy gabine- 
tu", Kraków 1918. Udział w pracy stronnictwa N. D., następnie Klub „Rzeczypo- 
spolitej", od 1916 w zarządzie „Zjednoczenia Narodowego". 

10. Dr. P e r 1 F e 1 i k s (P. P. S.) Lista 2. Redaktor „Robotnika".iBezwyzna- 
niowy. Gimnazjum i prawo w Warszawie, nauki społeczne w Szwajcarji, doktorat 
filozofji w Bernie. Artykuły w „Gazecie Robotniczej'' (Berlin), „Światłe" i „Przed- 
świcie'' (Londyn), „Kurjerze Codziennym", „Wieku Nowym" (Lwów), „Naprzodzie" 
(Kraków). Książki: „Sismondi i Marks", ,,Adam Mickiewicz", „Krótka historja wiel- 
kiej rewolucji francuskiej", „Rewolucja 1848 we Francji", ,,Gwarancje wolności oso- 
bistej w Angiji", „Systemy prawa wyborczego w najważniejszych państwach konsty- 
tucyjnych", „Jak odpowiadać na zarzuty przeciwników", ;,Komunizm w pierwotnem 
chrześcijaństwie", ,,Patryjotyzm a socjalizm", „Koordynacja czy utożsamienie", „Kwe- 
stja polska w oświetleniu socjaldemokracji polskiej", „Dzieje ruchu socjalistycznego 
w zaborze rosyjskim" Tom I., „Wilhelm Liebknecht", „Płaca rob-^cza a strejki", 
„Związki zawodowe i ich znaczenie dla proletarjatu", „Esdectwo w walce z socjali- 
zmem naukowym", „O bolszewikach i bolszewizmie". W 1892 aresztowany w Ber- 
linie za współpracownictwo „Gazety Robotniczej". Wydalony z Prus. W 1893 wy- 



-■ 138 - 

dalony z Francji na żądanie ambasady rosyjskiej. Więzienie 10 miesięczne w Wilnie, 
8 miesięcy w więzieniu ratuszowem w W-arszawie. Członek Rady Naczelnej i Cen- 
tralnego Komitetu Wykonawczego P. P. S. 

11. Hirszhorn Samuel (Żydowskie Stronnictwo Ludowe). Lista 17.. 
Dziennikarz. Religja mojżeszowa. Urodzony w 1876 r. Szkoła handlowa. B. radny 
miejski w Warszawie. Członek różnycli stowarzyszeń społecznych i dobroczynnych. 
Artykuły w pismach polskich i żydowskich. Książki: „Co to jest syonizm", „Dzieje 
Żydów w Polsce", „Antologja poezji żydowskiej" i inne. Członek Rady Żydowskie- 
go stronnictwa. 

12. de Rosset Aleksander (Zw. S. L. N», Polska Partja Postępowa) 
następnie Klub Mieszczański). Inżynier-mechanik. Urodzony w 1866 r, w Warsza- 
wie. Ukończył politechnikę w Rydze. B. członek Rady Miejskiej w Warszawie, b. 
członek z wyboru Ii Rady Stanu. B. prezes związku studentów »Arkonia«, b. .prezes 
sekcji technicznej Towarzystwa popierania Przemysłu i Handlu. B. członek Zarządu 
Stowarzyszenia Techników. Artykuły w „Gazecie Polskiej", „Prawdzie", „Przełomie", 
„Epoce", „Sterze", „Jutrze" i innych. Książka: „O motorach w rolnictwie". Skazany 
przez niemiecki sąd polowy na 3 lata ciężkiego więzienia w Mokotowie za działal- 
ność przeciw okupantom na rzecz Ententy. Prezes Zarządu Polskiej Partji Postę- 
powej. 

13. Griinbaum Izaak (Sjonista). Lista 11. Literat-adwokat. Religja moj- 
żeszowa. Urodzony 24. 11. 1878 w Warszawie. Prawo na uniwersytecie w Warsza- 
wie. Członek Rady Miejskiej w Warszawie. Członek żydowskich stowarzyszeń kul- 
turalnych. Redagował pisma żydowskie w językach hebrajskim, żydowskim i polskim. 
Redaktor „Das Jiidische Volk". Broszury poświęcone zagadnieniom ruchu sjonistycz- 
nego w językach żydowskim i polskim. Broszura o położeniu żydów w Polsce 
w pierwszym roku wojny (po rosyjsku). Więziony 5 razy przez Rosjan (3 miesiące 
najdłużej). Więziony przez 3 dni w Petersburgu przez bolszewików jako redaktor 
sjonistycznego dziennika. Członek Komitetu Centralnego Organizacji sjonistycznej 
w Polsce. Członek Komitetu Centralnego wszechświatowej organizacji sjonistycznej. 

14. Jabłonowski Władysław (Z w. Sejm. L. N.) Lista 10. Publi- 
cysta-literat. Urodzony w 1867 w Żabokrzyczu (Podole). Gimnazjum Białacerkiew, 
uniwersytet Genewa, licencyat nauk społecznych, studja w Paryżu i Lipsku. Poseł 
do 111 Dumy od 1909 r. z m. Warszawy.^Członek z wyboru II Rady Stanu. Członek 
Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Redaktor „Gazety Warszawskiej", „Bibljo" 
teki Dzieł Wyborowych", artykuły od 1890 w „Głosie", „Gazecie Polskiej", „Myśli 
Polskiej", „Tygodniku Ilustrowanym", ..Bibljotece Warszawskiej", „Ateneum", „Prze- 
glądzie Narodowym", „Przeglądzie Historycznym" i t. d. Książki : „Dusza poety", 
„Chwila obecna — dążności i usposobienia", „Wśród obcych", „Rozprawy i wrażenia 
literackie" 1908, „Dookoła Sfinksa" 1910 (tłomaczone na rosyjskie), „Dwie kultury" 
1913, „Dwaj wielcy patrjoci włoscy" i t. d. Za udział w obchodzie Kilińskiego w 
1894 więziony kilka miesięcy w X pawilonie cytadeli, zesłany do gubernji Orenbur- 
skiej, z której powrócił w 1896 na skutek manifestu wstąpienia na tron Mikołaja II. 
Wybitny działacz w b. „Kole Międzypartyjnem", Prezes stronnictwa Dem. Narodów, 
w Królestwie. 

15. Dr. Rottermund Karp' Stefan (Zw. S. L. N.) Lista 10. Le- 



- 139 — 

karz. Urodzony w 1878 roku w Warszawie. Uniwersytet w Warszawie, Kurs Nauk 
Politycznych i Społecznych przy uniwersytecie w Krakowie, L'ecole des sciences po- 
litiques w Paryżu, studja lekarskie w Berlinie i Paryżu. Ławnik i członek Zarządu 
miasta Warszawy do 1. 4. 1919, obecnie członek Rady Miejskiej. B. starszy ordyna- 
tor-chirurg Warszawskiego Lazaretu miejskiego w Korpusie Kadetów podczas wojny. 
B. Członek Zarządu Polskiej Macierzy Szkolnej. B. Sekretarz Jeneralny Towarzystwa 
Wpisów Szkolnych. B. członek Zarządu Tajnego Stowarzyszenia Nauczycielstwa 
Szkół Początkowych (kursą dokształcające). Członelc założyciel pierwszego Semina- 
rjum Nauczycielskiego, założyciel i prezes sekcji Kół szkolnych Wydziału oświecenia 
Komitetu Obywatelskiego w 1914 r. Członek organizator II Polskiej Macierzy Szkol- 
nej, członek Towarzystwa Szkoły Zamojskiego. Wiceprezes Stowarzyszenia Lokato- 
rów m. Warszawy. Założyciel Rady Opieki Moralnej w Warszawie. Członek Biura 
Pracy Społecznej (sekcja samorządowa), członek IV oddziału Towarzystwa Popierania 
Przemysłu i Handlu, członek Komitetu Towarzystwa Wioślarskiego, reprezentant i 
członek Rady Resursy Obywatelskiej. Członek Towarzystwa Lekarskiego, członek 
założyciel Stowarzyszenia Lelcarzy Polskich, lekarz Komitetu ogrodów imienia Raua. 
członek Towarzystwa Hygienicznego i członek Zarządu Koła Lekarzy Polskich i t. d. 
Artykuły polityczne i z dziedziny gospodarki samorządowej pod pseudonimem 
„Karp" i „Bicz", broszury agitacyjne z polecenia stronnictwa, prace lekarskie w „Ga- 
zecie Lekarskiej", „Kronice" i „Zdroju". Prace literackie w „Strumieniu" i „Tygo- 
dniku Ilustrowanym", prace statystyczne o ruchu ludności miejskiej. Książki: „Bu- 
dżet Państwa Rosyjskiego" 1907 r. i dwie broszury o kwestji żydowskiej, ..Opieka 
społeczna na terenie szkoły" 1918, „Organizacja opieki nad ubogą dziatwą w War- 
szawie" 1905, »Działalność sekcji kół szkolnych* 1916 i 1918, »Projekt wprowadze- 
nia powszechnego lekarskiego dozoru szkolnego w Państwie Polskiem« 1917, »Poga- 
danki z hygieny w szkole ludowej« 1905, » Dzieci anormalne« 1909, »Nauczyciel wo- 
bec zadań hygieny szkolnej« 1916, „Hygiena jako przedmiot wykładu w szkole śre- 
dniej i ludowej" 1908, „Program wychowania fizycznego w szkole polskiej' 1917, 
„L'education physique de la jeunesse en Pologne Russe", Paryż 1910, „Pierwsze debaty 
oświatowe w Sejmie" 1919, »Anatomja i fizjologja człowieka* (podręcznik dla prze- 
wodników ogrodów im. W. Raua, 1907 i 1908), »Fizjologja i mechanika ruchów« 
1917, »Oimnastyka metodyczna* 1916, »Zadania Państwa Polskiego w sprawie wy- 
chowania fizycznego* 1917, » Powstanie i stopniowy rozwój ogrodów im. W. Raua« 
1908, »Ogrody im. W. Raua, program działalności* 1910, »Organisation and progress 
of phisical education in Kindergarten W. E. Rau Warsaw Poland* 1913, » Leczenie 
wakcyną specyficzną przewlekłych zapaleń dróg żółciowych* 1910, »0 zgorzeli roz- 
ległej kończyn* 1917, »Przypadek przemieszczenia nowotworu jajnika przy równo- 
czesnem skręceniu szypuły jednego z guzów* 1907, »0 stosowaniu bromku żelaza w 
leczeniu padaczki samoistnej* 1908. Dwukrotny areszt długotrwały za czasów uni- 
wersyteckich w 1902 i 1903 r., jako członek Zarządu Bratniej Pomocy. Roczne re- 
legowanie z uniwersytetu Warszawskiego w 1898, areszt w Gdańsku w 1900 r. za 
agitację na Kaszubach, areszt w Lublinie w 1905 roku pod fałszywcm nazwiskiem, 
krótkotrwały areszt w Katowicach w r. 1902. Członek Zarządu Głównego Stronni- 
ctwa N. D. w Królestwie i Rady Naczelnej do czasów poselstwa Warszawskiego 
Okręgu stronnictwa N. D. w Warszawie. Prezes sejmowej Komisji zdrowia publicznego. 



■^ 140 - 



16. Ks. Kaczyński Zygmunt (Zw. Sejm. L. N., obecnie Narodowo- 
Ciirześcijańskie Stronnictwo Robotnicze)., Lista 10. Urodzony 15. 10. 1894 w War- 
szawie. Gimnazjalne studja w II! gimnazjum w Warszawie, seminarjum duchowne. 
Akademja duchowna w Petersburgu, ze stopniem naukowym „Kandydat praw". B. 
członek Towarzystwa Pomocy Ofiarom wojny, opiekun wielu instytucji dla uchodź- 
ców w Rosji. Do lutego 1919 roku sekretarz jeneralny Stowarzyszenia Robotników 
Chrześcijańskich, zakładał Kluby Robotnicze, organizował Związki Zawodowe. Re- 
daktor organu Stowarzyszenia Robotników Chrześcijańskich ^Pracownik Polski «. 
Wydał wiele broszur uświadamiających ogół robotniczy. Pracował w stronnictwie 
Chrześcijańskiej Demokracji, która połączyła się z Narodowem Stronnictwem Robo- 
tniczem z Wielkopolski. 

Listę 10 w okręgu wyborczym 16 popierały: Narodowa Organizacja Wybor- 
cza Kobiet Polskich, Polska Partja Postępowa, Narodowa Demokracja, Stronnictwo 
Odrodzenia Narodowego, Polskie Kółka Zrzeszeń Rzemieślniczych, Stowarzyszenie 
Robotników Chrześcijańskich, Konfederacja Zrzeszeń Polskich, Związek Niezawisło- 
ści Gospodarczej, Stronnictwo Pracy Narodowej, Stronnictwo Polityki Realnej, Zje- 
dnoczenie Narodowe i Polskie Stronnictwo Demokratyczne. 

Listę 16 popierały: Stowarzyszenie Kupców wzajemnej pomocy wyznania 
mojżeszowego. Stowarzyszenie fabrykantów i [kupców wyrobów pończoszniczych 
i trykotarskich, Związek Kupców branży skór miękkich, Związek branży mącznej. 
Związek branży obuwia i kilkanaście sekcji Związku Kupców. 
Zastępcy: Lista 10: Śliwiński Ludwik, robotnik. 

Hurkiewicz Antoni, rzeźnik. 

Iwaszkiewiczowa Zofja, nauczycielka. 

Baliński Ignacy, sędzia Sądu Najwyższego. 

Różański Mieczysław, robotnik. 
„ 2: Jaworowski Rajmund, inżynier-chemik. 

Neubauer Karol, elektromonter. 

Bychowski Zelman, lekarz. 

Rosner Chaim, majster hafciarski. 

Mendelsohn Salomon, nauczyciel szkół średnich. 



11: 

17: 



Okręg wyborczy 17. 



Powiaty Mińsk Mazowiecki, Radzymin i powiat Warszawski po prawym brzesku 

Wisły. Posłów^ 7. 






Puczny P^ranciszek. Wróblewski Juljan. Kielak Stanisław. 



Łabęda Juljan. 



141 





Ks. Sobolewski Ka/;im'erz. 



1. 



Bochenek Szczepan. 



Pow. Mińsk Maz. 
Pow. Radzymin 
Pow. Warszawa 






49 
34 
51 






3272 
1939 
3063 



Związek 
Ludowo - Na- 
rodowy 



co 

5"' o 
O 



5. 



Anusz Antoni. 
7. 



8. 

> ^ o • rt" o t^ 
'/^ r, ;; -> J-. p 






3296 
10231 
24665 



13075 

3044 

474 



102 
209 
102 



671 1589 

248 147 
277 2934 



^ M H CL 

98 

2098 

171 



Cały okręg wybor- 
czy 17 134 



8274 38192 16593 



413 



10. 

CL^, >. CJ y g 



11. 



12. 



-o 



ÓC& 









o 



— c« bo 



1196 



2 c' 

a 



5559 



O f? 



2267 



-I 

O ó3 



Pow. Mińsk Maz. 
Pow. Radzymin 
Pow. Warszawa 



11235 290 

2271 2823 

10368 418 



2 

2 

26 



4046 49944 37945 

472 37207 29772 

2517 48330 39626 



81 
145 
133 



Cały okręg wybor- 
czy 17 23874 3531. 30 7035 135561 107343 359 
Związek wyborczy 2, 3, 7, 8 i 10 głosów 66142 — Dzielnik związku 9548. 

1, 2, 4, 5 i 6 
Lista 2 — 4 mandaty: 1. 2, 4 i 5 mandat. 
9 — 2 „ 3 i 7 mandat. 

„ 3 — 5 mandat. 
Dzielnik Związku 11937. Koszt wyborów w całym okręgu 30209 70. W gmi- 
nie Radzymin i Wawer głosowało l007o uprawnionych), w gminie Kamieńczyk 96%. 
Najmniej głosowało w mieście Mińsku Mazowieckim 62" o ' w mieście Nowy 



Dwór 62,, 



1. Buczny Franciszek (Zw. S. L. N., od sierpnia Narodowe Zjedn.- 
_._.,. Lista 2. Rolnik (6 mórg). Urodzony w 1871 r. w Słupnie. Szkoła począt- 
kowa w Wieliszewie. Członek Rady gminnej i Sejmiku Powiatowego. B. opiekun 



Lud.). 



- 142 - 

nad rezerwistkami i przez U miesięcy członek Rady zbożowej. Członek Kółka rolni- 
czego w Jabłonnie, członek spółki „Łączność" w Łajskacłi, wiceprezes Szkół począt- 
kowycłi w gminie Jabłonna. Z powodu' zatargu z naczelnikiem powiatu o prawa 
gminne zmuszony emigrować z kraju, jako ścigany przez władze rosyjskie. Od 1Q08 
przebywał 6 miesięcy w Bremie, 3 lata w Brookiinie (Stany Zjednoczone) i 3 miesiące 
w Rotterdamie. 

2. Wróble w ski Jul jan (Z. S. L. N). Lista 2. Kupiec. Urodzony U. 2. 
1885 w Warszawie. Ukończył kursą bucłialteryjne. Członek zarządu szkoły rzemieśl- 
niczej, prezes Związku drobnycti kupców cłirześcijańskicti przy Towarzystwie „Roz- 
wój", członek Towarzystwa opieki nad weteranami. Artykuły w sprawach zawodo- 
wycłi i społecznych!. 

3. K i e 1 a k Stanisław (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 9. Rolnik. Uro- 
dzony 25. U. 1885 w Jasiennicy p. Radzyń, ukończył szkołę początkową w Posto- 
licach i 5-miesięczny kurs rolniczy w Sokołówku. Wójt gminy Tłuszcz, przewodni- 
czący dozoru szkolnego. B. prezes Stowarzyszenia Rolniczo-Handlowego, członek 
zarządu Kółka rolniczego, członek zarządu Stowarzyszenia spożywczego. W 1906 
członek komitetu redakcyjnego pisma ludowego „Siewba" i członek tow. firmowo- 
komandytowego wydawniczego „Siewba". 

4. Łabęda Juljan (Zw.S.L.N., obecnie Naród, chrześcijański Klub robo- 
tniczy). Lista 2. Ślusarz. Urodzony 30. 6. 1894 w Nowym Dworze. Ukończył 4 klas. 
szkolę rzemieślniczą i 2 kursą zawodowego wykształcenia ślusarzy w Warszawie. 
Zastępca prezesa Stowarzyszenia robotników chrześcijańskich w Nowym Dworze. 
Służył jako starszy pisarz kompanji inżynierskiej 3 dywizji finlandzkiej strzeleckiej, 
od 1915 do 1918 brał udział w wojnie europejskiej. 

5. Ks. Sobolewski Kazimierz (Zw. S. L. N., od sierpnia 1919 Na- 
rodowe Zjedn. Lud.). Lista 3. Dziekan. Kanonik honorowy Kapituły Metropolitalnej 
Warszawskiej. Urodzony w 1865 r. Szkoła średnia w Suwałkach, seminarjum ducho- 
wne w Waiszawie, akademja duchowna w Petersburgu. Członek zarządu, prezes lub 
wiceprezes wszystkich stowarzyszeń społecznych w Mińsku Mazowieckim. Artykuły 
w pismach katolickich o sprawach społecznych. Broszura dla ludu wiejskiego: 
„O wychowaniu dzieci", „Śpiące dusze" (tłomaczone z francuskiego). Założyciel bi- 
blioteki parafialnej, Kółka rolniczego, Kasy pożyczkowooszczędnościowej. Członek 
dożywotni Polskiej Macieży Szkolnej. 

6. Bochenek Szczepan (Z w. S. L N.). Lista 2. Rolnik. Urodzony 
w 1868 r. w Borkowie. Szkoła gminna. Członek Rady gniinnej i Sejmiku Powiatowego. 
Członek Rady szkolnej powiatowej, skarbnik Rady gminnej opiekuńczej, prezes Kółka 
rolniczego. 

7. Anusz Antoni (Pol. Str. Lud. „Wyzwolenie"). Lista 9. Urzędnik Mi- 
nisterjum Przemysłu i Handlu. Urodzony w 1884 r. w Latawiczu. Gimnazjum filolo- 
giczne i nieukończone studja prawne w Petersburgu z powodu aresztowania i katorgi. 
W 1917 r. członek zarządu Komitetu Polskiego w Moskwie i kierownik Wydziału 
ochron. Napisał książki: „Niepodległość Polski w programie P. P. S.", „Z krainy 
dzikiej, pustej i otwartej" (o stosunkach rosyjskich). Więziony przez 10 miesięcy 

V 1907 i od lutego 1908 do marca 1917 (2 lata ostatnie w Katordze Aleksandrów- 



- 143 - 

skiej pod Irkuckiem), Od 1903 do grudnia 1918 należał do P. P. S., następnie do 
P. Str. L. Prezes sejmowej Komisji wojskowej. 

Zastępcy listy 2: Bobiński Leonard, dyrektor banku, Warszawa, ks. Skimbo- 
rowicz Hipolit, proboszcz, Warszawa. Modzelewski Jan, gospodarz, Cemno p. Ra- 
dzymin. 

Lista 3: Antosiewicz Michał, gospodarz, Bestwiny. 

„ 9: Radlińska Helena, nauczycielka, Warszawa. Wielgosek Stanisław, 
nauczyciel ludowy, Stoczek p. Łuków. 



Okr^g Wyborczy 18. 



Miasto Siedlce i powiaty Siedlcei SokołÓMr i V/ągró-w. Posłów 5. 





Ks. Teodorowicz Józef. 



Skup Władysław. 



Szymborski luljan. 





Miasto Siedlce 
f^ow. Siedlce 
Pow. Sokjłów 
P(^w Węgrów 


1 u. 
<W O 

ó>^ 
>— 1 bo 

17 
27 
31 
33 
108 


Paczóski Edward. Ciekot Szczepan. 

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 

^■6 >.S ^^ ^|S i§ "ą. i^% -^-i '^i^ 

^>> S-j5 9.2 0.1 o p c/i^ ^o --^ go^ 

^•p o| 61 IJNii vĄ t^ SI J§i 

10494 32 3603 84 236 1165 748 990 1641 
29030 25 31291 6044 161 158 161 238 443 
33107 43 27014 3770 56 135 105 691 929 
31085 55 22141 6132 84 135 76 879 1119 


8. 

13 
o 
Cu 

312 

1 

232 

283 


9. 

n: 

6i6 
90 
36 
53 


10. 

■f. 

1099 
443 
139 
183 


Cały okr. wyb. 18 


1037lt) 155 74049 16030 537 1593 1090 2798 4132 


828 


795 1864 



- . 144 - 

Lista 1: 1, 2, 3 i 4 mandat. 

„ 2: 5-ty mandat. 
Dzielnik wyborczy 16030. 

1. Ks. Teodorowicz Józef (Zw. S. L. N.). Lista 1. Arcybiskup wy- 
znania rzymsko-ormiańskiego we Lwowie. Urodzony w 1864 w Żydaczowie. Studja 
uniwersyteckie. B. poseł do sejmu^galicyjskiego, b. członek Izby Panów w Wiedniu. 
B. członek Rady szkolnej krajowej welLwowie. Doktór lionorowy uniwersytetu we 
Lwowie. 

2. Skup Władysław (Z w. S. L. N., od sierpnia 1Q19 Narodowe Zje- 
dnoczenie Ludowe) Lista 1. Dyrektor seminarjum dla nauczycieli ludowycłi w Siedl- 
cacłi. Urodzony 11. 11. 1881. Uniwersytet (przyroda) Warszawa i Lwów. Dyplom 
wydziału fizyczno - matematycznego uniwersytetu w Odesie. Były członek II Rady 
Stanu (z wyborów). B. prezes Kółek rolniczycłi p. Siedlce, członek zarządu wielu 
stowarzyszeń i instytucji kulturalno-oświatowycli w Siedlcacłi. B. redaktor tygodnika 
„Zorza", Książki: „Warszawskie Liceum Królewskie za czasów pruskicłi" (1804 — 1806) 
„O szkołacłi imienia Zamojskicłi w Zamościu i Szczebreszynie" i inne. Kilka tygodni 
więziony przez Moskali. 

3. Szymborski Jujan (Zw. S. L. N.) Lista 1. Nauczyciel i kierownik 
kursów rolniczycłi w Nałęczowie. Urodzony 18. 8. 1875 w Szymboracłi p. Mińsk 
Mazowiecki. Seminarjum nauczycielskie w Siennicy. Przewodniczący Rady gminnej. 
Członek Rady szkolnej. Członek zarządu Tow. rolniczego w Sokołowie. Za walkę 
o szkołę polską wydalony i pozbawiony praw nauczycielskie!!. 

4. Paczóski Edward (Zw. S. L. N.), Lista 1. Gospodarz rolny i ry- 
marz. Urodzony w 1878 w Poszewce p. Węgrów. Szkoła początkowa. B. członek 
Rady szkolnej. Członek i założyciel kilku stowarzyszeń. B. członek zarządu kasy po- 
życzkowo-oszczędnościowej, członek zarządu Spółki skórzanej, wiceprezes Kółka rol- 
niczego w Sokołowie. W 1905 ścigany przez rząd rosyjski, zmuszony do ukrywania 
się. Od 1902 należał do Ligi oświaty narodowej, w 1905 brał udział czynny w walce 
o język polski w gminie, szkole i sądzie. W armji rosyjskiej służył 3 miesiące, w 1915 
pod Ossowcem wzięty do niewoli niemieckiej, gdzie przebywał 15 miesięcy. 

5. C i e k o t Szczepan (P. S. L. „Wyzwolenie")- Lista 2. Rolnik. Uro- 
dzony 27. 11. 1885 w Skokowie p. Puławy, Samouk. Prezes Rady gminnej i członek 
Sejmiku powiatowego. Prezes Związku okręgowego kółek rolniczycłi, prezes straży 
ogniowej ocłiotniczej, prezes Koła Polskiej Macierzy Szkolnej, członek stowarzyszenia 
spożywczego, mleczarskiego, tow. pożyczkowo-oszczędnościowego. Artykuły i kores- 
pondencje w „Przewodniku kółek rolniczycłi" i „Wyzwoleniu". 

Zastępca listy 1: Januszewski Stanisław, rzemieślnik, Sokołów. 
Lista 2: Niedbalski Serwacy Aleksander, nauczyciel, Siedlce. 



- 145 



Okr^g wyborczy 19. 

Powiaty Łuków i Garwolin. Posłów 6. 






Winiarczyk Feliks. 



Górski Walerjan. 



Kurach Walery. 





Chaniewski Stanisław. 



Opala Władysław. 



1. 




Osiecki Stanisław. 



2. 



3. 



4. 



5. 





-o 5' 

Dr o 


1 

o 


G 

•N 

co 

O 

O 


OT 

o 

o 


OJ 


Bezpartyjiio 

narodowa 
p. Garwolin 


c/D 

cl; 


sj.ET • 

OJ ;, - 


Kom. Bezp. 
v\')b. p. Lu- 
ków i Gar- 
wolin 


<U - 


Po w. Łuków 


48 


57947 


48893 


1 


98 


677 


19110 


2 


2 


22409 


Pow. Garwolin 


47 


61969 


48165 




99 


14858 


21266 


7 


792 


6360 


Calv okręg- wy- 






















borczy 1Q 


95 


119916 


97058 


197 


15545 


40376 


9 


794 


28769 






6. 


7. 


8. 




10. 


11. 


12. 


13. 


14. 






(ii 
CU 




o 

"óT 

o 

CU 




^ ^ G 

a-o S. 

3 c" ?5 .^ 

bo Orr] oJ 
'O *-! 

.^ o • N 


c 


u u p 


X "^ ^ 

o, --^ • 


C-, 


Pow. Łuków 




1304 


924 


48 




2853 


533 


176 


558 


297 


Pow. Garwolin 




540 


480 


26 




3381 


1 


339 


4 


lii 


Cały okręg wy- 






















borczy 1Q 




1844 


1404 


74 




6234 


534 


515 


562 


40S 



- 146 - 
Lista 2 — mandaty 3. 

„ 1 — mandat 1. 
Dzielnik wyborczy 13458. 

1. Winarczyk Feliks. (P. S. L. »Wyzwoienie«). Lista 2. Rolnik. Uro- 
dzony w 1867 w Trzebieszowie. Wykształcenie domowe. Członek Wydziału Sejmiku 
w Łukowie. Prezes współdzielczej mleczarni w Trzebieszowie, wiceprezes Związku 
Kółek rolniczycłi w Łukowie. Prezes okręgu P. S. L. „Wyzwolenie" powiatu Łuko- 
wskiego od grudnia 1916 do lutego 191Q. Dwa tygodnie więzienia rosyjskiego za 
kolportaż pism niecenzuralnych.. W 1916 za rozpowszechnianie „Gazety Ludowej" 
skazany wyrokiem sądu polowego niemieckiego na 5 dni kryminału z zamianą na 
grzywnę. 

2. G ó r s k i W a 1 e r j a n. (P. S. L. „Piast"). Lista 5. Rolnik (14 mórg). Uro- 
dzony 14. 4. 1879 Rozwadów p. Łuków. Wykształcenie domowe. B. prezes Rady 
gminnej, członek sejmiku i wydziału powiatowego w Łukowie, b. członek li Rady 
Stanu, prezes Kółka rolniczego, organizator i prezes Ochotniczej Straży pożarnej, czło- 
nek zarządu Związku Kółek rolniczych w Łukowie. 

3. Ku rac h Wa 1 er y (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 5. Rolnik. Urodzony 
12.4. 1868 w Wielkiej Woli p. garwoliński. Szkoła elementarna. Członek Rady gmin- 
nej i Sejmiku powiatowego. Członek zarządu okręgowego Kółek rolniczych. Czło- 
nek zarządu powiatowego P. S. L. i przewodniczący Koła P. S. L. 

4. Chaniewski Stanisław. (Stronnictwo Pracy Konstytucyjnej). Li- 
sta 1. Właściciel ziemski. Urodzony 4.11. 1859 w Warszawie. Szkoła realna w War- 
szawie i politechnika (wydział rolny) w Rydze. B profesor akademji rolniczej w Du- 
blanach, następnie Wydział Rolny Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie. 
Od 1890 członek prezydjum Sekcji Rolnej Towarzystwa Popierania Przemysłu i Han- 
dlu. Od założenia kilkuletni wiceprezes Centralnego Towarzystwa Rolniczego, obecnie 
jego członek honorowy. Kierownik Wydziału hodowlanego C. T. R., b. członek Towa- 
rzystwa Szkoły Ludowej. Członek Rady Nadzorczej Polskiej Macierzy Szkolnej. Czło- 
nek Kuratorjum Instytutu w Puławach. Współpracownik „Encyklopedji Rolniczej", 
„Gazety Rolniczej" i innych pism rolniczych. Praca naukowa niemiecka: „Powstawa- 
nie tłuszczów z węglowodanów u zwierząt" (Zeitschrift fiir Biologie 1884 r.). Czło- 
nek zarządu Klubu Sejmowego Pracy Konstytucyjnej. 

5. Opala Władysław. (Polskie Zjednoczenie Ludowe, od sierpnia 1919 
Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 5. Nauczyciel, kierownik 4 klasowej szkoły 
w Żelechowie p. Garwolin. Politechnika (wydział matematyczny) we Lwowie. Czło- 
nek Rady okręgowej, sekretarz Koła Polskiej Macierzy Szkolnej, prezes Zrzeszenia 
Nauczycieli Szkół Powszechnych, gospodarz stowarzyszenia spożywczego „Sklep 
Własny", w 1915 sekretarz miejscowego Komitetu Obywatelskiego. 

6. Osiecki Stanisław. (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 2. Dyrektor fa- 
bryki. Urodzony w 1875 r. w Ciechanowie. Studja matematyczne w Warszawie 
i Krakowie. Praca nad uświadomieniem ludu i w kooperatywach, od 1905 członek 
lub prezes wielu stowarzyszeń społecznych i politycznych. Artykuły w pismach ludo- 
wych. W 1907 za sprawy politczne więziony w Warszawie, w twierdzy w Brześciu 



- 147 - 

Litewskim, wydalony z granic państwa rosyjskiego. Współtwórca P. S. L. „Wyzwo- 
lenia". B. wiceprezes stronnictwa, obecnie członek zarządu. Wicemarszałek Sejmu. 

Zastępcy: lista 1: Błachnio Józef, rolnik, Helenów. 
lista 2: Zalewski Józef, rolnik, Unin. 

Gradek Władysław, rolnik, Horodzieźa. 

Cłiadaj Edward, nauczyciel ludowy Sobieszyn, p. Gawolin. 
lista 5: Domański Ferdynand, rolnik, Dminin. 

Kędziorek Wincenty, rolnik, Kościeliska Nowe. 



Okręg Wyborczy 20. 

PoMriaty Biała Siedleckat Radzyń, Janów, Włodawa. Posłów 6. 
Wybory odbyły się 9.3. 1919. 






Błyskosz Jiizefat. 



Kowalczuk lózcf. 



RoUa Luduik. 





Jóźwik Józef. 



Ks. Czetwertyński Sewen-n. Hartglass Maksymilian. 
1. 2. 3. 



o 


o 


G_G 


.•fl 


# U 




rt >^ 


o 






a" 


o 


3 


o 



.a 

o OJ S 
« ^ o 

_: 3 ^ 



o 
is 
o 

O 






CL, 



CC 



Cały okr. wyb. 20 109 133356 93017 7066 



34783 



9674 



!> OT 

X ^ 

. O 
■^ O 

•^^ " 

o 

3965 



- 148 - 

5. 6. 7. 8. 9. 10. 

S^^ o i o 2 8 ^3 ■^'i. 

3-i^^^ ^ - i3^ -g-S 1^ ^-Jt^ 

-o>>2. 55 -o=^ ^-^ -^n- 1^2- 

•n:=* Ph_ ^ - NO! 

Cały okręg wyb. 20 5037 962 3077 19144 4971 4338 

Związek: lista 2 i 3 głosów 44457 mandat 1, 3 i 5-ty (z listy 2), dzielnik 
dla związku 11594. 

Związek: lista 1, 8, 9 10 głosów 35519 mandat 2 i 4-ty (z listy 8), dzielnik 
dla związku 9572. 

Związek: lista 4, 5 i 7 głosów 12079 mandat 6-ty (z listy 5). 

Dzielnik wyborczy 12079. 

W gminie Tyśmienicy p. Parczew głosowało 100 proc. uprawnionych. 

1. Ks. Przeździecki Henryk, biskup podlaski. Zaraz po wyborach 
zrzekł się mandatu. Na jego miejsce: 

Błyskosz Józefa t. (Polskie Zjednoczenie Ludowe, od czerwca grupa 
Niezależnych Ludowców, z końcem lipca wstąpił do P. S. L. „Piast"). Lista 2. Rol- 
nik. Urodzony 14.4. 1876 r. w Dołchobudach. Szkoła elementarna. B. członek 11 Rady 
Stanu, b. poseł do Dumy. Członek Kółek Rolniczych, Polskiej Macierzy Szkolnej 
i Straży Kresowej (prezes Koła włodawskiego). Członek głównego zarządu Straży 
Kresowej w Lublinie. Arty.kuły w „Gazecie Świątecznej" i „Gazecie Narodowej". 
Przez 5 lat na wygnaniu za rządów rosyjskich, więziony w Białej Podlaskiej 3 razy 
(6 i pół miesiąca). Brał udział czynny w rozbrajaniu Niemców. Pociągany przez sąd 
5 razy. Więziony przez Niemców w Białej Podlaskiej. Pracował przez szereg lat 
w Nar.- Demokracji i jej secesji. 

2. Kowalczuk Józef. (Polskie St. L. „Piast". Lista 8. Buchalter. Uro- 
dzony w 1885 r. w Drelowie p. Radzyń. Szkoła rolnicza w Bereźnicy, kursą bu- 
chalteryjne H. Chankowskiego w Warszawie. B. członek Rady gminnej i Powiatowej 
na Podolu w powiecie Lityńskim. Prezes Kooperatywy związku oficjalistów w Se- 
werynówce na Podolu. Członek zarządu Kasy pożyczkowo-oszczędnościowej, prezes 
Sewerynowskiego oddziału wszechrosyjskiego związku pracowników rolnych, prezes 
komisji rewizyjnej głównego zarządu wszechrosyjskiego związku pracowników rolno- 
przemysłowych w Kijowie, prezes Sewerynowskiego Oddziału Macierzy Szkolnej na 
Podolu. Członek sądów rozjemczych przy wszechrosyjskim związku pracowników 
rolno-przemysłowych w Sewerynówce, Winnicy i Kijowie. Członek zarządu związku 
pracowników pracujących w cukrownictwie, oddział sewerynowiecki. Prezes wydziału 
organizacyjnego na b. Kongresówkę oraz naczelny kierownik głównego biura stron- 
nictwa „Piast" w Warszawie. 

3. Rolla Ludwik. (Zw. S. L. N., od sierpnia 1919 Narodowe Zjednocze- 
nie Ludowe). Lista 2. Rolnik. Urodzonyiw 1890 w Paszkach Małych p. Radzyń. Sa- 
mouk. B. członek Rady gminnej, b. sekretarz przez 2 lata Kółka rolniczego. Artykuły 
w „Gazecie Świątecznej" i innych. 

4. Jóźwik Józef. (P. S. L. „Piast"). Lista 8. Nauczyciel w szkole ćwi- 
czeń Seminarjum Nauczycielskiego w Siedlcach. Urodzony 10.4. 1886 w Wólce Kry- 



- 149 — 

mowskiej p. Radzyń. Szkoła rolnicza Sobieszyn, seminarjum nauczycielskie Warszawa, 
kolegium humanistyczne przy Wolnych Kursach Naukowych (2 kursą). Praca w Kół- 
kach rolniczych i Kołach młodzieży. Instruktor Kółek rolniczych w okręgu Pułtusk. 
Dwa miesiące więzienia za okupacji niemieckiej. 

5. K s. C z e t w e r t / ń ^ k i Seweryn (Z vv. S. L. N. -N. D ) Lista 2. 
Ziemianin. Urodzony 18.4. 1873 w Warszawie. Gimnazjum realne i politechnika w Ry- 
dze (wydział agronomiczny). B. członek komisji hodowlaoej b. Sekcji Rolnej (1900), 
b. delegat taksowy Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego na okręg Siedlecki.. B. 
prezes Stowarzyszenia Rolniczego w Siedlcach. Założyciel i skarbnik Kasy pożyczko- 
wo-oszczędnościowej rolników i ogrodników w Warszawie. Od 1937 do 1917 prezes 
Centralnego Towarzystwa Rolniczego. Jeden z założycieli Centralnego Komitetu Oby- 
watelskiego i Komitetu Narodowego (wiceprezes). W 1915 wyjechał do Petersburga. 
W 1916 i 1917 dwukrotnie wyjeżdżał do Sztokholmu w misji politycznej, a za Kie- 
reńskiego brał udział w naradach Sztabu Głównego, gdzie bronił i uzasadniał po- 
trzebę tworzenia armji polskiej. Na zjeździe międzypartyjnym w Moskwie wygłosił 
referat „Polska i Rosja" i został wybrany członkiem Rady. W Mińsku, Petersburgu 
i Kijowie wygłosił odczyty polityczne, broniące stanowiska politycznego reprezento- 
wanego w kraju przez Związek Międzypartyjny. W 1917 powołany do Komisji Li- 
kwidacyjnej, z której wystąpił z Grabskim, Zdziechowskim i Mrozowskim po liście 
do jej prezesa A. Lednickiego. Przy wybuchu wojennych operacji między Korpusem 
Dowbora-Muśnickiego a bolszewikami aresztowany przez Sowiet i więziony przez 
5 tygodni w Homlu. Artykuły polityczne w „Gazecie Warszawskiej", „Przeglądzie" 
i „Gazecie Polskiej" (1905—1908). Liczne odczyty i referaty w Centralnem Towa- 
rzystwie Rolniczem, drukowanej jako broszury lub w „Gazecie Rolniczej". 

6. HartglasMaksymiljan Apolinary. (Wolne zjednoczenie po- 
słów żydowskich — grupa sjonistyczna). Lista 5. Adwokat. Wyznanie mojżeszowe. 
Urodzony 7.4. 1883 w Białej Podlaskiej. Gimnazjum Biała Podlaska, prawo na uni- 
wersytecie w Warszawie (1904). B. ławnik magistratu w Siedlcach i wiceprezes Rady 
miejskiej. B. członek Rady Tow. pożyczkowo-oszczędnościowego w Siedlcach, czło- 
Rady Handlowego Tow. Wzajemnego Kredytu w Siedlcach, b. prezes żydowskiego 
T-wa „Oświata" w Siedlcach. Współpracownik „Głosu Żydowskiego", „Życia Ży- 
dowskiego", „Epoki", „Przeglądu Codziennego" „Das judische Volk", „Wschodu", 
„Moriah", „Die Zukunft" (w Ameryce), „Der jude" (w Niemczech), „Razswiet", 
„Strana" i „Jewrejskaja Myśl" (w Rosji). Książki: „Terytorjum a naród", „Wozroż- 
dieńcy" i ich teorje", „Kryzys Bundu", „Zasady naszego programu politycznego''. 
Więziony przez trzy tygodnie na Pawiaku przez Moskali. Jednoroczny ochotnik 5-go 
Kałuskiego, pułku, w wojnie nie brał udziału, zatrzymany w Niemczech aż do oku- 
powania Królestwa. 

Zastępcy lista 2: Kondracki Marjan, rolnik, Sarnaki. 
Melaniuk Filip, rolnik, Cetujki. 
lista 8: Woźniak Józef, nauczyciel, Glinny Stok. 

Kudła Walerjan, inżynier, Lubartów, 
lista 5: Szwalbe Natan, dziennikarz, Warszawa. 



150 - 



Okr^g wyborczy 21. 

Powiaty Chełm, Hrubieszów i Tomaszów. Posłów 7. 





S^^ 




Kramarczuk Adam. 



Dębski Jan. 



Kruczyński Michał 



Walczuk Józef. 





Gajewski Michał. 


Swatowski 


Antoni 


Rosenfeld Max. 










1. 


2. 


3. 


4. 


5. 




_Q ■ 
>> 

O 


V 

a 
ca 

co 

o 

O 


Nar. Bezp. 

Komitet 

Wyborczy 


Pol. Stron. 

Ludowe 
Wyzwolenie 


Mieszk ńców 

Wojsławice 

p. Chełm 


Kom. Wyb. 

Żyd. S D. 

Rob. Partji 

„Poalej Sjon' 


00 


Powiat Chełm 


45 


25075 


4353 


13204 


27 


1780 


3739 


Powiat Tomaszów 


37 


21858 


5059 


13457 


14 


3035 


293 


Powiat Hrubiszów 


33 


19959 


7056 


7734 


17 


1276 


876 



58 



6091 



4908 



Cały okr. wyb. 21 115 66892 16468 34395 

Lista 1: 3 i 6 mandat. Dzielnik wyborczy 8063. 
„ 2: 1, 2, 4 i 5 mandat. 
„ 4: 7 mandat. 

1. Kramarczuk Adam ,(P. S. L. » Wyzwolenie*). Lista 2. Rolnik (16 
mórg). Urodzony 22. 7. 1871. Samouk. Członek Rady gminnej w Krynicach, członek 
Sejmiku powiatowego w Tomaszowie. Członek zarządu Kooperatywy »Ószczędność< 
i członek zarządu stowarzyszenia spożywczego w Worzuczynie. Prezes okręgowego 
zarządu P. S. L. na powiat Tomaszów. 

2. Dębski Jan (P. S. L. » Wyzwolenie*). Lista 2. Dyrektor seminarjum 
nauczycielskiego w Chełmie. Urodzony 13. 12. 1889, politechnika w Leodjum. B. prze- 



- 151 - 

wodniczący zjazdu Tow. Młodzieży Polskiej za granicą i Tow. Pomocy Bratniej 
w Belgji. Prezes Kola powiatowej Straży kresowej w Chełmie i Domu Ludowego. 

3. Kruczyński Micłiał (Zw. S. L. N., od sierpnia 1919 Narodowe 
Zjednoczenie Ludowe). Lista 1. Rolnik. Urodzony w 1886 r. w Olcłiowcu p. Cłiełm. 
Wykształcenie domowe i kursą rolnicze. Członek Sejmiku w Chełmie. Prezes stowa- 
rzyszenia spożywczego, członek komisji rewizyjnej Sawińskiego Towarzystwa Pożycz- 
kowo-Oszczędnościowego. W armji rosyjskiej służył od 1915 w pułku inżynieryjskim, 
od 1917 urzędnik wojskowy (skarbnik i starszy referent) w czołowym sanitarnym 
oddziale Nr. 82 Czerwonego Krzyża. 

4. Wałczu k Józef (P. S. L. »Wyzwolenie«) Lista 2. Rolnik. Urodzony 
25. 3- 1877 w Lalinie p. Chełm. Samouk. Członek Rady gminnej i Sejmiku powiato- 
wego. Członek komisji rewizyjnej Stowarzyszenia spożywczego i prezes ochotniczej 
Straży pożarnej. Członek zarządu okręgowego P. S. L. w Chełmie. W armji rosyjskiej 
służył jako kapral 4 lata i 4 miesiące, w wojnie brał udział przez 5 miesięcy. 

5. Gajewski M i c h a ł (P. S. L. » Wyzwolenie*). Lista 2. Rolnik. Uro- 
dzony 16. 7. 1896 Podhorcach p. Tomaszów, Szkoła rolnicza w Nałęczowie. Członek 
dozoru szkolnego w Majdanie Górnym, członek zarządu Kółka rolniczego, naczelnik 
ochotniczej Straży ogniowej, kierownik Czytelni ludowej. Sekretarz zarządu Koła 
P. S. L. B. komendant miejscowy P. O. W. Po rozbrojeniu Austrjaków adjutant 
komendanta miasta Tomaszowa. Za wystąpienie przeciw traktatowi w Brześciu wię- 
ziony przez 2 miesiące w Tomaszowie i Zamościu. 

6. S w a ł o w s k i A n t o n i (Z. S. L. N., od sierpnia 1919 Narodowe Zje- 
dnoczenie Ludowe). Lista 1. Rolnik. Urodzony 3. 6. 1884 w Gliniszce p. Hrubieszów. 
Półroczne kursą rolnicze w Nałęczowie, 2-miesięczne w Lublinie, 4- miesięczne kursą 
oświatowe we Lwowie. Członek Wydziału Sejmiku powiatowego w Hrubieszowie. 
Prezes powiatowego Związku Kółek rolniczych. Organizator Kóiek i Spółek rolniczych. 
Artykuły w pismach ludowych. Przebywał dłuższy czas pod nadzorem policji rosyjsk. 

7. Rosenfeld Max. adwokat w Drohobyczu zmarł 13. 2. 1919 w Wie- 
dniu. Na jego miejsce wszedł do Sejmu: 

Dr. Schipper Ignacy (Wolne Zjednoczenie posłów żydowskich - Sjonista). 
Lista 4. Kandydat adwokacki. Urodzony 9.11. 1884 w Tarnowie. Prawo i filozofja na 
uniwersytecie w Krakowie i Wiedniu. Członek Centralnego Komitetu Partji Sjon«. 
Redaktor pisma »Nasze Hasła« (Lwów) i »Robotnika żydowskiego* (Lwów, po ży- 
dowsku). Książki: »Anfange des Kapitalismus bei abendlichen Juden« Wiedeń -Lipsk 
1906, »Studja nad stosunkami gospodarczemi żydów w Polsce* Lwów 1911 (praca 
nagrodzona l-szą nagrodą na konkursie naukowym im Wawelberga przez uniwersytet 
we Lwowie). ^Przyczynki do dziejów sejmików żydowskich w Polsce* (Wrocław 
1913 po niemiecku), j>Żydzi polsko-litewscy a Palestyna* Wiedeń 1917, '> Początki 
żydów w Polsce i na Rusi* Wiedeń 1917, »Problemy emigracji żydowskiej* 1913 
• Dzieje żydów w Tarnowie* 1905. B. chorąży sądowy przy Sądzie Dywizyjnym 
W. P. w Krakowie. 



- 152 - 



Zastępcy: Lista 1: Maryńczak Andrzej, rolnik, Wereszczyca p. Tomiszów, 
Krawczyński Józef, rolnik, Chełm. 

Lista 2: Machnie] Józef, nauczyciel, Aurelin, p. Hrubieszów. 
„ 4: Holenderski Lenn, pomocnik handlowy, Łódź. 



Okręg wyborczy 22. 

Miasto Lublin, i powiaty Lublin, Puławy i Lubartów. Posłów 10. 





Tatarczak^Stefan. Górny Franciszek. Kosmowska Irena. Pękala Slanisław. 






Wojdaliński Ryszard. Malinowski Marjan. Dymowski Tadeusz. 



Maj Andrzej. 





Starzyński Feliks. 



Perlmutter Abram. 



153 - 



Miasto Lublin 
Pow. Lublin 
„ Lubartów 
„ Puławy 



.-C 



44 
47 
31 
53 



o 

rt >» 

>-' a 

o. 



46273 
53789 
37409 
63402 



co 
O 

O 

29953 
36468 
26527 
46763 



co ^ 

o js 

O 



133 

156 

42 

203 



1. 



Oh^>. 



-J2 rf 
N . — -^ 

2:^ c 



134 10388 

14234 285 

15373 324 

24198 2309 



>-* a . 

^i4 o 

9732 35 

7389 7066 

3727 2833 

5138 6432 



Cały okr. wyb. 22. 


175 


200873 


140711 


534 


53939 


13306 


25986 


16366 


29.6.1919 przy wyborach 


















uzupeł.' padło głosów 


















Pow. Lublin 


3 


3220 


822 


3 


325 


— 


187 


96 


„ Lubartów 


5 


4714 


2563 


7 


1690 


— 


628 


249 


Puławy 


2 


2285 


1025 


1 


701 


3 


288 


26 


Ogólny wynik wyborów 


















w okręgu 22. 


















Miasto Lublin 


44 


46273 


29953 


133 


134 


10388 


9732 


35 


Pow. Lublin 


50 


57009 


37290 


158 


14559 


285 


7576 


7162 


„ Lubartów 


36 


42123 


29090 


49 


17063 


324 


4355 


3082 


„ Puławy 


55 


65687 


47788 


204 


24899 


2312 


5426 


6458 


Ogółem . 


185 


211092 


144121 


544 


56655 


13309 


27089 


16737 


, 


5. 


6. 


7. 


9. 


10. 


11. 


12. 


13. 




TO 


o 

(TT 

o 

Oj 


li 


Zw. Zjedn. 

ortodoksów 

„Acłiolus 

Izrael" 


■TT. 

c 




d 

o Ł) 

en o 

.'O 

•N 


Kom. Wyb. 
Stronnictwa 
Niezaw. Nar. 


Miasto Lublin 


100 


4 


2244 


3049 





53 


3865 


349 


Pow. Lublin 


5054 


20 


710 


1503 


3 


— 


196 


8 


„ Lubartów 


1442 


3 


951 


1352 


1 


— 


462 


59 


„ Puławy 


2296 


140 


2722 


2159 


4 


1 


1328 


36 


Cały okr. wyb. 22. 


8892 


167 


6627 


8063 


8 


54 


5851 


452 


29.6.1919 przy wyboracti 


















uzupeł. padło głosów 


















Pow. Lublin 


111 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


„ Lubartów 


12 


— 


— 


— 


— 


~ 


— 


— 


„ Puławy 


7 


- 


— 




— 


— 


— 


— 


Ogólny wynik wyborów 










• 








w okręgu 22. 


















Miasto Lublin 


100 


4 


2244 


3049 


- 


53 


3865 


349 


Pow. Lublin 


5165 


20 


710 


1503 


3 


— 


196 


8 


„ Lubartów 


1454 


3 


951 


1352 


1 


— 


462 


59 


„ Puławy 


2303 


140 


2722 


2159 


4 


1 


1328 


36 



Ogółem 



9022 167 



6627 8063 



54 



5851 



452 



■ - 154 - 

Związek wyborczy lista 2, 4 i 5 (mandat 2-gi lista 4, mandat 6 lista 3, man- 
dat 10 lista 5). 

Lista 1: 1, 3, 7 i 8-my mandat. 
„ 3: mandat 4 i 9-ty. 

Związek lista 7, 9 i 12 (mandat 5 lista 9). Dzielnik wyborczy 12854. 

Dnia 26.1.1919 nie głosowały lub unieważniono wybory w następujących 
obwodach pow. Lublin: Bychawa III, Piotrków I, Piaski IV, Brzeziny IV, Niedzwica I; 
w powiecie Lubartów: Spiczyn I, Rudno II, Towto I, II i III; w powiecie Puławy: 
Gołąb II, Opole I, Godów III. 

Orzeczeniem Sądu Najwyższego z 17—31.5.19 unieważniono mandaty Dy- 
mowskiego Tadeusza (lista 3) i Starzyńskiego Feliksa (lista 5). 

Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z 7.6.1919 zarządzone zo- 
stały uzupełniające wybory w obwodach, których 28.1.19 głosowanie nie odbyło się 
lub unieważnione zostało na dzień 29.6.1919. 

Wybory w obwodach Bychawa 111 (1257 uprawnionych) i Piaski IV (1104 
uprawnionych) p. Lublin unieważniono, Opolów III (935 uprawnionych) p. Puławy 
nie nadesłały sprawozdania. 

Ogólny dzielnik wyborczy 13017, dzielnik związku list 2, 4 i 5—9032. 

Wybrani powtórnie Dymowski Tadeusz i Starzyński Feliks. 

1. Ta tar czak S t e f a n (P. S. L. „Wyzwolenie") Lista 1. Rolnik. Uro- 
dzony 28. 12. 1885 w Miechowie, gm. Chudowola p. Lubartów. Szkoła elementarna, 
kursą półroczne mleczarskie. Od 1917 pracuje na roli. Praca w Kółkach rolniczych 
i Stowarzyszeniach spożywczych. 

2. Górny Franciszek (P. S. L. ^Wyzwolenie") Lista 1. Rolnik. Uro- 
dzony w 1889 r. w Łopienniku Lackim p. Krasnystaw. Ukończył średnią szkołę rol- 
niczą. Prezes Kółka rolniczego, członek komisji rewizyjnej Stowarzyszenia spożywczego, 
członek zarządu czytelni i bibljoteki. Artykuły w pismach ludowych. Przez 4 lata 
pracował w P. O. W. jako kapral. Przez 7 tygodni w 1916 więziony przez austrja- 
ków w Lublinie za należenie do P. O. W. i 8 dni w lutym 1918 za urządzenie wiecu 
z protestem przeciw traktatowi w Brześciu. Jako prezes Wydziału Narodowego 
w Lublinie miał kilkanaście rewizji. 

3. Kosmowska I r e n a (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 1. Nauczycielka. 
Urodzona w 1880 w Warszawie. Szkoły średnie w Warszawie, uniwersytet Kraków 
i Lwów. Przed wojną przez 5 lat członek zarządu Kółek rolniczych imienia Staszyca, 
kierowniczka szkoły gospodarczej dla dziewcząt włościańskich w Krasieninie. Stały 
współudział w redakcji „Zaranie", od 1918 redaktorka „Wyzwolenia". W pierwszym 
roku wojny aresztowana przez rosjan za udział w organizacjach niepodległościowych 
wywieziona do Rosji, gdzie przebyła do końca 1917. Więziona w Warszawie i Mo- 
skwie przez 7 miesięcy. Członek zarządu P. S. L. „Wyzwolenie". Sekretarka klubu 
sejmowego P. S. L. 

4. Pękala Stanisław (P. S. L. » Wyzwolenie*) Lista 1. Rolnik. Uro- 
dzony 7. 4. 1887 w Brzozowym Gaju p. Puławy. Wójt gminy Kurów. Praca w P.O.W. 

5. Paderewski Ignacy. Wybrany równocześnie w Warszawie posłem, 
zrzekł się mandatu. Na jego miejsce: 



- 155 - 

Wojdalinski Ryszard (Zw. S. L. L. — Zjednoczenie Narodowe, od 
sierpnia 1919 Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 2, Redaktor naczelny „Gfosu 
Lubelskiego" od 1. 9. 1915. Urodzony w 1890 w Warszawie. Średnia szkoła handlo- 
wa w Radomiu i wyższa szkoła handlowa (kursą im. Zielińskiego) w Warszawie. 
B. przewodniczący Młodzieży Narodowej w Radomiu, b. prezes Młodzieży zarzewiac- 
kiej, b. prezes »Sokoła«, członek Polskiej Macierzy Szkolnej, Towarzystwa bibijoteki 
im. Łopacińskiego, Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Rzemieślników w Lublinie, 
Klubu sportowego, członek zarządu Zjednoczenia Narodowego w Lublinie. Książki: 
„Przyczyny wojny światowej 1914—1918". Aresztowany z całym zjazdem Młodzieży 
Narodowej, więziony przez Moskali 3 miesiące w Warszawie. 

6. Malinowski M a r j a n (P. P. S.) Lista 3. Robotnik (malarz-dekorator). 
Urodzony 1, 5. 1876 r. w Kielcach. Szkoła 2 klasowa miejska w Radomiu. Minister 
robót publicznych w rządzie lubelskim, minister bez teki w gabinecie Moraczewskie- 
go. B. dziesiętnik Straży ogniowej ochotniczej w Radomiu przez 7 lat, b. członek 
chóru kościelnego, od 1905 członek okręgowego komitetu Robotniczego, kierownik 
bojówki, od 1914 członek Centralnego Komitetu Robotniczego P. P. S. Komisarz do 
świadczeń wojennych w I Brygadzie Leg. Pol. do stycznia 1915, potem emisarjusz 
roboty niepodległościowej P. P. S., od 1916 mąż zaufania P. O. W., pomoc w orga- 
nizowaniu P. S. L. („Wyzwolenie"). Członek Rady Naczelnej P. P. S, i członek głó- 
wnego Komitetu wykonawczego P. P. S. W 1905 wydawca „Wici", w 1907 wydawca 
i współredaktor , Górnika", w 1915 redaktor i wydawca „Łodzianina", w 1916 redak- 
tor i wydawca „Wezwania", w 1917 współredaktor i wydawca „Naszych Haseł", 
b. redaktor „Chłopskiej doli", felietonista »Jedności robotniczej", obecnie redaktor 
»Niedoli chłopskiej" i współpracownik »Robotnika«. Książki: «Z krwawych dni« 
i szereg broszur. W 1904-5 3 miesiące pod śledztwem w Radomiu za zbrojną de 
monstrację w Radomiu w czasie pasterki. W 1906 10 miesięcy więzienia w Sando- 
mierzu i wysyłka na czas stanu wojennego do Archangielska (po 18 dniach pobytu 
— uciekł). W 1907 10 miesięcy śledztwa w Łodzi, skazany pod obcem nazwiskiem 
przez sąd wojskowy na 6 lat katorgi (przebywa w Sieradzu, Mokotowie i Smoleńsku). 
Po ukończeniu katorgi w 1913 na osiedleniu na Sybirze, skąd w 1914 ucieka do 
Krakowa. Skarbnik klubu P. P. S. w Sejmie. 

7. D y m o w s k i T a d e u s z (P. P. S.) Lista 3. Ślusarz. Urodzony 25. 10. 
1888 w Klinach p. Lublin. Szkoła elementarna. Udział w rewolucji w 1905. Członek 
Związków Zawodowych. 

8. Maj Andrzej (Zw. S. L. N., od sierpnia 1919 Narodowe Zjednocze- 
nie Ludowe). Rolnik. Lista 4. Urodzony w 1869 w Babinie. Samouk. Kilkanaście lat 
pełnomocnik gminny, b. członek 1 Rady Stanu, wiceprezes Centralnego Związku Kó- 
łek rolniczych, członek okręgowego Związku Kółek rolniczych w Lublinie, wiceprezes 
Tow. Pożyczkowo-Oszczędnościowego w Bełżycach, członek Rady szkolnej, członek 
Polskiej Macierzy Szkolnej i t. p. Artykuły w dziennikach i pismach. Wicemarszałek 
Sejmu. 

9. Starzyński F e 1 i k s (P. S. L. »Piast«). Lista 5. Rolnik. Urodzony 
1864 w Łopienniku p. Krasnystaw. Samouk. B. pełnomocnik gminny, członek Rady 
gmiunej i II Rady Stanu. Prezes Kółka rolniczego w Łęcznie, członek Konsorcjun^ 



- 156 - 

progimnazjum w Łęcznie, prezes Kooperatywy Związku rolniczo-włościańskiego w Lu- 
blinie. Artykuły w >Oazecie świątecznej«. i »Gazecie ludowej«. Za protest przeciw 
traktatowi w Brześciu więziony przez Austrjaków 8 dni. Wiceprezes stronnictwa 
P. S. L. „Piast", następnie członek zarządu. 

10. Perlmutter Abram Hirsz (Wolny Związek posłów żydowskich 
— Związek ortodoksów). Lista 9. Religji mojżeszowej. Rabin w Warszawie. Urodzony 
w 1844 w Łęczycy. Studja naukowe u rabina Gaona Trunka w Kutnie. B. wirylista 
II Rady Stanu. Utwory: „Damezek Eliezer'' i „Ereeyi". 

Zastępcy: Lista 1: Kucliarczyk Jan, rolnik, Wólka Kraśnienska p. Lubartów. 
Laku ta Władysław, ogrodnik. Łubki p. Puławy. Jarosz Karol, rolnik, Kębłów p. Lu- 
blin. Sekuła Kazimierz, rolnik, kolonja Dębica p. Lubartów. 

Lista 2: Ks. Krasuski Florjan, prefekt, Lublin. 

„ 3: Dulęba Kazimierz, rolnik, Nałęczów. Climielińska Marja, nauczy- 
cielka, Lublin. 

Lista 4: Łaszcz Jan, rolnik, Piotrowice Małe p. Puławy. 
„ 5: Kucliarski Jan, rolnik, Krężnica p. Lubartów. 
„ 9: Kirszbaum El ja, kupiec. Warszawa. 



Okr^g Wyborczy 23. 

Powiaty: Zamość, Biłj^oraj, Krasnostaw i Janów. Posłów 10. 





Dzikowski Błażej. Bagiński Kazimierz. 



Rataj Maciej. 



Palonka Piotr. 






Pom;ir;ni>ki ."-^tani.sław. \\'oit:iS7pk Kazimierz. 



Margol |an. 



Wojtan Mikołaj. 



- 157 









Galka Antoni. 


Dreszer 


Zygmunt. 












Ilość 

Okręgów 

wyborczych 


ó 
aj >> 


O0 




Gminy 

F' ampol 

p. Zamość 


Gminy 
Wilkołaz 
p. Janów 




CA) 

a; 


Narodowy 
Kom. Wyb. 
Bezpartyjny 


P. Zamość 


59 


62452 


46160 


100 


— 


2 




8987 


8629 


„ Biłgoraj 


36 


40146 


22894 


161 


1 


1 




857 


7096 


„ Janów 


54 


56298 


39053 


231 


4 


2334 




5280 


11029 


„ Krasnostaw 


49 


51413 


42384 


81 


1 


1 




611 


5645 


Cały okr. wyb. 


23 191 


210309 


150491 


573 


6 


i2338 




15735 


32399 




-o 'O 


Włościan 
gin. Balice 
p. Biłgoraj 


-3 O 

s . 


Jo 
c/3 ^ 


żydowski 
^Komitet 
Wyborczy 


ES. o 

N t: 
. o 


Kom. zwol, 

partji równo- 

up'awnienia 

żydów 


H - « 
^<d 


P. Zamość 


4 


— 


3 


24040 


3402 


1076 




16 


1 


„ Biłgoraj 


16 


3 


U 


12924 


566 


1417 




2 


— 


„ Janów 


7 


— 


55 


15565 


1953 


2594 




1 


— 


„ Krasnostaw 


— 


— 


10 


333S2 


2199 


520 




15 


- 



85911 8120 5607 



34 



Cały oi<r. wyb. 23 11049 (sic!) lO 79 

Lista 8 — 7 posłów. 
4 — 2 
,. 3 — 1 poseł, 
Dzieiniic wyborczy 12280. 

1. Dzil<owski Błażej (P. S. L. „Wyzwolem'e"), Lista 8. Rolnik-pszcze- 
larz. Urodzony 18.2. 1881 w Urzędowie p, Janów, Szkoła ludowa. Członek Wydziału 
Sejmiku, członek 8 Kooperatyw. Członek zarządu głównego P, S. L. od początku 
istnienia tej organizacji w Lubelskiem. 

2, Bagiński K a z i m i e r z (P, S, L. » Wyzwolenie*), Lista 8. Dziennikarz. 
Urodzony 3, 3, 1890 r. Gimnazjum filologiczne Lublin, 2 lata politecłiniki Lwów 
(1912 — 1914). Praca publicystyczna w ^Dzienniku Lubelskim*, »Oazecie Polskiei«, 
» Wyzwoleniu* i innycłi. Okresowo redaktor i administrato- pism konspiracyjnNcti: 
»Komunikatu« (Lublin, wydawnictwo lewicy niepodległościowej dla b. okupacji austr., 



- 158 - 

»Polaka« (organ P. S. L) i » Komunikatu informacyjnego* (Warszawa). Więziony 
2 tygodnie w 1Q05 za strajk szkolny w Warszawie, w 1916 w Lublinie 2 tygodnie. 
Jako członek „Strzelca" we Lwowie, wysłany przed wojną w celu organizacji woj- 
skowej w Lubelskie. Współzałożyciel pierwszego »Oddziału Lotnego* P. O. W., 
który na tyłacłi armji rosyjskiej prowadził akcję bojowo- wojskową w łączności z 1-szą 
Brygadą Leg. Pol. Od stycznia 1915 do 30. 8. 15 komendant »Oddziałów lotnycłi« 
P. O. W. ziemi lubelskiej. Współzałożyciel P. S. L. w Królestwie. Kierownik pracy 
organizacyjnej P. S. L. w ziemi lubelskiej, w 1917 dla okupacji austrjackiej, w 1918 
w Warszawie dla całego stronnictwa, kierownik akcji wyborczej P. S. L. Delegowany 
przez stronnictwo do Lublina w celu powołania Rządu Ludowego. 

3. Rataj Maciej (P. S. L. » Wyzwolenie*). Lista 8. Nauczyciel gimna- 
zjalny. Urodzony r. 1884 w Cłilopacłi p. Rudki (Galicja). Uniwersytet Lwów. Wice- 
prezes Koła im. Kościuszki Towarzystwa Szkoły Ludowej we Lwowie. Praca w Kół- 
kach rolniczych. B. redaktor „Gazety Zamojskiej", artykuły w fachowych czasopis- 
mach naukowych, w dziennikach. W Galicji należał do P. S. L. sPiast*, od 1918 r. 
P. S. L. >Wyzwolenie«. Wiceprezes Komisji sejmowej konstytucyjnej. 

4. Palonka P i o t r (P. S. L. »Wyzwolenie«). Lista 8. Rolnik. Urodzony 
w 1886 w Siennicy Królewskiej. Szkoła elementarna. Prezes Kółka rolniczego i Spółki 
mleczarskiej. Więzienie 2-miesięczne austrjackie. Organizator kół P. S. L. Służył 
w oddziale lotnym Leg. Polskich na tyłach armji rosyjskiej. 

5. Po maran s ki S t a n i s ła w (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 8. Rolnik. 
Urodzony 23. 4. 1885 w Michałowie. Szkoła elementarna, szkoła rolnicza Pszczelin. 
B. pełnomocnik gminny, wójt. Sekretarz Kółka rolniczego, członek komisji rewizyjnej 
Stowarzyszenia spożywczego. Więziony w Radomiu przez Moskali w 1906 r. 

6. Wojtaszek Kazimierz (P. S. L. »Wyzwolenie«). Lista 8. Rolnik. 
Urodzony w 1875 w Dzierzkowicach p. Janów. Szkoła wiejska. Wójt, członek Sejmi- 
ku powiatowego, członek zarządu kółka rolniczego. Artykuły w pismach ludowych. 
Więziony przez austrjaków 6 miesięcy w Janowie, 2 miesiące w Lublinie. Prezes 
Koła P. S. P. 

7. M a r g o 1 J a n (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 8. Fornal. Urodzony 8. 2. 
1892 w Zabużu. Samouk. 

8. Wojtan Mikołaj (Z w. S. L. N., od sierpnia 1919 Narodowe Zjedno- 
czenie Ludowe). Lista 4. Rolnik. Urodzony w 1875 r. w Janowie Lubelskim. Szkoła 
ludowa Janów. Wiceburmistrz miasta Janowa, członek Sejmiku powiatowego, członek 
Rady szkolnej. Wiceprezes Towarzystwa Poźyczkowo-Oszczędnościowego, członek 
Kółka rolniczego. 

9. Gałka Antoni (P. S. L. „Piast"). Lista 4. Rolnik. Urodzony w 1888 
w Woli Rożanieckiej. Członek Rady gminnej i Sejmiku powiatowego. Prezes Związku 
okręgowego Kółek rolniczych i członek zarządu Stowarzyszenia spożywczego. Orga- 
nizator Kółek rolniczych, Stowarzyszeń spożywczych i kół P. S. L. („Piast"). 

10. Dreszer Zygmunt (P. P. S.). Lista 3. Dziennikarz. Urodzony 27. 7. 
1888. Dyplomowany inżynier-chemik uniwersytetu w Leodjum (Belgja). B. radny 
miasta Lublina, b. prezes Zjednoczenia młodzieży polskiej za granicą, b. członek Cen- 
tralnego Komitetu Narodowego, b. członek okręgowego Komitetu robotniczego P.P.S. 



- 159 — 

w Lublinie. B. redakfor » Niepodległości* (pismo konspiracyjne „Naszych Haseł" 
(Lublin), „Dziennika Lubelskiego", współpracownik „Robotnika" i „Przedświtu". Pod- 
sądny w sprawie Wydziału Narodowego Lubelskiego, zagrożony karą śmierci ewen- 
tualnie długoletniem więzieniem austrjackiem. Za Moskali pod dozorem policyjnym. 
Pracował konspiracyjnie w Centralnym Komitecie Narodowym, P. O. W. i P. P. S. 
Zastępcy: lista 3: Kozyrski Jan, kowal, Staw Noakowski. 

„ 4: Ks. Cyralski Ignacy, katecheta, Krasnostaw, 

Zakrzewski Ludwik, rolnik, Łabunki. 
„ 8: Gruca Michał, robotnik, Tarnogród p. Biłgoraj. 



Okręg wyborczy 24. 

Powiaty: Sandomierz, Opatów, Iłża. Posłów 9. 






Kwiecień Frar.ciszek. 



Kwasek Józef. 



Duro łan. 






Pączek Antoni. 



Smoła (an. 



Cieśla Adam. 






Kasiński Jan. 



Kucharczak Michał. 



Bujak Antoni. 



P3 



-. 160 - 
1. 2, 3. 4. 5. 6. 7. 8. 

A O -Ofert >.a-o :32-3 c-Sa^ «S53 

p. Sandomierz 18 - 2 14633 8185 1364 3276 911 12 

„ Opatów 36 — 3 5411 14903 9999 8936 3270 2654 160 

" Iłża 27 10 19 !623 11524 7647 4204 1036 1310 192 

Cały okr. 24 81 167972 101914 10 24 7034 41060 25831 14504 7582 4875 364 

Dzielnik wyborczy 8278. 

Lista 4 — 5 mandatów 1, 3, 5, 7 i 8 mandat. 
„ 5 — 3 mandaty 2, 6 i 8 mandat. 
„ 6—1 mandat 4-ty mandat. 

Orzeczeniem Sądu Najwyższego z 17.5, 7 i 12.6 1919 utracili mandaty Bujak 
Antoni i Kucharczak Michał. 

W obwodacłi głosowania Jurkowice 1 i II, Lipnik I i II, Czyżew Szlacliecki 
I i II, Bokszyce I i II, gm. Opatów I i II, Rzepin I i II, Łoniska wybory nie odbyły 
się lub zostały unieważnione. 

Przy wyboracłi dodatkowycłi w tycłi gminacii 19.8.1919 otrzymały głosów: 

P.Sandomierz 4 — — 2 2400 108 113 — — — 

„ Opatów 6 — 5 256 2719 500 395 — — 4 

„ Iłża 2 — — 913 397 39 2 3— — 

Cały okr. 24 93 109150 10 29 8208 46576 26478 15014 7585 4875 368 

Uprawnionycłi nie podano. Okr^g wyborczy Łańska 1442 "uprawnionych nie 
podał wyników głosowania i w rachubę brany nie był. 

Dzielnik wyborczy 8826. 

Lista 4 — 5 mandatów 1, 3, 4, 7 i 8 mandat. 
„ 5 — 3 mandaty 2, 6 i 9 mandat. 
„ 6 — 1 mandat 5-ty. 

Wybrani zostali ponownie Bujak Antoni (lista 4) i Kucharczak Michał (1. 5). 

1. Kwiecień Franciszek (P. S. L. »Wyzwolenie«). Lista 4. Rolnik 
(9 mórg). Urodzony 20. 9. 1890 w Brzosłowej. Szkoła elementarna, 3-klasowa. Wójt 
gminy Ćmielów, prezes Kółka rolniczego, założyciel Spółki mleczarskiej w Ćmielowie. 

2. Kwasek J ó z ef (Z. S. L. N., od sierpnia 1919 Narodowe Zjednocze- 
nie Ludowe). Lista 5. Drobny rolnik i kupiec. Urodzony 19. 3. 1878 w Bogorji. 
Szkoła ludowa. 

3. D u r o J a n (P. S. L. ^Wyzwolenie*) Lista 4. Rolnik, pszczelarz i paro- 
letni nauczyciel wiejski. Urodzony 20. 1. 1887 w Barłogach. Kursa rolnicze w Pszcze- 
linie i kursą pedagogiczne w Lublinie (1916). Członek zarządu Kółka rolniczego od 
1911 i członek komisji rewizyjnej Stowarzyszenia spożywczego. Artykuły w »Oazecie 
Polskiej*, ^Wyzwoleniu*, w ^Polsce Ludowej* i korespondent ^Dziennika Lubelskie- 
go*. B. komendant podobwodu P. O. W. Z powodu udziału w rewolucji 1905 zmu- 
szony przebywać w kraju pod innem nazwiskiem. Jako instruktor w Lubelskiem 
i okręgowiec od 1918 w Radomskiem P. S. L. ścigany przez władze okupacyjne 



— 161 - 

austriackie, za wskazanie miejsca pobytu była naznaczona nagroda 2000 kor. w po- 
wiecie Sandomierskim. 

4. L o e f f I e r F r a n c i s z e k (P. P. S.) Lista 6. Zmarł w lutym 1919 roku 
na tyfus. W jego miejsce wszedt do Sejmu: 

Pączek Antoni (P. P. S.). Lista 6. Buchalter. Urodzony w 1890'w So- 
snowcu. Wykształcenie średnie. Radny miasta Ostrowca, ławnik sądu okręg*owegó 
w Radomiu. Członek zarządu wielu stowarzyszeń. W I Brygadzie Legjonów Polskicłi 
służył od 8. 8. 1914 do lipca 1917. 

5. Smoła Jan (P. S. L. » Wyzwolenie). Lista 4. Rolnik-publicysta. Uro- 
dzony w 1889 w Winiaracli p. Sandomierz. Wolny słuchacz Wyższej Szkoły Rolni- 
czej w Warszawie. W 1913 instruktor mleczarski. Korespondent pism ludowych. 

6. Cieśla A d a m (Z. S. L N., od sierpnia 1919 Narodowe Zjednoczenie 
Ludowe). Lista 5. Rolnik. Urodzony 24. 12. 1883 w Siennie p. Iłża. Szkoła ludowa, 
kursą dla dorosłych A. Jaczynowskiego (uniwersytet ludowy P. M. S.), 3 semestralny 
kurs handlowy zgromadzenia kupców w Warszawie. Od 1905 udział w pracy oświa- 
towej i kulturalnej. Kierownik Stów. spożyw., prezes zarządu i rachmistrz Stów. po- 
życzkowo-oszczędnościowego, organizator i przewodniczący zarządu Stowarzyszenia 
młynarsko-zbożowego (budowa młyna współdzielczego). Członek zarządu Stowarzy- 
szenia budowlanego, Straży ogniowej i Okręgowego Koła P. M. S. Przewodniczący 
Rady gminnej, dozoru szkolnego, sekretarz gminnego Komitetu Ratunkowego i Koła 
P. M. S. Członek Rady Szkolnej Okręgowej i Sejmiku powiatowego. Artykuły w ^Na- 
rodzie* i »Prądzie«. 

7. Kasiński Jan (P. S. L. » Wyzwolenie*). Lista 4. Rolnik. Urodzony 
16. 12. 1871 w Janowcu p. Kozienice, członek Rady gminnej i Sejmiku. Członek za- 
rządu Kółka rolniczego. Sklepu współdzielczego i Spółki kredytowej. Broszura: » Pró- 
by z nawozami sztucznymi i żywienie krów dojnych*. 

8. Ku eh ar czak M i c h ał (P. S. L. »Piast«). Lista 5. Do roku 1915 nau- 
czyciel ludowy, obecnie rolnik. Urodzony 22. 9. 1876 w Oojcowie p. Opatów. Semi- 
narjum nauczycielskie w Solcu. B. przewodniczący Rady gminnej w gminie Opatów 
członek Sejmiku i Wydziału powiatowego do lutego 1919. Członek zarządu Wło- 
ściańskiego Związku Oświatowego ziemi Opatowskiej, członek Stowarzyszenia spożyw- 
czego w Opatowie. Jeden z założycieli i b. skarbnik gimnazjum realnego im. B. Gło- 
wackiego w Opatowie. Korespondent »Gazety Ludowej*. W stronnictwie pracuje 
od 1917 roku. 

9. Bujak Antoni (1^ S. L ^Wyzwolenie*). Lista 4. Rolnik. Urodzony 
w 1892 w Winiarkach p. Sandomierz. Szkoła gospodarcza w Pszczeiinie. Członek 
i wiceprezes Kółka rolniczego, zarządu okręgowego Kółek rolniczych, członek Stowa- 
rzyszenia spożywczego w Winiarach, prezes Związku młodzieży >Wstrzemięźliwość« 
w Winiarach. Instruktor Kółek rolniczych. Jako członek P. O. W. więziony w 1918 
przez austrjaków. Od października 1918 do lutego 1919 służył w Wojsku Polskiem. 
Członek zarządu okręgowego P. S. L. i organizator stronnictwa. 

Zastępcy: Lista 4: Bąk Józef, rolnik. Ciastek Francszek, rolnik. Wosiek Igna- 
cy, rolnik. Jedynak Józef, rolnik. 

11 



162 - 



Lista 5: Swieżyński Józef, ziemianin, b. prezydent ministrów. Mrozowski 
Adam. Ks. Rostafiński Stanisław. 

Lista 6: Dziewięcki Jan, hutnik. 



Okrąg Wyborczy 25a 

Po-wiat Opoczno, Końskie. Posłów 6. 






Mizera Antoni. Ks. Chrzanowski Władj-sław. Jakubowski Tomasz. 






Poklewski-Kozicll. 


Kowalew 


ski Konstanty 


Karlikowski Walenty. 
















1. 


2. 


3. 






^"1 


1 
"a ^ 


o 


en -M 
O rt 


o 

rt G 

II 




o « 
^d 


Powiat Końskie 




45 


64367 


43510 


210 


5497 


2410 


7660 


„ Opoczno 




47 


57672 


48677 


232 


20888 


1988 


114 


Cały okręg wyb. 


25 


92 


122039 


92177 


442 


26385 


4390 


7774 






4. 


5. 


6. 


7. 


8. 


9. 


10. 






CM 


c/3 


'n cc 

T3 C 

C 


o 

-o 
o 


6 

T3 
O 
;-i 
ca 

Z 


Polskie 

Zjednoczenie 

Ludowe 


O 

-U 

£ 
•z 


Powiat Końskie 




11942 


7971 


2461 


819 


5 


2026 


709 


Opoczno 




152 


3593 


1567 


6629 


259 


1463 


_12032 



Cały okręg wyb. 25 12094 11564 



4028 



7448 



264 



3489 12741 



- 163 - 

Związek wyborczy 1, 3, 7, 8 i 11 lista óOlOl głosów — 5 mandatów. 
Lista 1: 1, 2 i 4 mandat. 
3: 5 mandat. 

„ 11: 3 „ 

„ 4: mandat 6-ty. 

1. Mizera Antoni (Zw. S. L. N. wystąpił 14. 5. 19). Lista 1. Rolnik. 
Przez 2 lata na wygnaniu w kraju Narymskim. 

2. Ks. dr. Chrzanowski Władysław Lista 1. Proboszcz. Uro- 
dzony 1. 5. 1886 w Kietlinie p. Radomsk. Seminarjum ducłiowne w Sandomierzu, 
filozof ja uniwersytet Fryburg Szwajcarski— doktorat (historja filozof ji i ekonom ja po- 
lityczna). Członek Rady gminnej w Rudzie Malenieckiej i członek Sejmiku powiato- 
wego w Końskich. Prezes lub sekretarz różnych Towarzystw oświatowych, kultural- 
no społecznych i robotniczych. Książki: „O wychodźtwie sezonowem do Szwajcarji" 
(1910 r.). Kilka dni internowany przez austrjaków, jako przełożony seminarjum du- 
chownego w Sandomierzu. 

3. Jakubowski Tomasz (Z. S. L N., od sierpnia 1919 Narodowe 
Zjednoczenie Ludowe). Lista 11. Rolnik. Urodzony 19. 12. 1859 w Dęborzycce. Wy- 
kształcenie domowe. Wójt gminy Opoczno i członek Sejmiku powiatowego w Opo- 
cznie. Członek zarządu stowarzyszenia spożywczego „Przyszłość" w Opocznie. Przez 
1 rok służył w 10 dragońskim Nowogrodzkim pułku. Wybrany równocześnie jako 
kandydat listy 1 (na 3-em miejscu), zrzekł się mandatu na rzecz Poklewskiego Koziełł 
Witolda. 

4. Poklewski Koziełł Witold (Zw. S. L. N.). Lista 1. Ziemianin. 
Urodzony 17. 3. 1883 Mniszków p. Opoczno. Szkoła realna 7 klasowa w Libawie, 
Studjum rolnicze w Krakowie. B. członek zarządu sejmowego »Centralnego Komitetu 
Obywatelskiego* i pełnomocnik w Mińsku Litewskim. B. pełnomocnik gminny w gm. 
Rodoń, b. prezes Komitetu budowlanego. B. członek Wydziału Sejmiku powiatowego 
w Opocznie. Członek Towarzystwa rolniczego w Radomiu i członek Rady. Członek 
czynny sekcji chowu koni Centralnego Towarzystwa Rolniczego. 

5. Kowalewski Konstanty (Zw. S. L. N.) Lista 3. Urodzony 16.11. 
1873 w Strzelcach. Wykształcenie domowe. Członek Sejmiku powiatowego w Opo- 
cznie. Członek zarządu Kółka rolniczego, wiceprezes Stowarzyszenia spożywczego 
w Wielkowoh i prezes Stowarzyszenia pożyczkowo -oszczędnościowego. Artykuły 
w »Ognisku«, »Posiewie«, »Zorzy«, »Gazecie Radomskiej* i »Kronice Radomskiej*. 
Broszura z opisem klasztoru w Sulejowie. Od 1904 praca w Nar. Dem., przemycanie 
i rozszerzanie „Polaka". Wiceprezes Zw. S. L. N. 

6. K a r I i k o w s k i W a 1 e n t y (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 4. Rolnik. 
Urodzony 14. 2, 1893 w Nadolnie p. Końskie. Szkoła 2 klasowa i kursą wieczorowe 
w Radomiu. Instruktor kooperatyw. Przewodniczący Rady gminnej i Sejmiku powia- 
towego. Założyciel kilku kooperatyw. Prezes stowarzyszenia spożywców w Stefankowie 

Zastępcy: lista 1: Pawlik Wojciech, rolnik, 

„ 3: Potembski Edward, inżynier, 

„ 4: Ziembiński Witold, nauczyciel. 

„11. Lasota Paweł, słuchacz politechniki. 



- 164 



Okręg wyborczy 26. 

Miasto Kielce i powiaty Kielce, Jąilrzejów i Włoszczowa. Posłów 8. 



Waleron Andrzej. 




Boruń Władysław, 





Jęczm\k Franciszek. 



Piwko Fiotr. 





Mróz Wincenty, 



Równicki Walenty. 







Tutaj Dominik. 


Seyda Zy 


gmunt. Festeikiewicz Franciszek. 

1 


2. 

c/i 




>- o 


1 
o 

^ u 
5* 




co •(<: 
O rt 

OS 
2 


Qminv 
Bieliny >. 
p. Kielce 


Miasto Kielce 


23 


18324 


13673 


83 


— 


1568 


Powiat Kielce 


58 


64094 


49770 


136 


2183 


2205 


„ Jędrzejów 


47 


46651 


39429 


57 


2 


557 


„ Włoszczowa 


44 


50062 


39738 


54 


— 


1022 


Cały okręg wyb. 26 


172 


179131 


142610 


330 


2185 


5332 



165 - 
5. 6. 7. 8. 10. 







Pol. Stron. 

Ludowe 

Wyzwoleni! 


Narodowy 

Komitet 

Wyborczy 


c 
o 

Ć/D 
<D 
CO 

O 

a. 


o *- 

c/^o 

vSl' 


co > 

o c 


.— 'o 


V 


Miasto Kielce 




8ó 


7897 


396 


28 


3 


2121 


1491 


Powiat Kielce 




11501 


29620 


225 


17 


1708 


1257 


1037 


„ Jędrzejów 




28201 


7392 


203 


2 


— 


1523 


1549 


Włoszczowa 


25979 


9128 


122 


34 


— 


2197 


1216 


Cały okręg wyb. 


26 


65767 


54037 


946 


81 


1711 


7098 


5293 


Związek wyborczy 1, 


4 i 7 — 


57933 


głosy. 








II 




8 


i 10 lista. 













4 mandaty z listy 4. 
4 3 

1. W a I e r o n A n d r z e j (P. S. L „Wyzwolenie"). Lista 3. Rolnik od 1916, 
przedtem nauczyciel. Urodzony 1882 r. w Sudole. Seminarjum nauczycielskie Jędrze- 
jów (1901) i kurs nauk społecznych w Warszawie (1905). Członek Wydziału Sejmiku 
powiatowego. Członek zarządu Związku okręgowego Kółek rolniczycłi i Stowarzysze- 
nia rolniczo-handlowego. Korespondencje w „Wyzwoleniu" i „Głosie Nauczycielskim". 
Zastępca prezesa Klubu sejmowego P. S. L. 

2. Ledwocłi Jan (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 1. W czerwcu 1919 r. 
Sąd Najwyższy unieważnił jego mandat, gdyż kandydując do Sejmu pełnił równocze- 
śnie funkcje komisarza ludowego w powiecie Włoszczowa, co się sprzeciwia ordy- 
nacji wyborczej. Na jego miejsce wszedł do Sejmu: 

Jęczmyk Franciszek (P. S. L. „Wyzwolenie"). List? 1. Rolnik. Uro- 
dzony 6. 10. 1864 r. w Rokitnie p. Włoszczowa. Trzy klasy szkoły elementarnej 
w Rokitnie. Przez 3 lata pełnomocnik gminny, b. członek Komitetu Obywatelskiego. 
Członek Sejmiku powiatowego i Wydziału drogowego. Wiceprezes Rady szkolnej, 
wiceprezes Kółka rolniczego i Polskiej Macierzy Szkolnej, wiceprezes i organizator 
Straży ogniowej, b. członek „Piechura" i P. O. W. Wiceprezes zarządu okręgowego 
Pol. Str. Lud. 

3. Piwko Piotr (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 1. Wyrokiem Sądu Naj- 
wyższego w czerwcu 1919 mandat utracił, gdyż kandydując do Sejmu, zajmował ró- 
wnocześnie stanowisko rządowe w leśnictwie, wbrew ordynacji wyborczej. Na jego 
miejsce wszedł do Sejmu: 

Boruń Franciszek (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 1. Rolnik. Urodzony 
w 1874 r. w Bobrzy p. Kielce, samouk. Członek Rady gminnej i Sejmiku powiato- 
wego w Kielcach. Członek zarządu i zastępca buchaltera w Towarzystwie Kredyto- 
wem w Ćmińsku. Członek Kółka rolniczego, członek Stowarzyszenia spożywczego. 

4. Mróz Wi n cen ty (P. S. L. » Wyzwolenie*). Lista 1. Rolnik. Urodzony 
w 1863 w Mieszawie. Wykształcenie elementarne. Prezes Kółka rolniczego, członek 
zarządu okręgowego Kółek rolniczych, zastępca przewodniczącego Rady szkolnej 
okręgowej, skarbnik dozoru szkolnego, główny opiekun opieki szkolnej, członek za- 
rządu Macierzy Szkolnej, b. prezes (7 lat) kasy gminnej. W 1905 pozostawał pod 



- 166 - 

Śledztwem za wprowadzenie języka polskiego do gminy. Prezes zarządu okręgowego 
P. S, L. „Wyzwolenie" na powiat Jędrzejów. 

5. R ó w n i c k i W a 1 e n t y (Z. S. L. N., od sierpnia 1019 Narodowe Zje- 
dnoczenie Ludowe). Usta 4. Rolnik. Urodzony w 1882 r. w Brynicy Mokrej p. Ję- 
drzejów. Wykształcenie domowe. Wójt gminy Nagłowice. W wojsku rosyjskiem 
służył 5 lat. 

6. Tutaj Dominik (Zw. S, L. N., od sierpnia 1919 Narodowe Zjedno. 
czenie Ludowe). Lista 4. Rolnik. Urodzony w 1883 w Masłowie p. Kielce. Szkoła 
elementarna w Masłowie, Członek zarządu Kółka rolniczego w Kielcach, Towarzystwa 
Kredytowego św. Wojciecłia w Kielcacłi, dozoru szkolnego parafji św. Wojciecha, 
Stowarzyszenia spożywczego związku kieleckiego, członek Rady nadzorczej Centralnej 
Kasy rolniczej stowarzyszeń pożyczkowych w Warszawie. 

7. Dr. Zygmunt Seyda (Zw. S. L N. — N. D.) Lista 4. Wiceprezes 
Sądu Okręgowego w Lublinie, decernent spraw sądowych w Poznaniu, b. adwokat. 
Urodzony 18. 4. 1876 w Poznaniu. Studja prawnicze uniwersyteckie. Od 1908 — 1918 
poseł do Sejmu Pruskiego. Prezes śląskiego okręgu Związku Sokołów, wiceprezes 
śląskiego okręgu Związku Kół śpiewaczych, wicepatron Związku Spółek Zarobko- 
wych na Górnym Śląsku, przewodniczący Rady nadzorczej kilku spółek zarobkowych 
prezes zarządu Koła Polskiej Macierzy Szkolnej w Lublinie. Członek Wydziału wy- 
konawczego na Górny Śląsk. Przewodniczący sejmowej Komisji regulaminowej i nie- 
tykalności poselskiej i sekretarz sejmowej Komisji prawniczej. 

8. Festerkiewicz Franciszek (N. Z. R.) Lista 4. Pracownik han- 
dlowy. Urodzony w 1880 w Nowym Korczynie. Szkoła miejska w Nowym Korczy- 
nie. Członek Rady miejskiej w Kielcach, przewodniczący Polskich Związków Zawo- 
dowych i prezes N. Z. R. w Kielcach. 

Zastępcy: Lista 3: Rogowski Piotr, rolnik, Skroniów p. Jędrzejów. Oławski, 
Michał Stanisław, nauczyciel, Włoszczowa. 

Lista 4: Ks. Błaszczyk Adam. redaktor, Kielce. Zelezik Tomasz, rolnik, Dro- 
chlin. Katwiny Józef, tokarz, Jędrzejów. Wędlichowski Ignacy, rolnik, Mąchocice. 



Okr^g wyborczy 27. 

Powiat Pińczów i Stopnica. Posłów 6. 





Zajda Wojciech. 



Płocha Stanisław. 



Erdman Alfons 



- 167 — 






Przy by cień Fra 


Luciszek. 


Q 


zafraaek Jan. 




Krawiec Kazimierz. 
















1. 


2. 


3. 


4. 


5. 


6. 


7. 




i' 
o 


ó 

'H 

o. 
D 


>. (U 

O -N 


O CO 

'S 


P. S. L. 
Wyzwolenie 
p. Pińczów 


c/5 

a; 

Ph' 


•^ o 


P. S. L. 
Wyzwolenie 
p. Stopnica 


.2, 
V 


"55 

o 


co o 

a, O. 

O O 

2c/5 

u . 

a. 


Pow. Pińczów 


62 


59130 


50094 


185 


40066 


939 3185 


830 4563 


493 


18 


„ Stopnica 


68 


63315 


55964 


288 


606 


298 4719 


44929 5262 


138 


12 



Cały okręg 27. 130 122445 106058 473 40672 1237 7904 45759 9825 631 30 
Lista 1: 2, 4 i 6 mandat. 
„ 4: 1, 3 i 5 „ 

1. Zajda W o j ci e eh (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 4. Rolnik. Urodzo- 
ny 14. 3. 1872 w Wojczy p. Stopnica. Szkoła wiejska. Członek Sejmiku powiatowego. 
Prezes Koła i zarządu okręgowego P. S. L. 

2. Płocłia Stanisław (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 1. Nauczyciel 
szkoły powszecłinej. Urodzony 5. 5. 1887 w Oblekoniu p. Stopnica. Seminarjum nau- 
czycielskie w Jędrzejowie z odznaczeniem. B. członek Rady gminnej. Zorganizował 
2 stowarzyszenia spożywcze. Członek zarządu i racłimistrz Stów. spożywczego. Na- 
czelnik Straży pożarnej ochotniczej. Organizator i prezes Oddziału Zrzeszenia Nauczy- 
cieli Polskich. Członek komisji rewizyjnej Kasy pożyczkowo-oszczędnościowej. Wice- 
prezes „Piechura", sekretarz gminnego Komitetu ratunkowego. Napisał kilka artyku- 
łów do pism z życia prowincjonalnego. 

3. E r d m a n A 1 f o n s (P. S. L. „Wyzwolenie")- Lista 4. Inspektor szkolny, 
b. kierownik szkoły w Sokołówku. Urodzony 4. 2. 1886 w Grodzie ziemi Kaliskiej, 
filologja na uniwersytecie w Zurychu. Członek Rady Głównej Kółek rolniczych im. 
Staszyca. Internowany przez Niemców w Mińsku Mazowieckim i Szczypiornie jako 
członek pomocniczego Komitetu wojennego. 

4. Przybvcień Franciszek (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 1. Rol- 
nik. Urodzony 21. 10. 1876 w Buszkowie p. Miechów. Szkoła gminna w Słaboszo- 
wie. Przewodniczący Rady gminnej i Rady szkolnej. Założyciel kooperatyw. Członek 
Kółka rolniczego. Wydawca „Ludu Miechowskiego". Założyciel P. O. W. w gminie 
Nieszków. Dnia 5. 3. 1918 skazany przez sąd doraźny austrjacki na 3 lata więzienia 
za mowę przeciwko traktatowi w Brześciu. W straży pograniczwej rosyjskiej jako 
wachmistrz służył 5 lat i 3 miesiące, 1 i pół roku brał udział w wojnie rosyjsko- 
japońskiej. Prezes Koła gminnego i powiatowego P. S. L. 



- .168 — 

5. Szaf ranek Jan (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 4. Rolnik. Urodzony 
w 1876 w Sęmpichowie ziemi Kieleckiej. Szkoła elementarna. Członek Wydziału Sej- 
miku w Busku. Prezes dozoru szkolnego gminy Gołniki. Członek zarządu Towarzy- 
stwa Kredytowego w Nowym Korczynie. Członek Kółka rolniczego. Prezes Koła P.S.L 

6. Krawiec K a z i m i e r z (P. S. L. „Wyzwolenie**). Lista 1. Rolnik. Uro- 
dzony 21. 2. 1887 w Topoli. Nieukończona szkoła elementarna. B. członek Rady gm- 
w Drożejowicacłi. Członek stowarzyszeń oświatowycłi i społecznych). Więziony przez 
austrjaków 7 tygodni w Kielcacłi. Organizator P. O. W. w powiecie Pińczów i ko- 
mendant lokalny w Szarbji, brał czynny udział w wypędzaniu okupantów z Polski. 
B. prezes Koła P. S. L. w Drożejowicacłi i organizator sąsiednicłi gmin. 

Zastępcy listy 4: Skrzypek Stanisław, Rzepko Jan. 



Okr^g Wyborczy 28. 

Powiaty Olkusz i Miechów. Posłów 6. 




Ostachowski Józef. 





Koźlicki Bolesław. 




Tabor Jan. 




Małupa Jar 


. 


Kotnis Józe 


f. 


Kaikowski Tomasz. 
















1. 


2. 


3._ 4. 


5. 


6. 


• 


-<« o 


§0 

Cl" 


Ot 




K-1 


Polslde 
Stronnictwo 

Ludowe 
Wyzwolenie 


żydzi 

Zjedn. Pol. 

Str. Ludowe 

„Piast" 


Cu 


.1? 

we 


Po W. Olkusz 


56 


65286 


50948 


79 


10085 


29205 


3452 1432 


4600 


1829 


„ Miechów 


59 


70059 


58843 


72 


7549 


45762 


2884 1204 


927 


708 


Cały okręg 28 


115 


135345 


109791 


151 


17634 


74967 


6336 2636 5527 


2537 



- 169 - 

1. Ostachowski Józef (Polskie Zjednoczenie Ludowe: przewodniczą- 
cy Koła sejmowego, następnie P. S. L. „Piast"). Lista 1. Rolnik i kołodziej. Urodzo- 
ny w 1883 w Sułoszowej p. Olkusz. Szkolą ludowa w Sułoszowej. B. członek Rady 
Stanu, członek Rady gminnej, Sejmiku powiatowego w Olkuszu, członek Rady szkol- 
nej gminnej i powiatowej. Przez 13 lat prezes Stowarzyszenia spożywczego „Promyk" 
w Sułoszowej. Członek zarządu Kółka rolniczego, członek zarządu Związku tkackiego 
B. członek Centralnego Komitetu Narodowego, naczelnik Straży ogniowej ocliotniczej 
w Sułoszowej, prezes Kasy pożyczkowo-oszczędnościowej gminnej, członek zarządu 
Polskiej Macierzy Szkolnej, członek Komitetu ratunkowego w Sułoszowej i Olkuszu, 
członek Komisji powiatowej rolnej, Komisji strat wojennycłi i ulg podatkowych. Arty- 
kuły w „Ludzie Polskim", „Polsce" (nielegalna), „Gazecie Świątecznej^ „Społem", 
„Drużynie" i „Gazecie Polskiej". Więziony 3 miesiące przez moskali za agitację anty- 
państwową w gminie i Kielcach. W wojsku rosyjskiem służył 2 lata 8 miesięcy, pod- 
oficer Legjonów Polskich, demisarjusz Departamentu Wojskowego N. K. N. B. czło- 
nek Narodowego Związku Chłopskiego, b. wicemarszałek Sejmu. Czynny udział 
w pracach konspiracyjnych, sprowadzanie bibuły zakazanej z Galicji do Warszawy, 
Łodzi, Częstochowy, Litwy i t. d. Ułatwianie ucieczki z Kongresówki do Galicji wię- 
źniom politycznym. 

2. Tabor Jan (P. S. L. „Wyzwolenie''). Lista 2. Rolnik. Urodzony 22. 11. 
1886 w Bogdanowie p. Miechów. Szkoła elementarna. Członek Związku powiatowego 
Kółek rolniczych, członek Stowarzyszeń spożywczych i Kas pożyczkowo-oszczędnoś- 
ciowych. Członek Sejmiku. Wiceprezes Klubu sejmowego P. S. L. *Wyzwolenie«. 

3. K o ź 1 i c k i B o 1 e s ł a w (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 2. Rolnik - mły- 
narz. Urodzony 18. 2. 1888 w Łanach Wielkich. Szkoła elementarna 2 klasowa. Czło- 
nek Rady gminnej i Sejmiku powiatowego. Członek Rady szkolnej, prezes Stowarzy- 
szenia spożywczego. B. członek P. O. W., „Piechura". Organizator Kół P. S. L 

4. Ma łupa I a n (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 2. Kierownik szkoły rol- 
niczej. Urodzony 24. 1. 1892 w Podleśnei Woli. Gimnazjum filologiczne Kraków, 
akademja rolnicza w Taborze (Czechy) 1 rok i studjum rolnicze Kraków 4 lata, 
B. członek akad. Koła Towarzystwa Szkoły Ludowej w KraKOwie. Przez pół roku 
instruktor Kółek rolniczych. Artykuły w „Ludzie Miechowskim". Od 6 lat pracuje 
w P. S. L. Służył w 1 Brygadzie Leg. Polskich. Sekretarz Klubu sejmowego P. S. L. 

5. K o t n i s Józef (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 2. Rolnik. Urodzony 
w Wierzbicy p. Olkusz. Gimnazjum 7 klas Kielce. B. członek Sejmiku i Wydziału 
powiatowego w Olkuszu. Członek Rady gminnej w Kidowie. Organizator Kółek rol- 
niczych, prezes straży ogniowej ochotniczej, organizator Stowarzyszenia spożywczego. 
Drobne artykuły w pismach ludowych. 

6. Karkowski T o m a s z (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 2. Nauczyciel 
ludowy. Urodzony w 1888 r. w Muniakowicach p. Miechów. Seminarjum nauczyciel- 
skie. Członek dozoru kościelnego, członek Wydziału Sejmiku. Prezes Miechowskiego 
Ogniska Nauczycielskiego, członek zarządu powiatowego Kółek rolniczych, sekretarz 
Kółka rolniczego w Czaplach Małych, członek komisji rewizyjnej Konsumu nauczy- 
cielsko-urzędniczego w Miechowie i innych towarzystw. A.tykuły społeczne, history- 
czne i pedagogiczne w „Ludzie Miechowskim", „Zaraniu" i „Wyzwoleniu". Książki- 



- 170 - 

^Obyczaje ludu wiejskiego w okolicach Miechowa", „Wieś Muniakowice". Członek 
zarządu powiatowego P. S. L. w Miechowie, prezes Koła P. S. L. w Czaplach Ma- 
łych. Organizator P. S. L. 

Zastępcy: Lista 1: Ks. Dr. Sobczyński Antoni, proboszcz, Brzesko Nowe. 
„ 2: Zawada Jan, rolnik, Biały Kościół p. Olkusz. 



Okr^g Wyborczy 29. 



Miasta Sosnowiec, Bądzin, Za-wiercie, Dąbrowa Górnicza i powiat Sosnow^iec (Będzin). 

9 posłÓMT. 



Arciszewski Tomasz. 




Gęborek Władysław. 



Pużak Kazimierz. 





Krężel Ignacy. 



Łakota Jan. Dr. Weinzieher Salomon. 






Dr. Falkowski Stefan. Idziak Wuiaech 



Pietrzjk Józef. 



- 171 - 



1. 





1.; o 
^ >. 

o Q 


6 

h 




>. c 

en -N 

O rt 

c 




Polskie 
Zjednocz. 
Ludowe 


Str.Niez.Nar. 
i grupa rad. 
Zj. Str. Dem. 




Miasto Sosnowiec 


46 




22576 


120 


6428 


62 


318 


8 


„ Będzin 


14 




6542 


16 


470 


2 


77 


1 


„ Zawiercie 


17 




8185 


29 


1583 


36 


31 


— 


„ Dąbrowa Gór. 


15 




8350 


54 


3422 


24 


477 


2 


Powiat Sosnowiec 


85 




60275 


303 


23805 


22029 


505 


11 


Cały okręg wyb. 29 


177 


148155 


105928 


522 


35708 


122153 


1408 


22 




5. 


6. 


7. 


8. 


10. 


11. 


12. 


13. 




Polski Bezp. 
Kom. Wyb. 
pow. Będzin 


V 


Pol. Str. 
Republik. 

Żyd. Kom. 


a o 


-a 




V O 




Miasto Sosnowiec 


859 


921 


4 


2992 


133 


287 


6189 


4375 


„ Będzin 


71 


540 


— 


4175 


363 


102 


431 


310 


„ Zawiercie 


9 


164 


— 


1535 


6 


408 


1014 


3399 


„ Dąbrowa Gór. 


15 


172 


79 


1154 


33 


356 


2328 


288 


Powiat Sosnowiec 


63 


148 


192 


2469 


13 


61 


10057 


1242 



1017 



1945 275 12325 548 1214 20019 9614 
=^ 42447 gł. — 4 posłów (mandat 4 i 5 lista 2, man- 



Cały okręg wyb. 29 

Związek lista 2, 7 i 12 
dat 7 i 8 lista 12). 

Związek lista 5 i 11 ^^ 2233 głosów. 
Lista 1 — 3 posłów (1, 2, 3 mandat). 

„ 8 — 1 poseł (6 mandat). 

„13-1 „ (9 „ 
Dzielnik wyborczy 9614. 

1. Arciszewski Tomasz (P. P. S.). Lista 1. Ślusarz. Urodzony 4. IL 
1877 w Sierzcliowie p. Rawa. Szkoła ludowa i rzemieślnicza. B. członek Rady miej- 
skiej w Warszawie, b. minister poczt i telegrafów w gabinecie Moraczewskiego. 
Członek kooperatyw robotniczych! i związków zawodowycłi. Za mowę wygłoszoną 
w Radzie miejskiej w Warszawie z protestem przeciw wyborom do ll_Rady Stanu 
uwięziony przez niemców w Modlinie. 

2. Gęborek Władysław (P. P. S.). Lista 1. Górnik. Urodzony 9. 5. 
1887 w Klimontowie p. Będzin. Członek zarządu Stowarzyszenia spożywców w Kli- 
montowie. Prezes Związku Górniczego w Dąbrowie Górniczej. Kierownik dzielnicowy 
P. P. S. Więziony w 1Q07 przez 9 miesięcy, trzy lata na wygnaniu w guberni Tobol- 
skiej, 1 i pół miesiąca więzienia austrjackiego w 1918 r. W armji rosyjskiej służył 
jako szeregowiec 

3. P u ż a k K a z 1 m i e r z (P. P. S.). Lista 1. Urzędnik Ministerstwa poczt 
i telegrafów. Urodzony w 1883 r. w Tarnopolu. Prawo na uniwersytecie we Lwowie. 



- 172 - 

Członek stowarzyszeń oświatowych i robotniczych. Na katordze w twierdzy Szlissel- 
burskiej od marca 1911 do marca 1Q17. Sekretarz Sejmu. 

4. Łakota Jan (Polskie Zjednoczenie Ludowe) Lista 2, Rolnik. Urodzony 
24. 12. 1881 w Blanowicach p. B(^dzin. Wykształcenie 4-klasowe techniczne. Członek 
Rady gminnej i Sejmiku powiatowego w Dąbrowie Górniczej (do lutego 19lQ). Zało- 
życiel Kółka rolniczego w Blanowicach. Prezes i założyciel Spółek spożywczych 
w Blanowicach i Skarżycach. Sekretarz Związku Kółek rolniczych pow. Będzin w Za- 
wierciu. Wiceprezes Komisji sejmowej administracyjnej. 

5. Krężel Ignacy (Polskie Zjednoczenie Ludowe). Lista 2. Rolnik. 

6. Weinzieher Salomon (Wolne zjednoczenie posłów żydowskich — 
Sjonista). Lista 8, Lekarz. Urodzony w 1869 r. w Będzinie. Gimnazjum w Piotrkowie, 
medycyna w Warszawie i Kijowie. B. radny miejski, ławnik m. Będzina. B. członek 
Koła i przewodniczący »Uniwersytetu dla wszystkich* i »Towarzystwa Kultury Pol- 
skiej* (zamknięte przez władze rosyjskie). Członek Rady Tow. Wzajemnego Kredytu, 
prezes zarządu Tow. Dobroczynności Wyzn. Mojż. i członek Rady Opiekuńczej gim 
nazjum realnego. 

7. Dr. Falkowski Stefan (Zw. S. L. N. Zjednoczenie Narodowe, od 
sierpnia 1919 Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 12. Lekarz. Urodzony w 1879 
w Koźminku p. Kalisz. Gimnazjum filologiczne Kalisz, medycyna w Warszawie (1899 
—1904). W latach 1904-5 pracował w Warszawie w Klinikach, od 1906—1910 lekarz 
kopalni *Saturn« w Czeladzi, od 1910 lekarz wolno praktykujący w Sosnowcu. Wi- 
ceprezes Rady miejskiej w Sosnowcu. B. komisarz powiatu Będzin od listopada 1918 
z nominacji prezydenta ministrów Wróblewskiego do czasu powstania gabinetu Mo- 
raczewskiego. Członek zarządu Koła Polskiej Macierzy Szkolnej w Czeladzi i delegat 
na zjazd w Warszawie. Prezes »Sokoła« w Czeladzi i członek zarządu głównego 
»Sokoła« w Warszawie. Organizator Kół Tow antyalkoholicznego ^Przyszłość* i czło- 
nek zarządu głównego Towarzystwa w Warszawie. Prezes Rady Opiekuńczej pow. 
Będzin. Praca w Strażach ogniowych ochotniczych, Kasach pożyczkowo-oszczędnoś- 
ciowych, Tow. » Rozwój «, Kołach samokształcenia młodzieży, Domach ludowych i t. p 
B. redaktor » Gazety Zagłębia* i » Głosu Polskiego* w Sosnowcu. Korespondencje 
i artykuły w pismach Zagłębia i warszawskich. Wygłosił szereg odczytów i pogada- 
nek z dziedziny polityki, medycyny i hygieny. Rewizje za czasów rosyjskich i areszt 
w Warszawie za udział w uroczystości 3 Maja za czasów studenckich. W 1903 wi- 
ceprezes Bratniej Pomocy, do 1914 Nar. Dem., następnie organizator Zjednoczenia 
Narodowego w Zagłębiu i prezes okręgu Zagłębia w Sosnowcu i członek zarządu 
głównego Zjednoczenia Narodowego w Warszawie. Wiceprezes Komisji sejmowej 
zdrowia publicznego. Członek Zarządu Klubu Narodowego Zjednoczenia Ludowego. 

8. Idziak Wojciech (Zw. S. L. N. Zjednoczenie Narodowe, od sier- 
pnia 1919 Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 12. Górnik. Urodzony w 1883. 
Szkoła elementarna i kursą. Skarbnik w chrześcijańskiem Towarzystwie Dobroczyn- 
ności w Sielcu. Jako młodszy oficer 4 lata służby wojskowej (wojna rosyjsko-japońsk.). 

9. Pietrzyk J ó z e f (N. Z. R.). Lista 13. Nauczyciel i buchalter. Urodzo- 
ny w 1889 w Sandomierzu. Szkoła 7 ki. handlowa w Będzinie, 3-letnie Wyższe Kur- 
sa Handlowe im. A. Zielińskiego w Warszawie. Wiceprezes »Przyszłości«, członek 



— 173 - 

zarządu Domu Ludowego w Sosnowcu. Członek Polskiej Macierzy Szkolnej, Polskich 
Związków Zawodowych. Więzienie rosyjskie 3 tygodniowe w Sosnowcu, miesiąc i 1 
i pół miesiąca w Warszawie. Od 1905 członek N. Z. R. 

Zastępcy: Lista 1: Praussowa Zofja, nauczycielka, Warszawa. Kwapiński Jan, 
robotnik, Warszawa. Biskup Wincenty, szewc, Sosnowiec. 

Lista 2: Duda Feliks, rolnik, Wojsławice. Adamczyk Jan, nauczyciel. Dziewki. 
„ 8: Perelman Abram, lekarz, Sosnowiec. 

„ 12: Ołażewski Feliks, włościanin, Przeczyce. Zalewicz Antoni, robotnik, 
Dąbrowa Górnicza. 

Lista 13: Kotala Józef, górnik. Dąbrowa Górnicza. 



Okr^g Wyborczy 30. 



Miasta Cząstochoiva i Radomsk i powiaty Cząstochowa i Radomsk. Posłów 9. 




Szyszkowski Jan. 




Brodziak Jan. 





Piekarski Antoni 




Ks. Sędzimir Zygmunt. 




Cianciara Tan. 




Suligowski Adolf. 




Rudziński Eustachy. 



Zagórski Józef. 



Moczydłowska Marja. 



- 174 - 



O ^ 



CJ 



-o 



Miasto Częstochowa 

„ Radomsk 
Powiat Częstochowa 
Radomsk 



o 

& 

28 
11 
60 
59 



CO t-> 

o ^ 



- ^-S 

co -N 

O t^ 

O V 



27105 60 

6843 8 

60443 76 

60173 115 



1. 

o >■ ^ 

• - ^ en ofl 

^ c 0.5 



3 
11. 



2. 

c/5 . 

a; 

Ok 

2145 

1873 
2529 
3291 



3. 



101 

134 

11286 

25401 



ci >> o 

17397 

2115 

43966 

28836 



Caty okręg wyb. 30 


158 


154564 


259 


16 


9838 


36922 


92314 




5. 


6. 


7. 


8. 


9. 


10. 


11. 




ci 


3 
i) 

'c 
'ó3 

> 


T3 

C 
3 






CU 


-64 


Naród. Kom. 
Wyborczy 
Żydowski 


, 

■0 a-;^ 


Miasto Częstochowa 


U 


1907 


177 


278 


1338 


3663 


— 


„ Radomsk 


— 


412 


64 


— 


1028 


1217 


— 


Powiat Częstochowa 


47 


140 


20 


— 


2112 


413 


13 


Radomsk 


6 


128 


8 


65 


1535 


883 


9 



6013 



6176 



22 



Cały okręg wyb. 30 64 2587 269 343 

Związek wyborczy lista 5, 9 i 10 — głosów 12253. 

„ 6 i 8 - głosów 2930. 
Dzielnik wyborczy 13187. 
Lista 4: 1, 2, 4, 5, 8 i 9 mandat. 
„ 3: 3 i 7 mandat. 

1. Szyszkowski Jan (Polskie Zjednoczenie Ludowe, od sierpnia 1919 
Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 4. Rolnik. Urodzony 25. 12. I88I. Szkoła 
4 klasowa w Dobryszycach. Pełnomocnik gminny przez 9 lat, przez rok wójt. Zało- 
żył w 1916 4 szkoły wiejskie, założyciel i naczelnik ochotniczej straży ludowej. Oskar- 
żony i sądzony na 7 sądach wojennych austrjackich. Sekretarz Komisji sejmowej ro- 
bót publicznych. 

2. Piekarski A n t o n i (N. Z. R.). Lista 4. Robotnik. Urodzony 13.8. 
1884 w Wancerzawie p. Częstochowa. Samouk. Członek Kooperatywy spożywczej 
»Jedność«. Współzałożyciel i członek zarządu udziałowej fabryki mydła „Dobosz" 
w Częstochowie oraz Koła Polskiej Macierzy Szkolnej W Legjonach polskich służył 
jako szeregowiec w 1 pp., 2 kompanji od 1. 10. 1914 do 1. 1. 1915. Zwolniony z po- 
wodu choroby sercowej. Członek głównego Komitetu Wykonawczego N. Z. R. 
(dział organizacyjny) 

3. Cianciara Jan (P. S. L. » Wyzwolenie*). Lista 3. Rolnik i tkacz. 
Urodzony w 1870 r. w Kamienicy Polskiej p. Częstochowa. Szkoła początkowa. 
W 1897 założyciel Czytelni, w 1905 Związku abstynentów, 1906 założyciel i przewo- 
dniczący Polskiej Macierzy Szkolnej, 1907 założyciel Straży ogniowej, 1909 założyciel 
1 przewodniczący Kółka rolniczego im. Staszyca, w 1917 założyciel i przewodniczący 
szkoły im. Antoniego Osuchowskiego. 



- 175 - 

4. Brodziak Jan (Polskie Zjednoczenie Ludowe, od sierpnia 1919 Naro- 
dowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 4. Rolnik. Urodzony 13. 6. 1867 w Myśli wczowie 
p. Radomsk. Szkoła miejska. Członek Rady gminnej i Sejmiku powiatowego. Członek 
zarządu stowarzyszenia rolniczego, członek związku Kółek rolniczych, członek Rady 
szkolnej, Przewodniczący Koła miejscowego Polskiego Zjednoczenia Ludowego. 

5. Ks. Sędzimir Zygmunt (Polskie Zjednoczenie Ludowe, od sier- 
pnia 1919 Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 4. Proboszcz'^parafji Kamienica Pol- 
ska pcw. Częstocłiowa. Urodzony w 1881 w Kole ziemi Kaliskiej. Seminarjum du- 
cłiowne Włocławek i Kursa nauk społecznych i politycznych. Członek Rady gminnej 
i dozoru kościelnego. Założył w 1908 Towarzystwo rzemieślniczo-przemysłowe w Czę- 
stochowie, w 1910 założyciel i prezes Spółki wytwórczej »Tkacz« w Kamienicy Pol- 
skiej. Założyciel i prezes Tow. pożyczkowo-oszczędnościowego i Straży ogniowej 
w Kamienicy Polskiej. Członek zarządu Polskiej Macierzy Szkolnej. Od 1917 prezes 
związku Kółek rolniczych powiatu Częstochowskiego i członek zarządu Rady Opie- 
kuńczej powiatu Częstochowskiego. Krzewiciel kooperatyw wytwórczych i handlo- 
wych. Ścigany przez ochranę rosyjską za organizację zrzeszeń i Kół młodzieży szkół 
średnich w Częstochowie, gdzie od 1906—1909 był prefektem i za lotną bibljotekę 
wśród robotników i chłopów. 

6. Suligowski Adolf (Z w. S. L. N.). Lista 4. Adwokat przysięgły. 
Urodzony 9. 3. 1949 r. w Warszawie. Rok prawa w szkole głównej w Warszawie 
i 3 lata w uniwersytecie warszawskim. Doktór honorowy prawa uniwersytetu we 
Lwowie. B. członek Rady miejskiej w Warszawie i b. przewodniczący, b. członek 
II Rady Stanu. Założyciel i prezes Związku Miast Polskich. Prezes stowarzyszenia 
właścicieli nieruchomości m. Warszawy. Prezes Rady Szkoły nauk politycznych, czło- 
nek założyciel Warszawskiego Towarzystwa Naukowego. B, prezes Wydziału czytelni 
bezpłatnych i b- prezes zarządu Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności. Czło- 
nek wielu Stowarzyszeń. Książki: „Bibljografja prawnicza polska XIX i XX wieku" 
(1912). Dwa tomy mów: „Z ciężkich lat" Kraków 1915, „Z dalszych lat" War3.:awa 
1916. 1 i 2 tom: Potrzeba samorządu i kwestje miejskie", 3 tom: .,Rozprawy z dzie- 
dziny prawa" i 4-ty: „Rozprawy z dziedziny ekonomji społecznej". „O prawie asy- 
stencji męża" 1881, „Miasto analfabetów" Kraków 1905 (zakazana przez cenzurę ro- 
syjską). „Produkcja rolna i taryfy kolejowe" 1895. Za pracę społeczną i polityczną 
wytoczył mu rząd rosyjski 2 sprawy dyscyplinarne, w 1916 za karę wykreślony z li- 
sty adwokatów przysięgłych za odmowę złożenia przysięgi w języku rosyjskim. 
Jeden z najlepszych znawców spraw samorządu miejskiego. Inicjator założenia Komi- 
sji sejmowej dla spraw miejskich i jej przewodniczący. 

7. Rudziński E u s t a c h y (P. S. L. »Wyzwolenie«). Lista 3. Inspektor 
szkolny. Urodzony 20. 9. 1885 r. w Makowie ziemi Łomżyńskiej. Gimnazjum w Kra- 
kowie, uniwersytet Bern (Szwajcarja). Członek Towarzystw Oświatowych i zawodo- 
wych nauczycielskich. Przed wojną członek organizacji społecznokulturalnych (niele- 
galnych). B. członek organizacji strzeleckich. Sekretarz Komisji sejmowej dla spraw 
zagranicznych i sekretarz Klubu P. S. L. „Wyzwolenie". 

8. Zagórski Józef (N. Z. R.). Lista 4. Nadmajster fabryczny. Urodzony 
7. 11. 1875 w Częstochowie. Gimnazjum filologiczne w Piotrkowie (6 klas) i prze- 



- 176 - 

dzalnictwo wełny czesankowej zagranicą. Członek Rady miejskiej w Częstocłiowie. 
Założyciel Związku zawodowego robotników przemysłu włóknistego w Częstocłiowie, 
b. kasjer Kooperatywy >Jedność«, członek zarządu Polskiej Macierzy Szkolnej, b. czło- 
nek Towarzystwa konspiracyjnego »Kiliński«. Więziony przez moskali 3 razy w Czę- 
stocłiowie i raz w Piotrkowie. Wiceprezes zarządu okręgowego N. Z. R. w Często- 
cłiowie i sekretarz Klubu sejmowego P. S. L. 

9. Moczydłowska z Grzymkowskicłi Marja (Narodowe Zje- 
dnoczenie Ludowe). Lista Instruktorka ochron Rady Opiekuńczej i Kółek gospodyń 
wiejskicłi przy związku Kółek rolniczych. Urodzona 4. 10. 1886 w Łomży. Pensja 
7 ki. w Warszawie. Przewodnicząca Towarzystwa , Trzeźwość" w Warszawie, czło- 
nek zarządu Związku Kółek rolniczych w Warszawie, wiceprzewodnicząca Kół gospo- 
dyń wiejskich w Warszawie i Częstochowie, członek Rady Opiekuńczej okręgu Czę- 
stochowskiego. Artykuły w „Gazecie Kaliskiej", książki: „Wieś Lisków". 

Zastępcy: Lista 3: Kot Alojzy, syn gospodarza, Wiercica p. Częstochowa. 
Politański Andrzej, gospodarz Rzeki Duże p. Radomsk. 

Lista 4: Ryba Antoni, rolnik, Huta Drewniana. Smuga Stefan, majster kra- 
wiecki, Częstochowa. 



Okręg wyborczy 31. 

Miasto i poMriat Piotrków. PosłÓAv 5. 






Kotas Józef. 



Fijałkowski Aleksander. 



Szpema Stanisław. 





Kozłowski Jan. 



Dr. Rząd Antoni. 



177 - 



Miasto Piotrków 
Powiat Piotrków 



-I 

21 

73 



oj >% 

Oh 



V3 C 

O -N 



t/5 -N 



o 



1. 



c/dO 

28 
28995 



2. 

c/5 

CU 



3. 

c 
o 



o 
Cu 



c 

3 
CQ 



3281 63 
4598 6S 



661 
527 



Cały okręg wyb. 


31 


93 112670 84732 


274 29023 78^ 


(9 71 


1188 






5. 


6. 


7. 


8. 


10. 


11. 


12. 






4 


-d-d 

c a 

OJ o 


> 


N. Zw. Rob. 

i WL Rob. 
N. Kom. wyb. 

„Dóm. lud." 


Kom. Wyb. 

Wł. Bezp. 

(Zw. S.L.N.) 


c ^ 


• 13 


Miasto Piotrków 




2038 


1656 


71 


2602 


504 


703 


4363 


Powiał Piotrków 




1675 


2288 


— • 


4243 


23291 


208(5 


1001 



Cały okręg wyb. 31 3703 3944 71 6845 23795 2789 5364 

Związek wyborczy 1 i 2 lista ^^ 318l2 (2 i 4 mandat z listy 1). 

8, 10 i 12 lista = (1, 3 i 5 mandat z listy 10). 
Dzielnik wyborczy 120i)l. 

1. Kotas Józef (Zw. S. L. N., od sierpnia 1Q19 Narodowe Zjednocze- 
nie Ludowe). Lista 10. Rolnik. Urodzony w 1875 w Milejowie p. Piotrków. Szkoła 
gminna w Milejowie. Członek Sejmiku powiatowego i Wydziału powiatowego. Czło- 
nek komisji rewizyjnej Kółka rolniczego. Prezes ochotniczej Straży pożarnej w Mile- 
jowie i członek Kasy pożyczkowo-oszczędnościowej. B. członek Wydziału związku 
okręgowego Kółek rolniczycłi w Piotrkowie. 

2. Fijałkowski Aleksander (P. S. L. »Wyzwolenie«). Lista 1. Rol- 
nik (30 mórg). Urodzony w 1876" r. Samouk. Skarbnik gminy, ławnik sądu. Członek 
Rady Kasy pożyczkowo-oszczędnościowej, członek zarządu okręgowego Kółek rolni- 
czych, delegat związku okręgowego Kółek do zarządu głównego i prezes Kółka rol- 
niczego. Członek głównej Komisji ziemskiej, prezes Straży ogniowej ochotniczej. 
W wojsku rosyjskim służył 11 lat jako plutonowy z 2 przerwami. Brał udział 1 i pół 
roku w wojnie japońskiej, 4 lata na wojnie europejskiej, pół roku niewoli niemieckiej. 

3. Szperna Stanisław (Z. S, L. N.). Lista 10. Rolnik. Urodzony 21. 3. 
1882 r. w Modrzewku. Szkoła gminna. Od iQl6 do lutego 1919 wójt gminy Gole- 
sze. Prezes Kółka rolniczego, członek zarządu ochotniczej Straży pożarnej. Członek 
dozoru szkolnego, wiceprezes Komitetu Rad gminnych. Korespondencje do »Gazety 
Świątecznej*. Za czasów rosyjskich pod dozorem policyjnym. B. prezes P. O. W. 
B. kasjer związku okręgowego P. S. L. »WyzwoIenie«. Ze stronnict. P.S.L. wystąpił. 

4. Kozłowski J a n (P. S. L. »Wyzwolenie«). Lista 1. Nauczyciel. Uro- 
dzony 22. 6. 1881 w Radziejowie na Kujawach. Seminarjum nauczycielskie w Łęczycy. 
Członek i sekretarz dozoru szkolnego. Członek zarządu ZrzesTenia Nauczycielstwa, 
komendant Straży ogniowej ochotniczej, prezes honorowy Kółka rolniczego, prezes 
ogniska nauczycielskiego, członek i sekretarz Komitetu budowy domu ludowego, se- 
kretarz sklepu spólkowego »Gromada«, kierownik spółki gospodarczej ogrodniczej 

12 



- 178 - 

>LatorośI«. Założyciel wyżej wspomnianych stowarzyszeń. W 1905 za wprowadzenie 
do szkoły języka polskiego więziony 3 miesiące w Mokotowie. Aresztowany przez 
austrjaków, ale zaraz uwolniony, za należenie do P. O. W. i zniczszenie austrjackiej 
lokomobili przez ludność wiejską. 

5. Dr. Rząd Antoni (Zw. S. L. N— N. D.). Lista 10. B. lekarz w Ło- 
dzi i od 1Q10 r. prezes zarządu »Banku Towarzystw Współdzielćzych« w Warszawie. 
Urodzony w 1865 r. Gałęzowie ziemi Lubelskiej. Poseł do I i 111 Dumy w Łodzi. 
Mandatu zrzekł się w 1910. B. członek Rady miejskiej w Warszawie. Organizator 
Towarzystwa pożyczkowo-oszczędnościowego w Łodzi. Prelegent Łódzkiego Uniwer- 
sytetu Ludowego. Skarbnik zarządu głównego Polskiej Macierzy Szkolnej. Artykuły 
w »Nowinach lekarskich* (Poznań), w »Czasopiśmie lekarskim* (Łódź), redaktor »Siły« 
pisma spółek kredytowych. Książki: »Przewodnik dla spółek kredytowych*, »0 gro- 
madzeniu oszczędności*, »0 przesyłaniu pieniędzy do kraju*, i »Czas życia krótki, 
kropnijmy wódki* (Praca nagrodzona na konkursie VI Koło T. S. L. w Krakowie). 
Czynny udział w ruchu abstynenckim (odczyty i pogadanki). 

Zastępcy: Lista 1: Bartłomiejczyk Adam, rolnik, Binków p. Piotrków. Szost 
Jan, rolnik, Żarnowica p. Piotrków. 

Lista 10. Ks. Jasiński Włodzimierz, kanonik. Piotrków. Lewandowicz Ignacy 
rzemieślnik. Piotrków. Głąbicki Bolesław, rolnik, Bocianichą p. Piotrków. 



Okręg wyborczy 32. 

Miasto i powiat Radom, po^r. Kozienice. Posłów 7. 







Mazur Franciszek. Strzębalski Władysław. Sołtyk Stefan. Ks. Sykulski Kazimierz. 




[^ 





Makuch Juljan, 



Tanczak Micliał. Gumowski Stanisław. 



179 - 







■^ o 


o 
> o 

^ c 

a 


o 
o 

Ol 

O 

O 


Blok 

Narodowy 

(wiejski) 

P.S L.„Wy. 

Zwolenie" 
i Str. Niez. 

Narodowej 


° S 


c/5 

Cu 


d ^ 

OJ O 


o 

1 


Miasto 


Radom 


24 


32051 


22135 


2083 158 


5617 


6334 


6296 


1647 


Powiat 


Radom 


40 


29475 


50956 


42863 3606 


894 


1832 


1597 


180 


Powiat 


Koziniec 


28 


52906 


33117 


17701 10345 


260 


1325 


3212 


274 



Cały okręg wyb. 32 92 144432 106208 62647 14109 6771 9943 11087 2101 
Związek lista 1 i 3 głosów 69418 — mandatów 1, 2, 3, 4, 6 i 7. 
Lista 2 mandat 1 — 5-ty. 
Dzielnik wyborczy 11568. 

1. Mazur Franciszek (Zw. S. L. L). Lista 1. Rolnik. Urodzony 19. 3. 
1871. Szkoła elementarna. Członek Kółka rolniczego. W wojsku rosyjskiem służył 
rok na wojnie japońskiej i 3 lata i 10 miesięcy na wojnie europejskiej. Przez 10 mie- 
sięcy w niewoli niemieckiej. 

2. S t r z ę b a 1 s k i W ł a d y s ł a w (N. Z. R.). Lista 1. Buclialter. Urodzony 
19. 5. 1889 w Kielcacli. Gimnazjum 4 klasowe w Kielcach. Artykuły okolicznościowe 
w pismacłi radomskicli. Pod »dozorem« rosyjskim w 1907 r. przez 3 miesiące. Czło- 
nek N. Z. R. w Kielcacli od 1907 — 1912 i w Radomiu od 1915 r. Prezes N. Z. R. 
w Radomiu od 1. 9. 1916 do 1. 12, 1918. Sekretarz Narodowego Klubu Robotnicze- 
go w Radomiu. 

3. Sołtyk Stefan (Zw. S. L. N., od sierpnia 1919 Narodowe Zjedno- 
czenie Ludowe). Nauczyciel matematyki i dyrektor 7 ki. gimnazjum filologicznego 
żeńskiego w Radomiu. Urodzony w 1880 r. w Zwoleniu. Wydział matematyczny uni- 
wersytetu warszawskiego, egzamin państwowy w Odesie z dyplomem 1 stopnia, 
kursą radjotelegraficzne. Członek Rady szkolnej okręgowej w Radomiu i członek 
Wydziału wykonawczego. Książki: »Algebra dla średnicłi zakładów naukowych* (kurs 
litograf o wany). W 1905 usunięty z uniwersytetu warszawskiego za udział w wiecu 
domagającym się szkoły polskiej. Jako chorąży zapasu armji rosyjskiej, służył na woj- 
nie w radjotelegrafie. Sekretarz Sejmu. 

4. K s. Sykulski Kazimierz (Zw. S. L. N., od sierpnia 1919 Naro- 
dowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 1. Proboszcz. Urodzony 24. 12. 1882 w Końskich. 
Gimnazjum i seminarjum duchowne w Sandomierzu. Akademja duchowna w Petro- 
gradzie. B. członek Rady gminnej w Policznie, Sejmiku powiatowego w Końskich, 
następnie w Kozienicach. Organizował szkolnictwo w 1915-16 w Skarżyńsku, praco- 
wał w kooperatywach i Kółkach rolniczych. B. prezes Komisji szkolnej, b. dyrektor 
gimnazjum w Skarżysku — Kamienna. Wiceprezes Kółka rolniczego i kooperatywy 
w Policznie. Artykuły w »Gazecie Świątecznej*, »Głosie Ludu«, »Głosie Radomskim* 
i innych. W Bzinie zajął się budową kościoła a w Policznie odbudową kościoła zni- 
szczonego przez wojnę. 

5. Makuch J u 1 j a n (P. S. L. »Wyzwolenie«). Lista 2. Rolnik. Urodzony 
w 1886 r. w Opałkowicach. Szkoła 1 klasowa w Kozienicach. Wójt. Prezes Straży 
ogniowej w Nowej Wsi, prezes Stowarzyszenia spożywczego w Świerżach Górnych. 



-180 — 

Więziony 3 miesiące w Kozienicach przez moskali i 1 dzień w Radomiu przez 
austrjaków. 

6. Janeczek Michał (Zw. S'. L. N., od sierpnia 191Q Narodowe Zje- 
dnoczenie Ludowe). Lista 1. Roinik. Urodzony 18. 9. 1872 w Dąbrówce p. Kozienice. 
Szkoła [2 klasowa w Kozienicach. Pełnomocnik gminny, członek wydziału, Sejmiku 
powiatu, członek Komitetu obywatalskiego gminy Brzeźnica, członek Komisji szacun- 
kowo-rolnej powiatowej w Kozienicach. Członek miejscowej Rady szkolnej i okręgo- 
wej p. Kozienice. Członek budowy kościoła w Brzeźnicy. Prezes Towarzystwa budo- 
wlanego i członek Stowarzyszenia spożywczego. 

7. Gumowski Stanisław (Z w, S. L. N., od sierpnia 1919 Narodowe 
Zjednoczenie Ludowe). Lista 1. Rolnik. Urodzony 16. 8. 1873 w Suchej p. Radom. 
Wykszlałcenie domowe. B. starszy ławnik sądu pokoju w Przytyku, 11 lat, skarbnik 
w Kasie pożyczkowej 2 lata, gospodarz sklepu spólkowego 6 lat, członek dozoru 
kościelnego 15, lat, członek dozoru szkolnego 3 lata, członek zarządu powiatowego 
Kółek rolniczych 2 lata. 

Zastępcy: Lista 1: Kozdrach Józef, rolnik, Załawie p. Radom. 
„ 2: Sieroszewski Wacław, literat, Warszawa. 



Okręg Wyborczy 33. 

Miasto Białystok i powiaty Bisłystok i Sokółka. Posłów 7. Wybory 15.6.1919. 







Łoś Hieronim. 



Hryckiewicz Nikodem. Ks. dr. Hatko Stanisław. Malyszko Adolf. 





Farbstein Szyja. 



Żmitrowicz Józef. 



Tomaszewski Wacław, 



— 181 



1. 



Miasto Białystok 
Powiat Białystok 
Sokółka 



V o 

•<n te 

I— I bo 

38 
42 
41 



o 
'ex: 

Cu 

33024 
48463 
43810 



ca C 

*»< TO 



V 

<u 



"<* te ^ 

<u 5 ^ 



O 



c/3' 



17070 50 
38098 65 
39286 27 



2. 

Js o 



3. 



!^ .N -d -N • 3 ^ ^ •-: -JT 



_ O 






o 4) 

13 'S 



6 

215 

36013 



5467 6552 3305 1571 169 

32786 1541 1645 1777 134 

249 1726 1114 184 — 



Cały okr. wyb. 33 121 125297 94454 142 36234 38502 9819 6064 3532 303 

Związek wyborczy 1 i 2 lista głosów 74736 - posłów: 3 z 1 i 3 z 2 listy^ 

3 i 4 „ „ 15883 — 1 poseł z listy 3. 

Dzielnik wyborczy 12456. 

1. Łoś Heronim (Polskie Zjednoczenie Ludowe, od sierpnia 1919 Na- 
rodowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 1 i 2. Rolnik. Urodzony 1. 1. 1867 r. Samouk* 
Ukarany przez władze okupacyjne niemieckie karą 250 mk. za niespełnienie rozkazu. 

2. Hryckiewicz Nikodem (Z w. S. L. N.). Lista 1 i 2. Cliemik, Uro- 
dzony 23. 3. 1891 w Nierośnie pow. Sokolski. Szkoła cliemiczna Wilno i politecłini- 
ka w Nowoczerkasku. Podczas ucłiodźtwa w Rosjj był przedsiębiorcą kolejowym na 
linji kolejowej Czarnomorskiej na Kaukazie, gdzie był członkiem wielu organizacji 
polskicłi. Po powrocie do kraju organizował Radę powiatu Sokolskiego i był jej wi- 
ceprezesem. Zastępca naczelnika powiatu za rządów okupacyjnycli, członek Sejmiku 
powiatowego. Prezes Kółka rolniczego w Różannymstoku, członek zarządu spółki 
rolniczo-łiandlowej w Sokółce, b. członek zarządu Polskiego Towarzystwa Pomocy 
ofiarom wojny w Soczy na Kaukazie. Organizator milicji powiatowej w celu bronie- 
nia interesów powiatu i ludności przed okupantami. W 1908 aresztowany w Wilnie 
za udział w polskich organizacjach oświatowych uczniowskich. 

3. K s. Dr. H a t k o Stanisław (Narodowo - chrześcijański Klub robo- 
tniczy.). Lista 1 i 2. Ksiądz. Urodzony 24. 12. 1885 w Miżanach pow. Oszmiana. 
Gimnazjum Wilno, seminarjum duchowne, uniwersytet Innsbruk i Fryburg Szwajcar- 
ski, Dyrektor gimnazjum w Białymstoku. Arlykuły w pismach. Książki: >Królowa 
Ryksa, żona Mieczysława I!«. Więzienie 7 tygodniowe i sąd niemiecki wojskowy za 
sprawy szkolne i polityczne, od 23. 5. 1918 — 17. 11. 1918 internowany przez władze 
okupacyjne w Bytowie, Celle-Schloss pod Hanowerem i w Czersku w Prusach 
Królewskich. 

4. M a ł y s z k o A d o 1 f (Z. S. L. N.). Lista 1 i 2. Pułkownik artylerji W.P. 
Urodzony w 1882 r. w Niemczynie ziemi Grodzieńskiej. Gimnazjum Carskie Sioło, 
uniwersytet Warszawa i szkoła artylerji Petersburg. Artykuły: w ^Przyjacielu ludu« 
(Wilno), >Posiewie«, »Gazecie Ludowej«, *Placówce«, j>Tygodniku ilustrowanym*, 
»Gazecie Warszawskiej*, »Kurjerze Warszawskim*, >Swicie«, »Przeglądzie Wieczor- 
nym*, »Kurjerze Polskim*, ^Żołnierzu Polskim* i »Wiarusie«. Książki: »Zabobony 
i strachy*, »Samoloty«, »Precz z tytoniem*, *0 naszen gospodarstwie*, >Wiatr. 
Deszcz, Piorun*, »0 tern, co widzimy na niebie*, ^Historja pracy człowieka*, > Listy 



- 182 - 

z okopów« i »Uwagi starego żołnierza*. W armji rosyjskiej służył od 1906 do 15.5. 
1918 (z tego na wojnie europejskiej od 1. 8. 1914 — 15. 5. 1918). Do armji polskiej 
wstąpił 1. 11. 1918. 

5. Farbstein Szyja Heszel (Wolny związek posłów narodowości 
żydowskiej— Sjonista) Lista 3. Kupiec. Urodzony 20. 2. 1870 w Warszawie. Wykształ- 
cenie średnie. Prezes organizacji sjonistów religji żydowskiej »Mizracłii«. 

6. Żmitrowicz Józef (Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 1 i 2. 
Dyrektor gimnazjum realnego w Białymstoku, przed wojną adwokat. Urodzony roku 
1879 w Poddubicacłi pow. Lida, Gimnazjum VI w Petersburgu. Uniwersytet— prawo 
w Petersburgu i Cłiarkowie. Sekretarz Wydziału wykonawczego Polskiego Central- 
nego Komitetu Narodowego w Białymstoku, od 1906 — 1916 sekretarz Wileńskiego 
Towarzystwa Przyjaciół Młodzieży i organizator młodzieży w ducliu filareckim. Czło- 
nek zarządu Towarzystwo popierania prasy i czytelnictwa w Białymstoku, wiceprezes 
cłirześcijańskiego Stowarzyszenia współdzielczego ^Zjednoczenie* w Białymstoku. 
W 1915-16 sekretarz Towarzystwa szkoły polskiej w Wilnie. Artykuły w ^Prądzie* 
(Warszawa) i »Słowie i czynie« (Wilno). Broszura: »W imię odrodzenia i przyszłości, 
razem młodzi przyjaciele* Wilno 1916. Więziony 1 i pół miesiąca w Warszawie 
w 1909-1910 roku. 

7. Tomaszewski Wacław Kazimierz (Zjednoczenie mieszczań- 
skie). Lista 1 i 2. Inżynier-arcłiitekt. Urodzony 28. 3. 1884 w majątku Rudawica, ziemi 
Grodzieńskiej. Szkoła realna w Kijowie, 3 lata inżynierji politecłiniki w Kijowie, 5 lat 
wydział budowlany na politecłinice w Karlsrułie (ukończył 1910). B. członek „Zje- 
dnoczenia" (zrzeszenia młodzieży), b. członek zarządu i prezes Polskiej Czytelni Aka- 
demickiej w Karlsrułie. Członek Stowarzyszenia Techników i Koła Arcliitektów. Czło- 
nek i członek prezydjum Delegacji Rad Polskich Litwy i Rusi (z Grodna), członek 
Komitetu obrony Kresów wschodnich. Artykuły w »Przeglądzie technicznym*. W la- 
tach 1913 — 1914 kierownik działu architektonicznego » Wiadomości Budowlanych*. 
W wojsku rosyjskiem służył od 1913, jako chorąży ranny pod Dęblinem, wzięty do 
niewoli austrjackiej. W wojsku polskiem od 1919 do. czerwca 1919 jako podporu- 
cznik wojsk technicznych. ^Członek prezydjum Klubu sejmowego „Zjednoczenie Mie 
szczańskie". 

Zastępcy: lista 1: Czerniewski Artemjusz Ludomił, profesor-literat. Warszawa 
Ks. Gduł Józef, proboszcz, Dąbrowa p. Sokolski. Ks. Lewkowicz Jan, wikarjusz 
Janów p. Sokolski. 

Lista 2: Żywolewski Wincenty, murarz, Białystok. Czerniewski Artemjusz 
Ludomił, profesor-literat, Warszawa. 

Lista 3: Kowalski Łajb, rabin, Włocławek. 



183 - 



Okr^g wyborczy 34. 

Powiat Bielsk. Posłów 4. Wybory 15.6.1919 r. 







Ks. Maciejewicz St. Dr. Dymowski Tadeusz. Arcichowski Michał. 



Zero Kazimierz. 



1. 



3. 



4. 



5. 6. 



^ 'i. 

i. O 

O >> 



O 

D. ~ 

Z) 



c 

■N 

en 

O 

O 



Z) 



<u 
co 5 

O 



o Ł 5; 

CL ^ 



o ,n: < 

^ ^ 2 
• 5 2 



j o u 
— ; D 4J 



.S ci 



Powiat Bielsk 4Q 54677 32935 177 1782 25425 48 3427 1664 589 



Związek wyborczy lista 2, 6 
Dzielnik związku 6396. 
Dzielnik wyborczy 6919. 



i 7 głosów 27678 — 4 mandaty z listy 2. 



1. Ks. Maciejewicz Stanisław (Zjednoczenie Mieszczańskie). Lista 2. 
Honorowy kanonik i kapelan kościoła św. Katarzyny w Wilnie. Urodzony w 1869 r. 
w Wilnie. Gimnazjum 2-gie w Wilnie, seminarjum duchowne w Wilnie i Akademja 
ducłiowna w Petersburgu. Prefekt szkół wileńskicłi. B. poseł do 111 i IV Dumy. Czło- 
nek Towarzystwa oświatowo-dobroczynnego w Wilnie. Redaktor „Dwutygodnika 
djecezjalnego wileńskiego" i współpracownik pism wileńskich. 

2. Dr. Dymowski Tadeusz Mścisław (Zjednoczenie Mieszczań- 
skie). Lista 2. Profesor Wyższej Szkoły Handlowej w Warszawie. Urodzony 25. 3. 
1885 w Nowym Dworze. Uniwersytet warszawski (matematyka), Wyższe Kursa Han- 
dlowe w Warszawie, nauki społeczne na Uniwersytecie w Frankfurcie nad Menem, 
prawo na Uniwersytecie w Zurichu. Doktór prawni nauk społecznycłi, dyplomowany 
matematyk, znawca nauk ubezpieczeniowych. Do kraju powrócił 1. 12. 1917. Członek 
Rady miejskiej w Warszawie. Od 1. 11. 1918 do 3. 1. 1919 członek Straży narodo- 
wej w Warszawie, komendant IV rejonu, ostatnio jako kapitan. Dyrektor Towarzy- 
stwa Rozwoju Przemysłu, Rzemiosł i Handlu (>Rozwój«). Prezes kooperatywy Ligi 
konsumentów, członek Towarzystwa statystyków i ekonomistów polskich, członek 
zarządu Kasy emerytalnej, członek Ligi Żeglugi Polskiej i Towarzystwa Geografi- 
cznego. Artykuły w »Kurjerze Warszawskim*, »Gazecie Porannej*, »Rozwoju«, ^Ekono- 
miście«, »Neue Ziiricher Zeitung«, »Schweizeirische Blatter fiir Wir^schafts und So- 
zialpolitik«. Książki: ^Die Frage der Zukunftsversorgung der Privatangestellten und 
das deutsche Versicherungsgesetz vom 30. Xli. 191 1« Bern 1914. »Einwirkung der 



- - 184 — 

Sozialversicherung auf die Armenpflege« Ziirich 1915, »Die Alters und Inwaliden- 
versicherung in der Schweiz* Ziirich i Lipsk 1915, »Eigentum im Lichte der neuesten 
Forschungen« Bern 1916, »Die Kapitalverhaltnisse der schweizerischen Yersicherungs 
gesellschaften« Ziirich 1917, *Teorja Ubezpieczeń Społecznych* Warszawa 1918, 
»Związki Rabatowe Kupców Detah*stów« Warszawa 1919. 

3. Arcichowski Michał (Zw. S. L. N. — N. D.). Lista 2. Nauczyciel 
ludowy w Warszawie. Urodzony w 1863 r. w Wólce Zamkowej. Szkoła powiatowa 
i seminarjum nauczycielskie. Od czerwca 1916 do 28. 6. 1917 członek Rady miejskiej 
w Warszawie z Kurji nauczycielskiej. Prowadził pracę konspiracyjno-oświatową w se- 
minarjum nauczycielskiem. B. członek redakcji „Polaka" do 1905 r. Broszura: »Bu- 
rzenie Kościołów na Litwie«. Praca uświadamiająca nauczycieli przed 1905 r. Areszto- 
wany na zebraniu nauczycielskiem w 1906, więziony przez dobę i przez pół roku 
zawieszony w obowiązkach. 

4. Zero Kazimierz (Zw. S. L. N.) Lista 2, Rolnik. Urodzony Twarogi 
p. Bielsk. Samouk. 

Zastępcy: Listy 2: Prószyński Tadeusz, redaktor »Gazety Świątecznej*, War- 
srawa. Chomicki Feliks, rolnik, Samołki Wielkie. Kulesza Michał, rołnik, Korzeniówka. 



Okręg wyborczy 35. 

Miasto Bielsk i poiwiaty Bielsk, Cieszyn, |Frysztat bez gmin Ostrowej, Pietwaldu, 

Dziećmorowicz; Łazy, Sucha średnia i dolna, dalej z żupaństwa^|,Trenczyńskieg°o, 

gminy Czaca, Turzów^ka, Rakovra, Oszczadnica, Skaliste, Czarna, Olesna, S'wierczy- 

ncwieś, Gorzelice, Staszków, Podiyysoka, Maków i Wysoka. Mandatów^ 8. 

Wybory w tym okręgu wyborczym nie' mogły się odbyć 26.1.1919 z powodu 
inwazji czeskiej. Uchwałą Sejmu otrzymali mandaty kandydaci jednej zgłoszonej listy nr. 1. 





Reger Tadeusz. 



Ks. Dr. Londzin Józef. 



Ur. Kunicki Ryszard. 



- 185 





juns^a K;ir(jl. 



Bobek Pawe/. 



Kantor lerzy, 



1. R e g e r T a d e u s z (P. P. S.). Lista 1. Redaktor „Robotnika Śląskiego". 
Urodzony 2. 4. 1872 w Nowym Jorku. Gimnazjum w Krakowie, formaceutyka na 
Uniwersytecie w Krakowie, relegowany za przekonania socjalistyczne w 1892. Poseł 
do Parlamentu austriackiego 1907 — 1909 i 1911 — 1918. B. redaktor »Równości« 
i >Qórnika«. Członek Rady Narodowej Ks. Cieszyńskiego. Wielokrotnie karany za 
sprawy polityczne aresztem (ogółem 3 lata). B. chorąży Legjonów Polskich. 

2. Ks. Dr. Londzin Józef (Polskie Zjednoczenie Ludowe, od sier- 
pnia 1919 Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Lista 1. Profesor seminarjum polskiego 
w Cieszynie. Urodzony 3. 2. 1863. Gimnazjum w Bielsku, seminarjum duchowne 
w Ołomuńcu. B. członek Parlamentu austrjackiego 1907 — 1918, b. członek Rady 
Szkolnej Okręgowej, Prezydent Rady Narodowej Ks. Cieszyńskiego i członek zarządu 
Krajowego w Cieszynie. B. długoletni sekretarz i 2 lata prezes „Macierzy Szkolnej 
Cieszyńskiej". Prezes „Związku Śląskich Katolików", prezes Rady nadzorczej »Zwią- 
zku Spółek Rolniczych i prezes Polskiego Towarzystwa Turystycznego »Beskid<. 
Prezes Polskiego ^ Towarzystwa Etnograficznego w Cieszynie. Współpracownik 
»Gwiazdki Cieszyńskiej^. Książki: »Kilka druków śląsko-polskich z uwzględnieniem 
innych książek używanych w Księstwie Cieszyńskiemu, »Bibljografja druków polskich 
wydanych w Księstwie Cieszyńskiem«, »Stan szkół w Księstwie Cieszyńskiem na 
początku XIX wieku*, ^Zaprowadzenie języka polskiego w szkołach ludowych Księ- 
stwa Cieszyńskiego w r. 1C48. 

3. Dr. Kunicki Ryszard (P. P. S.). Lista 1. Lekarz Kasy brackiej. 
Urodzony 15. 4. 1873 w Tyflisie. Medycyna na Uniwersytecie w Warszawie, Krako- 
wie i Lwowie (ukończył w 1899 r.). B. poseł do Parlamentu austrjackiego (1907 — 
1911), b. komisarz ludowy pow. Będzin (1918 — 1919). Członek Rady Narodowej 
Księstwa Cieszyńskiego. B. przewodniczący ośwatowego Stowarzyszenia „Siła", orga- 
nizator ruchu współdzielczego na Śląsku. Wiele odczytów popularnych w Stowarzy- 
szeniach oświatowych i zawodowych. Artykuły treści politycznej i naukowo-popular- 
nej w pismach: „Równość" i „Robotnik Śląski". W 1894 więziony 2 miesiące na 
»Pawiaku« w Warszawie i wydalony z Rosji bez prawa powrotu. Kapitan-lekarz I-go 
pułku artyłerji Legjonów Polskich od 4. 8. 1914 do 13. 8. 1 7, asenterowany przez 
władze austrjackie po kryzysie przysięgowym, pół roku służył w armji austrjackiej. 
B. sekretarz partji P. P. S. D. na Śląsku, członek Komiteti: wykonawczego P.P.S.D. 
w Galicji i Śląsku. 



- . 186 - 

4. Junga Karol (Polskie Zjednoczenie Ludowe, od sierpnia 1919 Naro- 
dowe Zjednoczenie Ludowe). Lista L Rolnik. Urodzony 28. 10. i887. w Górnym 
Żukowie p.*Sląsk. 2 klasy gimnazjalne w Cieszynie i tamże szkoła rolnicza. Radny! 
gminy Górnego Żukawa, członek Rady Narodowej Ks. Cieszyńskiego. Założycie 
i dyrektor spółki roiniczo-łiandlowej »Ziemia« w Cieszynie, prezes Kasy Raiffeisena 
w Górnym Żukowie, członek zarządu głównego Towarzystwa rolniczego w Cieszy- 
nie, członek wydziału »Opieki nad kształcącą się młodzieżą im. bt. Melctiiora Gro- 
dzickiego* w Cieszynie, zastępca dyrektora Kredytowego Banku Cieszyńskiego. Are- 
sztowany 8. 3. 1919 przez Czecłiów w Górnym Żukowie, wypuszczony 9. 3. 1919 
w Morawskiej Ostrawie. W wojsku austrjackiem służył 2 miesiące przed wojną i 2 
lata podczas wojny, jako celowniczy artylerji fortecznej (pod Przemyślem i Krako- 
wem). 

5 Bobek Paweł (P. S. L. »Piast«). Lista 1. Profesor seminarjum nau- 
czycielskiego w Cieszynie. (Bobrek) Ewangielik. Urodzony w 1883 r. w Końskiej 
p. Cieszyn. Seminarjum nauczycielskie w Cieszynie. Wiceprezes Rady Narodowej 
Ks. Cieszyńskiego. Członek czynny i prelegent Macierzy Szkolnej Śląskiej, członek 
i delegat Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego. Organizator Kas pożyczkowych), 
członek Rady Nadzorczej Towarzystwa Oszczędnościowego w Cieszynie. Długoletni 
redaktor ^Miesięcznika Pedagogicznego*. Książki: »Obrazki z łiistorji ojczystej i po- 
wszeclinej« (podręcznik dla szkół ludowycti i wydziałowycti), »Elementarna nauka 
łiistorji ojczystej i powszecłinej*. Część I, »Uwagi o nauce łiistorji w! szkole po- 
wszecłinej«. Członek Rady Naczelnej P. S. L. „Piast" na Śląsku i organizator. 

6. K a n t o r J e r z y (P. P. S.). Lista 1. Współdzieła. Urodzony 21. 2. 1872 
w Milikowie na Śląsku. Szkoła ludowa. Przewodniczący Stowarzyszenia przymuso- 
wego robotników współdzielczych. Założyciel i kierownik organizacji współdzielczycłi. 
Organizator zawodowy. Członek wydziału gminnego w Górnej Sucłiej. 



Okr^g wyborczy 35a. 

Miasto Frydek i po^triat Frydek i g'ininy po^viaty Frysztackieg-o: Orłoiva, Dziećmo' 
łowrice* Pietrwald, Łazy sucha, średnia i dolna. Posłów 3. 

Wybory 26. 1.191Q nie mogły się odbyć z powodu inwazji czeskiej. 



- 187 — 



Okręg wyborczy 36. 



Miasto KrakÓMT i powiaty Kraków, Podgórxe i Wieliczka. 






Daszyński Ignacy. Dr. Bardel Franciszek. Dr. Bobrowski Emil. 





Moraczewska Zofia. Klemensiewicz Zygmunt. Dr. Grabski Stanisław. 






Wójcik Franciszek. FedorOvvicz |an Kanty. Dr. Thon Abraham. 



188 



o 



oj >> 

ex 



O 



Cu 












7. 



^ 9 rK ^ 



9. 11. 



1— 

o 






Q 



Miasto Kraków 75 

Pow. Kraków 101 

„ Podgórze 50 

„ Wieliczka 67 



96084 64065 

31074 25661 

17271 13384 

17715 15202 



19306 Q36 10852 28923 2392 479 70 
9309 16 167 5582 13 — 10554 
7997 6 243 3l44 8 1 1977 
9878 4 687 2672 18 9 1913 



. O 


■?■ 

o 

o 


1085 


4 


10 


10 


8 


— 


19 


2 


112216 


846 


2 


163 


1 



Całyokr.wyb.36 393 163144 118312 
W Krakowie padły głosy: w 
49 62830 40173 
«Nowy Kraków IX — XXI d 
17 34281 15161 



46490 962 11946 40321 2451 507 14514 
«Starym Krakowie* I— VIII dzielnica: 

6843 806 8176 20837 2183 434 26 
zielnica: 

8740 11 580 5552 55 12 29 



Podgórze XXII dzielnica: 

9 13175 8731 3723 ll9 2096 2534 154 49 6 49 1 

Związek wyborczy lista 1, 8 i 9 głosów 62126 (1, 2, 4 i 6 mandat) — lista 1: 
1, 3 i 4 mandat, lista 8: » mandat). 

Związek wyborczy lista 4 i 7 głosów 12453 (mandat 8 z listy 4). 
Lista 5 — 2, 5 i 7 mandat. 
Dzielnik wyborczy 12456. 

1. Daszyński Ignacy (P. P. S). Lista 1. Redaktor naczelny „Na- 
przodu". Urodzony 26. 10. 1866 r. w Zbarażu. Gimnazjum w Stanisławowie (rele- 
gowany w 5 roku studjów), maturę złożył w 1888 r. jako eksternista. Filozofja na 
uniwersytecie w Krakowie i Ziirichu, prawo na uniwersytecie we Lwowie. Poseł do 
parlamentu austriackiego 1897—1918, b. członek Delegacyi, b. prezes Klubu posłów 
P. P. S. D w Wiedniu, b. wiceprezes Koła Polskiego, b. członek „Komisji Tymcza- 
sowej" i b. wiceprezes Naczelnego Komitetu Narodowego, Radca miejski w Krakowie 
od 1902. Członek , Uniwersytetu Ludowego" w Krakowie i wielu innycłi stowa- 
rzyszeń rolniczo-kształczącycłi we Lwowie i Krakowie. Artykuły w „Naprzodzie", 
„Robotniku", „Gazecie Robotniczej" (Berlin), „Przedświcie" i „Krytyce". Książki 
broszury: ,-Polityka Proletarjatu", „O formacli rządu", „Szlaclietczyzna", „Czego cłicą 
socjaliści" i. t. d., wiele mów parlamentarnych wydanycti drukiem. Więziony 7 mie- 
sięcy w Pułtusku za rządów Hurki, wydalony z Berlina, liczne więzienia we Lwowie 
i Krakowie (razem około 10 miesięcy). Założyciel P. P. S. D. w Galicji, założyciel 
I-szego Stowarzyszenia robotniczego w Galicji w 1891 r., członek Komitetu Wy- 
konawczego partji od 1890, reprezentant P. P. S. w Międzynarodówce od 1891 r. 
i preses Klubu posłów P. P. S. w Sejmie. 

2. Bardel Franciszek (P. S. L. „Piast"). Lista 5. Adwokat. Urodzony 
14. 9. 1869 w Mikluszowicacłi. Gimnazjum III w Krakowie, teologja w seminarjum 
ducłiownem w Tarnowie (2 lata), prawo na uniwersytecie w Krakowie (1895 doktorat), 
filozofja w Krakowie (historja i palcografja). B. adjunkt archiwum krajowego aktów 
grodzkich i ziemskich w Krakowie, od 1902 adwokat w Krakowie, b. poseł od Sejmu 



- 189 - 

galicyjskiego (1913/1914.) Artykuły w „Pogoni", „Przyjacielu Ludu" i „Piaście" 
(jeden z założycieli). Autor kilku monografji z przeszłości Krakowa i Podgórza, 
monografii Cechy piekarzy krakowskich. B. prezes sejmowej komisji oświatowej. 

3. Kolejni kandydaci listy 1 (P. P. S. D.) Dr. Bobrowski Emil (wybrany 
równocześnie posłem w okręgu 42 Tarnów i Misistek Leon (wybrany posłem w okręgu 
41 — Jasło zrzekli się 7. 2. 1919 mandatu na rzecz Moraczewskiej Zofji. 

Moraczewska Zofja (P. P. S.) Lista 1. Przewodnicząca Ligi Kobiet, 
żona b. premiera Jędrzeja Moraczewskiego. Urodzona 4. 7. 1873 w Czerniowcach. 
Seminarjum nauczycielskie, egzamin kwalifikacyjny dla szkół ludowych. B. kie- 
rowniczka szwalni kooperatywnej, robotniczej w Stryju, b. członkini Związku kobiet 
P. P. S. D. w Stryju. Członkini komitetu obwodowego P. P. S. D Podkarpacia 
w Stryju: członkini zarządu i komitetu wykonawczego P. P. S. D. Pierwsza kobieta 
wybrana w Galicji do zarządu kasy chorych (Stryj). 

4. Klemensiewicz Zygmunt (P. R S.) Lista 1. Dziennikarz, re- 
daktor i wydawca „Prawa Ludu". Urodzony 24. 3. 1874 w Komańczy p. Przemyśl. 
Gimnazjum w Tarnowie i Krakowie i Bernie Szwajcarskim. B. poseł do parlamentu 
austriackiego (1911 — 1918). Radca miejski w Krakowie. Członek powiatowego 
zarządu Kółek Rolniczych i Związku chłopsko-robotniczego Stowarzyszeń spożywczych. 
Prezes powiatowej kasy chorych w Krakowie. Kierownik wydawnictw P. P. S. D. 
Broszury: „Ukryty wróg" (gruźlica) i „O polską naukę". Z powodu spraw po- 
litycznych wielekrotnie karany przez władze austrjackie. Jednoroczny ochotnik 
austrjackiego 16 pułku piechoty obrony krajowej, podporucznik 1 Brygady Legionów 
Polskich, rotmistrz Wojsk Polskich. Długoletni sekretarz komitetu wykonawczego 
P. P. S. D. i gospodarz Klubu P. P. S w Sejmie. 

5. Dr. Grabski Stanisław (Z w. S. L. N. N.-D.) Lista 5. Profesor 
wydziału prawa uniwersytetu we Lwowie, w 1890 zmuszony do wyjazdu za granicę. 
Urodzony w 1871 r. w Borowie p. Łowicz. Studja w Berlinie, Paryżu i Bernie 
Szwajcarskiem, gdzie w 1894 r. otrzymał doktorat filozofji. B. bibliotekarz Muzeum 
Polskiego w Rapperswillu. W 1901 otrzymał zezwolenie powrotu do Galicji; w 1901 r. 
habilitował się na uniwersytecie w Krakowie, b. docent uniwersytetu w Krakowie, 
b. profesor ekonomji w Akademji Rolniczej w Dublanach i Politechniki we Lwowie, 
od 1910 r. profesor ekonomji na wydziale prawnym we Lwowie, b. dziekan wydziału 
prawniczego. B. referent spraw agrarnych Wydziału Krajowego we Lwowie, przez 
Koło Polskie w 1 Dumie powołany do Petersburga jako rzeczoznawca spraw kon- 
stytucyjnych i ekspert przy opracowaniu projektu autonomji Królestwa Polskiego. Od 
1905 - 1914 członek zarządu głównego Kółek rolniczych we Lwowie (referat han- 
dlowy). Od 1908 redaktor polityczny „Słowa Polskiego". Autor książek: „Ekono- 
mista Polski Fryderyk Skarbek", „Zui Erkenntnislehre der volkswirtschaftlichen Er- 
scheinungen", „Idea wartości" 1904, „Spółki włościańskie", 1902, „Idee społeczne 
i gospodarcze w Polsce w XVIII wieku", 1903 i wiele innych. Q. członek komisji 
organizacyjnej Stronnictwa N.-D., w 1913 organizator Związku narodowo-ludowego 
w Galicji, na zjeździe w Moskwie wybrany do Polskiej Ridy Zjednoczenia Między- 
partyjnego (kierownictwo wydziału spraw zagranicznych). Przez Murman udał się do 



— 190 - 

Paryża, gdzie był czfonkiem Komitetu Narodowego. B. wiceprezes Zw. S. L N. 
Prezes sejmowej komisji dla spraw zagranicznych. 

6. Wójcik Franciszek (P. S. L — grupa Słapińskiego). Lista. 8. 
Rolnik. Urodzony w 1863 r. w Wyciążach p. Kraków. Szkoła ludowa w Wycią- 
żach. B. poseł do parlamentu austrjackiego, b. poseł do Sejmu galicyjskiego, wójt 
gminy Wyciąże i członek krakowskiej Rady powiatowej. B. minister w gabinecie 
Moraczewskiego. Wiceprezes spółki wodnej obwałowania lewego brzegu Wisły, 
członek wydziału powiatowej Kasy oszczędności, członek zarządu głównego Kółek 
Rolniczych we Lwowie, wiceprezes kasy Raiffeisena w Ruszczy, członek okręgowego 
Towarzystwa Rolniczego w Krakowie, członek Towarzystwa handlowego „Jedność". 
Członek Rady Nadzorczej Towarzystwa ubezpieczeń „Wisła" i Polskiego Towarzystwa 
Emigracyjnego. Członek korespondent Muzeum Narodowego w Raperswilu. Arty- 
kuły w „Polskim Ludzie" i „Przyjacielu Ludu" i innych. Liczne rewizje domowe 
policji austrjackiej. W stronnictwie pracuje od 18Q0. 

7. Fedorowicz Jan Kanty (Klub Pracy Konstytucyjnej). Lista 5. 
Kupiec — właściciel handlu win. Urodzony w 1858 r. w Krakowie. Wyższa szkoła 
realna, akademia handlowa w Pradze. Wyższe kursą przy stacji etnologiczno-pomo- 
logicznej w Klosternburgu i Bordeaux. B. poseł do Sejmu galicyjskiego 1901— 1Q14, 
długoletni członek Rady Miejskiej w Krakowie, b. prezydent Izby Handlowej i Prze- 
mysłowej. Prezydent miasta Krakowa. Prezes Krajowego Związku Turystycznego 
i Towarzystwa Strzeleckiego. Członek Rady Narodowej Banku Przemysłowego we 
Lwowie i Banku Krajowego we Lwowie. Wiceprezes rady nadzorczej Polskiego 
Towarzystwa Handlowego, prezes rady nadzorczej gwarectwa Jaworznickiego i prezes 
kuratorji Akademji Handlowej w Krakowie. Członek prezydjum Klubu sejmowego 
pracy konstytucyjnej. 

8. Dr.ThonOzyasz Abraham (Wolne Zjednoczenie Posłów Naro- 
dowości Żydowskiej — Sjonista). Lista 4. Rabin. Urodzony we Lwowie w 1870 r. 
Gimnazjum Lwów, uniwersytet i szkoła rabinacka Berlin. Założyciel biblioteki „Czra", 
b. prezes Stowarzyszenia „Solidarność", prezes innych Stowarzyszeń humanitarnych. 
Artykuły i feljetony w „Welt" (organ sjonistów), „Hazefirah", „Haschiloach" i w innych 
polskich, hebrajskich i angielskich. Książki; ,Die Grundprinzipien der Kantischen 
Moralphilosophie in ihrer Entwicklung", „Herbert Spencer", „Chasdaj Kreskas", 
Teodor Hertz" i inne. 

Zastępcy: lista 1: Orylowski Józef, kolejarz, Kraków, Jagła Andrzej, rolnik, 
Sieńko Władysław, kierownik szkoły, Modlnica. 

Zastępcy: lista 5: Dąbrowski Marjan, redaktor, Kraków, Mianowski Henryk, 
profesor szkoły przemysłowej, Kraków, Dudek Henryk, inżynier powiatowy. 



— 191 



Okręg wyborczy 37. 

Powiat polityczny Chrzanów i Oświęcim i powiat sądowy Biała. Posłów 5. 



Żuławski Zyjjmuiit. 



Nfaślanka Franciszek. 



Kejdych Franciszek. 





Smulikowski Juljan. 



Tabaczyński Tadeusz. 
1. 2. 4. ( 



7. 8. 



C 



Po W. sąd. Biała 27 
Pow, Oświęcim 46 
Pow. C hrzanów 78 











. rt C 


"^ -* 




.Rż 


o 


C 


- 


ci 


>, 


Vj — 


O ?* 




0) rt 


c/3 


P. S. L 

iast" N 
■hrz.-sp 


OJ 

3 


CA) 


■^ o 

■5'H 
O — 


_J 






*" 


te '^ 


•.\' 




cu__ 


'—t 


^ 








15452 


76 


514 


— 


513 


7165 1001 


6328 


5 






16008 


6Q 


2832 


78 


1506 


2197 


— 


5694 


4482 






35060 103 


443 


87 


1640 


6585 


— 


25682 


1677 



Całyokr.wyb.37 151 89274 69598 248 3969 165 3608 16154 965 38553 6194 

Cyfry ogólne nie zgadzają się z wynikami w poszczególnych powiatach. Ta- 
kie jednak wzięte zostały do obliczenia mandatów w protokule Głównej Komisji 
Wyborczej. 

Związek wyborczy listy 1 i 8 głosów 42522 (1, 3 i 4 mandat lista 8). 
„ 6, 7 i 9 „ 23313 (215 „ „ 6). 

Dzielnik wyborczy 11656. 

1. Żuławski Zygmunt (P. P. S.). Lista 8. Sekretarz Związków Zawo- 
dowych w Krakowie. Urodzony w 1880 r. w Młynnem p. Limanowa. Gimnazjum 
w Krakowie i N. Sączu, przyroda na Uniwersytecie w K-aUowie. Prezes związku 
Stowarzyszeń robotniczych i miejskiej Kasy chorych w Krakowie. Artykuły w »Me- 



- 192 - 

talowcu«, »Robotniku drzewnym*, »Górniku«, »Zawodowcu«, »Oświacie« (Poznań) 
i t. p. Kilkakrotnie karany za przestępstwa o Koalicji robotniczej od 2 tygodni do 3 
miesięcy, razem około 6 miesięcy. Przed wojną służył rok jako kapral w austriackim 
96 pułku piechoty; w wojnie europejskiej brał udział jako porucznik przez 33 mie- 
siące na froncie rosyjskim i włoskim, 2 razy ranny (ciężko pod Monte Santo). 

2. Maślanka Franciszek (P. S. L. „Piast"). Lista 6. Naczelny ra- 
climistrz elektrowni miejskiej w Krakowie. Urodzony w 1880 r. w Witkowicach p. Biała. 
Akademja liandlowa Kraków i Akademja eksportowa Wiedeń. Prezes VII Koła T.P.L. 
w Krakowie i Krajowego Związku współpracowników handlowych w Krakowie. 

3. Rejdych Franciszek (P. P. S). Lista 8. Maszynista górniczy. Uro- 
dzony 8. 8. 1874 w Sierszy. Szkoła 4 klasowa. Prezes II grupy Stowarzyszenia gór- 
niczego przy Urzędzie górniczym w Krakowie. 

4. Smulikowski J u 1 j a n (P. P. S.). Lista 8. Nauczyciel szkół po- 
wszechnych. Urodzony w 1880 r. we Lwowie. Seminarjum nauczycielskie i egzamina 
fachowe. Członek Rady miejskiej we Lwowie. Wiceprezes Związku polskiego nau- 
czycielskiego szkół powszechnych. Współpracownik pism zawodowych, nauczyciel- 
skich i socjalistycznych. Służył w Legjonach Polskich. W partji pracuje od 1901. 

5. Tabaczyński Tadeusz (Zw. S. L. N.— N. D.). Lista 6. Urzędnik 
dyrekcji kolejowej w Krakowie. Urodzony w 1868 r. w Jaściszowej p. Brzesko. Wy- 
ższa szkoła realna Kraków i Akademja handlowa Wiedeń. Radca miejski w Krakowie. 
Członek zarządu główne T. S. L. i prezes Związku okręgowego T. S. L. w Krako- 
wie. B. prezes dyrekcji Stowarzyszenia spożywczego kolejarzy w Krakowie. B. reda- 
ktor dwutygodnika „Nowy Kolejarz" i korespondent „Łącznika" (pismo kolejarskie 
w Warszawie) i „Wieńca i Pszczółki". Członek Rady Naczelnej Komitetu wykona- 
wczego stronnictwa N.D. w Małopolsce. Wiceprezes sejmowej Komisji komunikacyjnej. 

Zastępcy: lista 8: Dr. Seidl Wacłav^, lekarz. Bystra p. Biała. Piotrowski Józef, 
rolnik, Babice p. Oświęcim. 

Lista 6: Ks. Sosin Józef, Kraków. Kotasek Jan, rolnik Podolsze p. Oświęcim. 



Okręg wyborczy 38. 

PoMriaty polityczne Wodowice i Żywiec i powiat sądow^y Kęty. 






Czapiński Kazimierz. Putek Józef. Marek Michał. 



193 








Koczur Feliks. 


Diirczak Jan. 










5. 


8. 


10.' 








Uprawnio- 
nych 

Głosowało 






^1 

fi. = 




1 

o oJ 
.^ O 


> 




05000 75695 




21044 


16432 


16934 


16971 


860 


22 


2 mandaty 


lista 


5, po 1 


mandacie 


lista 8, 10 i 


lista katolicko ludowa. 




Cyfry nieur 


zędowe, zaczerpnięte z 


gazet. 









Główna Komisja Wyborcza 38 okręgu nie nadesłała do kancelarji sejmowej 
ani do Sądu Najwyższego protokutu wyborczego wbrew przepisom ordynacji wy- 
borczej. 

1. Czapiński Kazimierz (P. P. S.). Lista 5. Redaktor , Naprzodu'. 
Urodzony 18. 11. 1882. Gimnazjum w Mińsku Litewskim, uniwersytet w Peters- 
burgu i Krakowie. Członek zarządu i prelegent Uniwersytetu Ludowego. Prezes 
i założyciel Robotniczego Klubu Turystycznego. Sekretarz Klubu sejmowego P. P. S. 

2. Dr. Putek Józef (Polskie Stronnictwo Ludowe — Lewica). Li^ta 10, 
Koncypient adwokacki. Urodzony w 1892 r. w Wadowicach. Prawo na uniwersy- 
tecie w Krakowie. Członek Rady gminnej w Choczni, członek Rady przybocznej 
starostwa w Wadowicacłi. Sekretarz Kółka rolniczego w Cłioczni, członek zarządu 
powiatowego Towarzystwa Rolniczego, prezes ctiłopskiej spółki wydawniczej w Kra- 
kowie. Odpowiedzialny redaktor'.,Przyjaciela Ludu*. Od 1905 pracuje w stronnictwie! 
Sekretarz Sejmu. 

3. Marek M i c li a ł (Z. S. L. N. — Stronnictwo ' ctirześcijańsko- ludowe). 
Tkacz fabryczny. Urodzony w 1864 r. w Łodygowicacłi p. Żywiec. Nauka prywatna 
2 lata. Wójt w Łodygowicacłi. Członek Kółka rolniczego, Kasy Raiffeisena, organizacji 
cłirześcijańskicłi robotników, prezes straży ocłiotniczej, prezes Związku cłirześcijańskiego 
tkaczy. Artykuły w »Wieńcu i Pszczółce", „Prawdzie" i .Zorzy". Więziony 36 
godzin w 1897 przy wyboracli do parlamentu ausrjackiego jako szkodliwy rządowi 
austriackiemu i w 1900 r. 

4. Koczu r Fel i ks (P. S. L. >Piast«). Lista 8. Kierownik szkoły w AAi- 
lanówce p. Żywiec. Urodzony 30. 5. 1882 w Jaworznie p. Chrzanów. Seminarjum 
nauczycielskie w Krakowie i egzamin kwalifikacyjny ala nauczycieli. Komisarz 
rządowy w Milówce. Dyrektor naczelny składnicy Kółka Rolniczego. Prezes zarządu 

13 



— .194 - 

Kasy Raiffeisena. Członek Rady Powiatowej i Rady Szkolnej Okręgowej. Korespon- 
dent »Piasta«. Gospodarz Klubu sejmowego P. S. L. >Piast«. 

5. Durczak Jan (P. P. S.). Lista 5. Ślusarz. Urodzony 7. 8. 1884 
w Sporyszu^p. Żywiec. Szkoła ludowa 5 klasowa. Przewodniczący Związku Meta- 
lowców w Sporyszu. W armji austrjackiej służył 7 lat (z tego 4 lata podczas wojny 
jako kapral pionierów). 

Zastępca listy 2: Winiarski Walenty, kolejarz, Jasło. 



Okras wyborczy 39. ***»»*'^^ *• 

Powiaty7polityczne NoMry Targ-, Limancwat Myślenice i pOMriat sądoMry Dobczyce* 
Gisuray na Spiżu i Ora^^ie nie gfłoso^yały z po'wodu inwazji Czechóvr* 





Bochenek Józef. 




Średniawski Andrzej. Łaskuda Michał, 




Bednarczyk Tózef, 





Potoczek Jan. 




Rajski jjzci 




Wojdyła Wawrzyniec. 



Roj Wojcieclr. 



- 195 - 



2. 3. 



4. 



Powiat Nowy Targ 
„ Myślenice 
„ Limanowa 
r, sąd. Dobczyce 



.J3 
^►. 

O u 
-o o 

80 
66 
89 
45 



o 
a 






35267 
45904 
32480 
10555 



<* 

o 

O 

29243 
31410 
26513 

8483 



'3 ^ 

a. 

01 ™ 

o * 

3 



96 
143 
499 

181 



Q 

Pk 

885 2627 4 

1141 — 1 

1542 24 1142 

2273 — 10 



7. 

> ó > 
1^75 o 

7374 

4917 

2445 

lAA 



C_ały okręg wyborczy 39 


280 


124206 95649 919 3 


5841 


2651 1157 


15480 




8. 


9. 


10. 


12. 


13. 


14. 


15. 


16. 


18. 








P. S. L. 

(grupa Sta- 

pińskiego) 


•N 


Polskie 

Stron. Luci. 

„Piast" 


.-O 


Stronnictwo 
ludowo naro- 
dowe 






Powiat Nowy Targ 


14 


1 


1121 


1068 


13369 


162 


2609 








„ Myślenice 


58 


— 


7474 


661 


15899 


4 


1255 








, Limanowa 


97 


15 


1059 


940 


18847 


6 


604 








^ sąd. Dobczyce 


1 


1 


392 


303 


4389 


1 


104 


54 


— 



Cały okręg wyborczy 39 170 17 10046 2972 52504 173 4572 54 9 
Związek wyborczy lista 3, 10 i l4 głosów 16060 — dzielnik związku 8030. 
» 4, 7, 13 i 15 „ 75207 — „ „ 8750. 

Dzielnik wyborczy 10500. 
Lista 10 — 4-ty mandat. 
7 — 3-ci 
„ 13 — 1, 2, 5, 6, 7 i 8 mandat. 
Gminy Biała Woda i Czarna Woda w pow. Nowy Targ nie głosowały (2l9 
i 125 uprawnionycli). W gminie Kobyłczyna, pow. Limanowa (176 uprawnionych) 
uznano wybory za nieodbyte. gdyż brakło protokułu wyborczego. 

1. Ś r e d n i a w s k i Andrzej (P. S. L »Piast«). Lista 13. Rolnik. Uro- 
dzony 30. 11. 1857 w Górnej Wsi p. Myślenice. Szkoła ludowa w Myślenicach. 
B. poseł do parlamentu austrjackiego 1907—1918 i Sejmu galicyjskiego. Wicemar- 
szałek powiatu w Myślenicach. Członek Rady szkolnej okręgowej. Członek Rady 
gminnej w Górnej Wsi. Dyrektor powiatowej Kasy oszczędności. Członek Ligi 
pomocy przemysłowej. Przewodniczący Kółka rolniczego, Spółki mleczarskiej w My- 
ślenicach, Spółki owocarskiej w Myślenicach, wiceprezes Towarzystwa kapeluszników 
w Myślenicach i Towarzystwa Rolniczego w Myślenicach. Członek zarządu Towa- 
rzystwa handlowego „Niwa", wiceprezes Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń 
„Wisła", prezes Spółki wydawniczej „Piast", członek zarządu Małopolskiego Towa- 
rzystwa Rolniczego w Krakowie. Członek Rady nadzorczej Banku krajowego, Syn- 
dykatu rolniczego w Krakowie, członek Rady nadzorczej towarzystwa „Len" w Kra- 
kowie, członek Spółki kowalskiej w Sułkowicach i towarz>stwa pszczelnic7ego w Kra- 
kowie, prezes straży ogniowej ochotniczej w Górnej Wsi. Artykuły w »Przyjacielu 



- 196 - 

Ludu« i „Piaście*. B. wiceprezes P. S. L., od 1913—1915 prezes Klubu posłów 
P. S. L. w Wiedniu. Skazany na 300 Kor.. za przekroczenie polityczne przez władze 
austrjackie. 

2. Łasku da Micłiał (P. S. L. „Piast"). Usta 13. Rolnik. Urodzony 
w 1873 r. w Jurkowie p. Limanowa. Szkoła ludowa. Wójt gminy Jurków. B. poseł 
do Sejmu galicyjskiego. Członek Rady przybocznej Rady powiatowej. Przewodni- 
czący Rady nadzorczej Kasy Raiffeisena. W armii austrjackiej służył 4 lata (na 
froncie włoskim i rosyjskim). 

3. Potoczek Jan (Polskie Zjedn. Ludowe — Stronnictwo katolicko-na- 
rodowe). Lista 7. Rolnik. Urodzony w 1858 r. w Rdziosłowie p. N.-Sącz. Studja 
średnie. B. poseł do parlamentu austrjackiego 1891—1907 i 1911—1918. Radny 
gminny, b. członek Rady powiatowej w Nowym Sączu. B. prezes Kółka rolniczego. 
Prezes Stronnictwa katolicko-narodowego i wydawca tygodnika »Lud Katolicki* 
(Tarnów). B. wiceprezes Klubu sejmowego Polskiego Zjednoczenia Ludowego. 

4. Bochenek Józef (P. S. L., grupa Stapińskiego). Lista 10. Rolnik. 
Urodzony w 1886 r. Sułkowicacłi. Akademia liandlowa w Krakowie. Członek wy- 
działu Rady powiatowej, Rady gminnej. Prezes Kółka rolniczego, członek wydziału 
Towarzystwa okręgowego rolniczego w Myślenicacłi. Artykuły w „Przyjacielu Ludu". 

5. Bednarczyk Józef (P. S. L. „Piast"). Lista 13. Urodzony w 1875 r. 
w Cicłiem p. N.-Targ. Szkoła ludowa 4 klasowa w N.-Targu. Wójt gminy Cicłie, od 
1901 członek Rady gminnej, od 1902 członek Rady powiatowej i miejscowej Rady 
szkolnej. Członek Towarzystwa rolniczego w Krakowie. Wiceprezes powiatowej 
Rady ludowej. 

6. Ra j s ki J ó z ef (P. S. L. »Piast«). Lista 13. Przemysłowiec. Urodzony 
w 1868 r. w N.-Targu. Szkoła ludowa i przemysłowa. Od 1909 burmistrz Nowego 
Targu, wiceprezes Rady powiatowej. Dyrektor Towarzystwa rolniczo-zaliczkowego 
i Towarzystwa rolniczo-łiandlowego „Podłiale". B. prezes „Sokoła". B. prezes po- 
wiatowego Komitetu Narodowego. Członek Koła T. S. L. w Nowym Targu. Od lat 
10 pracuje w stronnictwie. W armii austrjackiej służył 3 lata jako patrolowy. 

7. Wojdyła Wawrzyniec (P. S. L. „Piast"). Lista 13. Rolnik i ku- 
piec. Urodzony w 1895 r. w Wysoce p. Myślenice. Gimnayjum w Nowym Targu. 
Sekretarz gminny, członek rady przybocznej powiatowej, członek wydziału wykona- 
wczego powiatowej rady narodowej. Członek towarzystw^ rolniczycłi i kooperatyw. 
Od 16. 9. 1914 — 31. 1. 15. służył jako szeregowiec w 18 pułku obrony krajowej 
(austrjackiej), wyreklamowany jako sekretarz gminny. 

8. R o j W o j c i e c li (P. S. L. „Piast"). Lista 13. Rolnik. Urodzony w 1875 r. 
w Zakopanem. Szkoła ludowa i przemysłu drzewnego w Zakopanem. Zastępca 
wójta w Zakopanem. Członek Rady powiatowej. Wiceprezes Związku górali, zastępca 
dyrektora Składnicy Kółka Rolniczego. Prezes ocłiotniczej straży pożarnej, członek 
Powiatowej Kasy Zaliczkowej. W wojsku służył jako plutonowy austrjackiego 20 
pułku piecłioty od 1. 7. 1917 do 4. 11. 1918. Prezes rady ludowej gminnej w Za- 
kopanem. 



— . 197 — 



Okręg wyborczy 40. 

Miasto i powiat Nowy Sącz i powiaty Grzybów i Gorlice. 



Majcher Piotr. 




Dr. Ćwikowski Stanisław. Raczkowski Józef. 







Potoczek 


Narcyz. 








1. 


^ 


rt 


o 


"d . 


c 


ts 


3 ■" 


•^ 


rt 

& 


o 




-(./ 




ryj 


J^ 


1— 1 


Tc 


-2 

r > 


J2 ^ 



Dr. Marek Zygmunt. 

2. 3. 4. 5. 



h-it. 



.CL, 



bo 

_ O 

5146 



d 


o 










CA) 


en 


.^•s 


p-< 


13 




Cu 


ą 




12020 


5 


6669 



■] 4-. o 

O) 

C/D >.s 

Oh 2:£ 
9621 



Cały okręg wyb. 40 ?? 77733 13019 31253 

Związek wyborczy lista 1 i 3, głosów 18140, dzielnik związku 10344. 
Mandat 1-szy lista 1-sza. 
Usta 2 mandat 2, 3 i 4. 

., 4 „ 5-ty. 
Dzielnik wyborczy 10417. 
Gmina Dubno nie nadesłała protokułu wyborczego (51 uprawnionych). 

1. M a i c he r P i o t r. (Polskie zjednoczenie Ludowe (Stronnictwo katolicko- 
Ludowe) od sierpnia 1919 Narodowe zjednoczenie Ludowe). Lista 1. Rolnik. Uro- 
dzony w 1874 r. w Chełmku Polskim p. Nowy Sącz. Szkoła 4 klasowa, i 2 klasy 
wydziałowe. Przez lat 17 był wójtem w Chełmku Polskim, 6 lai członkiem Rady 
Powiatowej, od lat 10 prezes kasy Raiffeisena. Artykuły do gazet. Służył w armji 
austrjackiej. 



- 198 - 

2. Dr. Ć w i k o w s k i S t a n i s t a w. (P. S. L. „Piast")- L'sta 2. Adwo- 
kat. Urodzony w Czerncu p. Nowy Sącz. Prawo na uniwersytecie we Lwowie. 
B. członek Tymczasowego Komitetu Powiatowego i Powiatowej Rady Narodowej. 
Członek Towarzystwa Szkoły Ludowej i innycli towarzystw oświatowo-społecznycłi, 
Sekretarz klubu sejmowego P. S. L. „Piast". 

3. R ą c z k o w s k i J ó z e f. (P. S. L. „Piast"). Lista 2. Redaktor od marca 
1914 „Piasta". Urodzony i^ 13. 2. 1885 w Siaracłi p. Gorlice. Gimnazjum Kraków 
Filozofia na uniwersytecie w Krakowie i 1 rok na [uniwersytecie w Monachium filo- 
zofia świata i łiistorya sztuki. Autor sztuki „Wóz Drzymały". Tomik wierszy. jPra- 
cował w redakcyi: „lllustracji Polskiej", „Nowinach", „Nowościach lUustrowanych", 
„Nowej Reformie". Sekretarz klubu sejmowego P. S. L. „Piast".; 

4. Potoczek Narcyz. (P. S. L „Piast"). Lista 2. Rolnik. Urodzony 
w 1875 w Rdziosłowie p. Nowy [Sącz. Szkoła 8 klasowa,jWydziałowa w Nowym 
Sączu. Członek Rady gminnej. Członek Rady powiatowej i ciała doradczego Sta- 
rostwa. Członek Towarzystwa Rolniczego, Kółek Rolniczych, Czytelni, kasy Raiffeis. 
Wiceprezes Rady Nadzorczej Towarzystwa Wzajemnych*; Ubezpieczeń „Wisła". 
B. Współpracownik pisma Ludowego Związku chłopskiego. W stronnictwie pracuje 
od lat 20. Służył 3 lata w austrjackiej artyleryi polnej. 

5. Dr. Zy gm u n t Marek (P. P. S.) Lista 4. Adwokat. Urodzony w 1875 r. 
w Krakowie. Prawo na uniwersytecie w Krakowie. |B. poseł do parlamentu austrja- 
ckiego 1911 — 1918. Radnyl^jmiasta Krakowa. Członek Rady dyscyplinarnej Izby 
adwokackiej. Członek zarządu miejskiej kasy chorych b. prezes tejże kasy przez lat 
7. Były wydawca i redaktor -„Więźnia Politycznego" i „Naprzodu". Karany wielo- 
krotnie grzywnami za przekonania polityczne. Prezes sejmowej komisyi prawniczej. 



Okr^g wyborczy 41. 



Powriaty Jasło, Krosno i Sanok. Posłów 6. 





Stapiński Jan. 



Madej Jakób. 



Sejb Tadeusz Juljan. 



- 199 






Szymański Stanisław. 


Misiotek Leon. 


Nawrocki Jan. 


Lista 2. P. S. L. 


P. S. L. 


N. D. Sjoniści 


P. P. S. (lewica) 


«Piast» 




9605 26512 


15351 


9121 6183 



Cyfry nieurzędowe zaczerpnięte z gazet. 

Główna Komisja wyborcza 41 okręgu nie nadesłała protokułu wyborczego 
io kancelarji sejmowej ani do Sądu Najwyższego wbrew przepisom ordynacji wy- 
borczej. 

1. Stapiński Jan (P. S. L lewica). Redaktor i rolnik. Urodzony 21.12. 
1867 w Jabłonicy Polskiej. Gimnazyum w Jaśle i 2 lata praw ws Lwowie. B. poseł 
do parlamentu austryackiego 1898 — 1900 i 1907 — 1918. b. poseł do Sejmu galicyjskiego 
1901—1914. B. wiceprezes Koła Polskiego w Wiedniu i od 1908 prezes P. S. L. 
Założyciel Ludowego Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń od ognia „Wisła" we 
Lwowie. Redaktor „Przyjaciela Ludu." Mnóstwo broszur agitacyjnycłi n. p. „o ube- 
zpieczeniacli społecznycłi", ..Odwieczny proces", Walka o ziemię", Areszt śledczy 
we Lwowie od 1. 3. do 1. 7. 1891 o tajne stowarzyszenia dla oderwania Galicji od 
Austrji. Aresztów 32 administracyjnycłi za przekroczenia z § 54. patentu cesarskiego 
z 1854 r. (opór władzy). Założyciel i sekretarz P. S. L. od r. 1894 do r. 1908. Pre- 
zes klubu sejmowego P. S. L. „lewica". 

2. Madej Jako b. (P. S, L., grupa Stapińskiego). Rolnik. Urodzony 6. 6. 
1868. Szkoła ludowa. B. poseł do parlamentu austrjackiego 1907—1918. Członek 
rady gminnej i powiatowej od 1895. Wójt. Założyciel i prezes kółka rolniczego, 
straży pożarnej ocliotniczej i koła gospodyń. Od 1895 członek komitetu parafialnego. 
W wojsku austrjackiem 2 lata. 

3. S e j b T a d e u s z J ó z e f (P. S. L, grupa Stapińskiego). Kierownik 
szkoły. Urodzony w 1887 r. w Krakowie. Seminarjum nauczycielskie w Krakowie, 
egzamin kwalifikacyjny i egzamin wydziałowy. Członek Rady Przybocznej Starostwa 
w Krośnie. Przewodniczący „Ogniska" nauczycielskiego w Krośnie, członek Kółek 
rolniczych i spółek oszczędnościowych i pożyczek. Jako rezerwista 18 pułku austrja- 
ckiegiej obrony krajowej przez 4 lata brał udział w wojnie europejskiej. Sekretarz 
klubu sejmowego P. S. L. (grupy Stapińskiego). 

4. Szymański Stanisław (Z. S. L. N.-D.). Urzędnik bankowy. Uro 
dzony w 1874 r. w Dukli. Szkoła średnia. B. komisarz Polskiej kom.sji Likwidacyjnie' 
powiatu "Jasło. Członek Rady Miejskiej. Prezes T. S. L. Członek powiatowegc' 
Kółka Rolniczego, członek wydziału ^Sokoła", „Zgody". Członek zarządu głównego 



- 200 - 

T. S. L., sekretarz rady nadzorczej Związku kredytowego Spółek Rękodzielniczych 
w Krakowie, prezes rady nadzorczej „Spółki Szewców* w Jaśle i t. d. Współpraco- 
wnik „Słowa Polskiego** i współredaktor ,,Qłosu Jasielskiego". Organizator kół N.-D. 
Członek stronnictwa od pierwszycli jego początków. 

5. M i s i o ł e k L e o n (P. P. S.) Wybrany równocześnie w okręgu wybor- 
czym 38 (Kraków). Drukarz-zecer od 47 lat. Urodzony w 1859 r. w Dembowej 
p. Jasło. Członek Rady Miejskiej w Krakowie. Członek kooperatyw i Uniwersytetu 
Ludowego w Krakowie. Od trzydziestu kilku lat przewodniczący stowarzyszenia 
drukarzy w Krakowie. Wydawca i redaktor czasopisma drukarzy „Ognisko". Kilkc- 
miesięczne więzienie za przestępstwa prasowe i mowy na zgromadzeniacłi. Założy- 
ciel P. P. S. D, w Krakowie,' długoletni przewodniczący komitetu miejscowego P. P. 
S. D., komitetu wykonawczego P. P. S. D. i Rady Robotniczej. Od 40 lat członek 
P. P. S. D. Delegat na zjazdach drukarzy i zawodowych, zjazdach krajowych i pań- 
stwowych politycznych. Członek Rady gospodarczej. 

6. Nawrocki Jan (P. S. L. „Piast"). Rolnik. Urodzony w 1876 r. W Odrzy- 
koniu, p. Krosno. Szkoła ludowa 4 klasowa. Wójt w Odrzykoniu, członek wy- 
działy Rady powiatowej. Członek różnych stowarzyszeń społecznych. Służył 4 lata 
podczas wojny europejskiej w armji austriackiej. 



Okrąg wyborczy 42. 

Miasto Tarnów i powiaty Tarnów, Brzesko, Bochnia, Dąbrow^a i Pilzno. Posłóiv 9. 






Witos Wincenty. 



Krężel Adam. 



Dr. Matakiewicz Antoni. 




Bojko Jakób. 



Bryl Jan. 



Rudnik Michał. 



201 






Dr. Kiernik Władysław. Ks. dr. Lubelski Józef. 



1. 



Dr. Bobrowski Emil. 
4. 5 



Miasto Tarnów 
Powiat Tarnów 
Powiat Brzesko 
Powiat Bochnia 
Powiat Dąbrowa 
Powiat Pilzno 



(U" y 

•a! N 



18 

84 

10Q 

146 

107 

60 



1 

1 

2 

16 



NO 



2514 

7787 
4398 
5142 
8046 
1255 



Q 

1917 
672 
964 

7057 
195 
182 



942 
4 
1 
4 
75 
3 



3688 
413 
1301 
1992 
1586 
9689 



389 

38 

7 
5 



Cały okrt^g wyb. 42 


524 


20 


27142 




10987 


1029 


9689 


439 




7. 


8. 


9. 

. co 

co 2 

.CU 


10. 


11. 


12. 


13. 


o 

■r, 


Miasto Tarnów 


71 


57 


413 


_ 


1131 


30 


_— 


111 3 


Powiat Tarnów 


42 


1 


18451 


— 


70 


33 


1 


27485 


Powiat Brzesko 


3 


5 


99789 


1 


612 


477 


9 


37580 


Powiat Bochnia 


6 


17 


21299 


3 


4692 


305 


4 


40537 


Powiat Dąbrowa 


9 


10 


13422 


4 


46 


2750 


— 


21957 


Powiat Pilzno 


4 


3 


12986 


— 


181 


1019 


— 


16397 



129 



93 96340 



Cały okręg wyb. 42 

Związek wyborczy lista 1, 3, 7, 8 i 12 
-dzielnik związku 10988 

Związek wyborczy 2 i 11 lista 33874 głosów 
dzielnik związku 18r)71. 

Związek wyborczy 5 i 6 lista = 10128 głosów. 
Lista 9 mandaty 1, 2, 4, 5, 6 i 7 mandat. 
Dzielnik wyborczy 15843. 



6732 4614 14 157409 
15843 głosów — mandat 9 (lista 3) 



mandat 3 i 8 (lista 2) 



- 202 - 

1. Witos Wincenty (P. S. L »Piast«). Lista 9. Rolnik. Urodzony 
23. 1. 1874 w Wierzchosławicach p. Tarnów. Szkoła ludowa. B. poseł do parla- 
mentu austriackiego 1911— 1918, b. poseł do Sejmu we Lwowie 1908—1914, czło- 
nek Rady powiatowej. Wójt gminy Wierzchosławice. Prezes Kółka rolniczego, czło- 
nek Zarządu głównego Kółek rolniczych, b. członek Zarządu głównego T. S. L. 
Artykuły w ^Przyjacielu Ludu« i »Piaście«. B. prezes Klubu Sejmowego P. S. L« 
»Piast«. Od października 1916 prezes sejmowego Klubu zjednoczonego P. S. L. 

2. Krężel Adam (P. S. L. »Piast«). Lista 2. Rolnik. Urodzony w 1871 r. 
w Przerytym Borze p. Pilzno. Szkoła ludowa w Jastrzębce Starej. Wójt gminy 
Przeryty Bór. Członek Rady powiatowej, członek Rady przybocznej Starostwa w Piiźnie, 
B. poseł do Sejmu galicyjskiego od 1908. Prezes Zarządu Kółek rolniczych, wice- 
prezes Towarzystwa okręgowego rolniczego w Piiźnie. Członek Rady nadzorczej 
Spółki rolniczej w Lassowie i Spółki producentów 'bydła w Piiźnie. Korespondent 
^Przyjaciela Ludu«, »Gazety chłopskiei«,|^»Oazety ojczystej* i »Piasta«. Od 20 lat 
pracuje w P. S. L. 

3. Dr. Matakiewicz Antoni (Polskie Zjednoczenie Ludowe). Lista 2. 
Naczelnik sądu w Tuchowie. Urodzony 13. 9. 1873 w Niepołomicach p. Bochnia. 
Gimnazjum i prawo na uniwersytecie w Krakowie. B. poseł do parlamentu austria- 
ckiego 1911—1918, radny gminny miasta Tuchowa, członek Rady przybocznej general- 
nego Delegata rządu w Galicji. Honorowy obywatel miast Wojnicza i Żabna. Zaj- 
mował się popularyzacją wiadomości prawniczych w pismach ludowych. Służył 
1 rok w austriackim 13 pułku piechoty w Krakowie. Podporucznik rezerwy 40 pułku 
piechoty. W wojnie enropejskiej brał udzieł od 1. 8. 1914 do grudnia i918, awan- 
sował na kapitana. 

4. Boi ko Jakób (P. S. L. »Piast«). Lista 9. Rolnik. Urodzony 
7. 8. 1857 w Gręboszowie p. Dąbrowa. Szkoła ludowa w Gręboszowie. B. poseł 
do Seimu galicyiskiego 1895—1914, b. poseł do Parlamentu austriackiego 1897—1918. 
wiceprezes Rady powiatowei w Dąbrowie. B. wójt. Prezes Kasy zaliczkowej w Dą- 
browie. Członek Rady muzealnej w Rapperswillu, członek Towarzystwa rolniczego 
w Krakowie. Członek honorowy Związku narodowego w Ameryce. Liczne artykuły 
i korespondencje w »Kurjerze Lwowskim«, ^Przyjacielu Ludu« i »Piaście«. B. reda- 
ktor ^Przyjaciela Ludu« i »Piasta«. Książki: »2 Dusze«, ^Okruszyny gminy Grębo- 
szów«, »Pod trzeciego kró]a«, -Wycieczka na Spiż«, »Mowy i Pisma*. Od 1891 
brał udział w życiu publicznem, organizując P. S. L., którego iest prezesem. Wice- 
marszałek Seimu. 

5. Bryl Jan (P. S. L. »Piast«). Lista 9. Inżynier. Urodzony 17. 1. 1885 
w Mikołajowicach. Politechnika we Lwowie. B. prezes Towarzystwa bratniej po- 
mocy słuchaczów politechniki we Lwowie i Koła T. S. L. im. Kościuszki. Artykuły 
w »Kurierze Lwowskim*. 

6. Rudnik Michał (P. S. L. »Piast«). Lista 9. Rolnik. Urodzony 
w 1864 w Buczkowie p. Bochnia. Szkoła ludowa. Organizator Kółka rolniczego. 
Wóit. Członek wydziału Rady powiatowei w Bochni. 

Dr. K i e r n i k Władysław (P. S. L. »Piast<). Lista 9. Adwokat w Bochni. 
Urorizony w 1879 r. w Bochni. Prawo na uniwersytecie w Krakowie. Członek 



- 203 - 

Rady miejskiej, wiceprezes Rady powiatowej. Prezez Koła T. S. L. i członek Zarządu 
głównego T, S. L. w Krakowie. Wiceprezes Rady nadzorczej składnicy powiatowej 
Kółek roiniczycłi, członek wydziału powiatowej i miejskiej Kasy oszczędności. Czło- 
nek Ligi pomocy przemysłowej. Współpracownik » Piasta* Organizator P. S. L 
w powiecie bocłieńskim, członek Rady nadzorczej stronnictwa. B. komisarz powia- 
towy Legjonów Polskicli na powiat bocłieński. 

8. Ks. dr. L u b el s k i Józef (Polskie Zjednoczenie Ludowe). Lista 2. 
Prefekt seminarjum ducłiownego w Tarnowie. Urodzony 28. 3. 1884 w Śmignie. 
Gimnazjum i 2 lata teologji w Tarnowie, dalsze 4 lata teologji na uniwersytecie 
w Innsbrucku. Członek Rady miejskiej. Członek Rady nadzorczej składnicy Kółek 
roiniczycłi, członek Zarządu djecezalnego Związku katolickiej młodzieży. Członek 
T. S. L., Towarzystwa oświaty ludowej, Komitetu obronej narodowej. Od 1910—1913 
katecliyta gimnazalny, od 1912 — 1914 rektor internatu św. Józefa dla kandydatów 
stanu nauczycielskiego, od 1915—1918 profesor teologji moralnej w seminarjum du- 
cliownem w Tarnowie. Członek Komitetu Biskupiego ratunkowego. Artykuły w » Ga- 
zecie kościelnej*, »Głosie narodu* i ^Miesięczniku katecłietycznym«. Redaktor j>Ludu 
katolickiego*. 

9. Dr. Bobrowski Emil (P. P. S.). Lista 3. Lekarz. Urodzony 
w 1876 w Niepołomicach! p, Boclinia. Medycyna w Krakowie i Wiedniu, doktorat 
medycyny w 1901 w Krakowie. Członek Rady miejskiej w Krakowie, b. członek 
Rady miejskiej w Podgórzu (od 1908). B. poseł do Parlamentu austrjackiego 
1913 — 1918. B. naczelnik wydziału zdrowia i opieki społecznej polskiej komisji 'li- 
kwidacyjnej od listopada 1918 do 9. 2, 1919. B. wiceprezes Zarządu Koła uniwer- 
sytetu ludowego w Podgórzu i Iii Koła T. S. L. w Krakowie. Od 1. 6. 1917 do 
likwidacji szef Departamentu opieki N. K. N. Wiceprezes Towarzystwa opieki 
legionowej. Prezes Towarzystwa domu robotniczego w Podgórzu, przewodniczący 
robotniczego stowarzyszenia spożywczego »Naprzód«, prezes Rady nadzorczej Zwią- 
zku robotniczych stowarzyszeń współdzielczycłi w Małopolsce i prezes Związku 
robotniczycłi stowarzyszeń współdzielczycłi w Warszawie. W 1899 r. wydalony 
z Galicji na czas trwania stanu wyjątkowego, miał zakazany przyjazd do Królestwa 
i Rosji, szereg procesów politycznycti zakończonych! uwolnieniem. Od 5.8.1914 służył 
w I Brygadzie Legjonów Polskicłi (początkowo jako komisarz wyjątkowy w Jędrze- 
jowie i Słomnikacłi). Zwolniony karnie przez austrjacką Naczelną Komendę Armji 
z Legjonów Polskicłi. Od 1914—1919 członek Komitetu wykonawczego P. P. S. D. 
Galicji i Śląska. Przewodniczący krakowskiej Rady robotniczej od 1919. Członek 
partji od 1895. Wybrany jednocześnie w 36 okręgu wyborczym (Kraków), w którym 
mandat złożył. 



- 204 - 



krąg Wyborczy 43. 

Miasto Rzeszów i po^viaty RzeszÓMr, Ropczyce i Strzyżów. PosłÓM^ 9. 



Skrzypek Henryk. 



Dyto Tomasz. 




Szmigiel Antoni. 





Pluta Andrzej. 


Babicz Jan. 


Świerad Tomasz 














1. 


2. 


3. 


4. 


5. 


6. 




-I 


a 

o 
O 


co -N 

o oJ 

^1 


Lud. Rady 

gm. w B a- 

tkowicach 


>> 

^6 


JZ ■ 

2 N 

G 


+-> Cd 

OT )-■ 

'73 


>-> 

OT 


.t3 
_, n: 

OT ■— 

^1 


Miasto Rzeszów 


7 




17 





— 


6 





4 


204 


Powiat Rzeszów 


156 




213 


884 


1 


4490 


193 


25 


241 


„ Ropczyce 


80 




94 


— 


89 


106 


1 


3 


79 


„ Strzyżów 


62 




302 


1 


43 


7 


4475 


5 


— 


Cały okr. wyborczy 43 


305 


94588 


626 


885 


133 


4609 


4469 


37 


524 




7. 


8. 


9. 


10. 


11. 


12. 




13. 


14. 




Q 
c/i 

a; 
a; 


nr :3 

CU 


Q 


'o 

1 


Ś o 
6 bo 

o aJ 

OT N 


co p 
^1 




•r, 
J. .\k 

.Cu 




Miasto Rzeszów 


1282 


213 


1095 


329 


127 


308 




51 





Powiat Rzeszów 


3889 


2100 


Ć49 


3245 


1281 


31 




28461 


130 


„ Ropczyce 


2044 


3169 


910 


1705 


267 


29 




19625 


— 


„ Strzyżów 


491 


1516 


431 


1072 


6180 


35 




3057 


— 



Cały okr. wyborczy 43 7706 7007 3085 6351 7855 



403 



51194 



130 



- 205 - 

Związek wyborczy: listy 6, 8, 9, 11. 12 i 13 = głosów 70068, dzieinii< dla 
związku 8532. 

Wszystkie mandaty lista 13. 

Dzielnik wyborczy 11678. 

1. Skrzypek Henryk (P. S. L. ^Piast"). Lista 13. Rolnik. Urodzony 
20. 7. 1875 w Świlczy, p. Rzeszów. Szkoła ludowa 4 klasowa. Wójt w Świlczy. 
Prezes kółka rolniczego i Rady Szkolnej. Kasjer kasy Raiffeisena. 

2. D y t o T o m a s z (P. S. L. „Piast"). Lista 13. Rolnik. Urodzony w 1871 r. 
w Borku Wielkim, p. Ropczyce. Szkoła ludowa. B. poseł do parlamentu austria- 
ckiego. B. wójt. Prezes kółka rolniczego, członek Wydziału Rady powiatowej. Czło- 
nek Towarzystwa Rolniczego. 

3. Szm igieł Antoni (P. S. L. „Piast"). Lista 13. Rolnik-absolwent praw. 
Urodzony w 188Q r. w Rzeszowie. Gimnazjum w Rzeszowie i prawo na uniwersy- 
tecie w Krakowie. B. członek Rady przybocznej komisarza powiatowego Polskiej 
Komisji Likwidacyjnej w Krośnie. Cłonek kółek rolniczycłi, T. S. L i Składnicy 
Towarowej w Rzeszowie. Artykuły w „Przyjacielu Ludu", „Piaście" i innycłi. Słu- 
żył w armji austrjackiej od grudnia 1914 do jesieni 1Q18. W stronnictwie pracuje 
od 1905 r. 

4. P 1 u t a A n drz e j (P. S. L. .^Piast"). Lista 13. Rolnik. Urodzony w 1869 r. 
w Szklanacli, p. Rzeszów. 2 klasy gimnazjalne w Rzeszowie. Członek Rady gminnej 
i Rady powiatowej. Prezes kółka rolniczego, opiekun czytelni gminnej T. S. L., prze- 
wodniczący i delegat Spółki hodowców drobiu, członek zarządu Spółki hodowlanej 
bydła i trzody chlewnej i t. p. W wojsku austrjackiem służył w 40 pułku piechoty 
przez 2 miesiące. W stronnictwie pracuje od 1904 r. 

6t Babicz Jan (P. S. L. „Piast"). Lista 13. Rolnik. Urodzony w 1869 r. 
w Niedźwiadzie, p. Ropczyce. Szkoła ludowa. Członek Rady gminnej i Rady po- 
wiatowej. Członek zarządu głównego Kółek Rolniczych, Towarzystwa rolniczego, 
członek Mleczarni spółkowej, Ligi Pomocy Przemysłowej i t. d. Artykuły w Przyja- 
cielu Ludu", Gazecie Ludowej", „Piaście" i „Przewodniku Kółek Rolnibzych". W ar- 
mji austrjackiej służył rok przed wojną i 3 lata na wojnie na Wołyniu, Rumunii 
i Siedmiogrodzie. W stronnictwie pracuje od 1893 r. 

7. S wie rad Tomasz (P. S. L. „Piast"). Usta 13. Rolnik. Urodzony 18. 
12. 1863 w Wojaszówce, p. Strzyżów. Szkoła ludowa. Artykuły w „Piaście*. 



206 — 



Okręg Wyborcza 44. 

P*w^iaty Tarmobrzeg-, Kolbuszowa, Mielec i Nisko. Posłóiw 6. 





Ks. Okoń Eugenjusz. 



Krempa* Franciszek. 



Dąbal Tomasz. 








Sudoł Jan. 




Kędzior Andi/: 


ej. Marchut Wojciech. 














1. 


2. 3. 


4. 


5. 6. 7. 


8. 






. J3 

II. 


6 

H 




OJ 

o % 
'S 


Grupa 

Ks.. Okonia 

(P. S. L. 

Lewica) 

P. S. L. 
„Piast" 








Pow. 


Tarnobrzeg 


73 


34751 


29909 


41 1 


26809 1725 


64 


214 115 1481 




)ł 


Kolbuszov/a 


62 


28494 


22480 


317 22 


16001 2883 


395 


325 1785 1068 


1 


tl 


Mielec 


98 


30583 


26162 


84 1 


19478 2170 


837 2141 2 1733 




„ 


Nisko 




25555 


17869 


256 10 


13885 1580 


140 


791 672 791 


— 



Cały okręg wyb. 44 119383 96420 678 34 75673 8358 1236 3471 2574 5073 l 

1. Ks. Okoń Eugeniusz (P. S. L. „Wyzwolenie"). Lista 2. Wikarjusz 
w Radomyślu nad Sanem. Urodzony 25. 12. 1881 w Radomyślu na Sanem p. Tar- 
nobrzeg. Studja uniwersyteckie. B. poseł do Sejmu galicyjskiego. 

2. Krempa Franciszek (P. S. L. ^Lewica"). Lista 2. Rolnik-młynarz. 
Urodzony* w 1855 r. w Padwi p. Mielec. 3 klasy gimnazjalne w Tarnowie. Wójt, 
b. poseł do Parlamentu austrjackiego. Członek Wydziału powiatowego w Mielcu, 
członek Rady nadzorczej składnicy Kółek rolniczycti w Mielcu, prezes Towarzystwa 
zaliczkowego w Mielcu i Towarzystwa spółkowego jajczarskiego w Padwi. Zało- 
życiel i prezes Rady nadzorczej kasy Raiffeisena i Kółka rolniczego. Artykuły w „Przy- 



- 207 



jacielu Ludu", „Wieńcu i Pszczółce" i „Monitorze". Broszury : „Komitety powiatowe". 
Ukarany za broszurę wydaną przez Ks. Stojałowskiego grzywną 200 k., dwa razy 
dochodzenia za obrazę cesarza austrjackiego. B. członek powiatowego Komitetu 
narodowego w Mielcu. 

3. Dąb al Tomasz (R S. L., lewica). Lista 2. Rolnik. Urodzony 
29. 12. 1890 w Sobowie p. Tarnobrzeg. Gimnazjum Dębica, medycyna i prawo na 
uniwersytecie w Wiedniu i Krakowie, instruktorskie kursą rolnicze. Prezez Koła 
T. S. L. im. T. Kościuszki w Sobowie, organizator i członek Towarzystwa teatrów 
włościańskicli w Nadbrzeziu, założyciel wielu czytelń wiejskicłi, Straży pożarnycłi 
i Kółek rolniczych i kas Raiffeisena. Założyciel i dyrektor Pierwszej Akademickiej 
Spółki Handlowej w Krakowie, członek Zarządu i kontroler Towarzystwa wzajemnej 
pomocy uczniów uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Zarządu i prezes Komisji 
rewizyjnej czytelni akademickiej, członek Zarządu i gospodarz Towarzystwa Filare- 
cja" w Wiedniu, działacz społeczny uniwersytetu ludowego i Stowarzyszenia robo- 
tniczego „Siła" w Wiedniu. B. organizator Związków strzeleckich na wsi. Brał 
udział w wojnie europejskiej na froncie rosyjskim, włoskim i albańskim w austrjackim 
•7 pułku piechoty i jako instruktor karabinów maszynowych przydzielony w styczniu 
1917 do 3 pułku Legionów Polskich. Kapitan W. P. Więziony w Undine 2 mie- 
siące za sprawy polityczne. Artykuły w „Przyjacielu Ludu", „Piaście", „Wyzwoleniu" itd. 
Redaktor naczelny i wydawca „Jedności chłopskiej". Autor wielu broszur z zakresu 
ideologji chłopskiej. Naczelnik gminnej i powiatowej organizacji P. S. L., wiceprezes 
Lewicy P. S. L. 

4. S u d o ł J a n (P. S. L., lewica). Lista 2. Rolnik. Urodzony 7. 1. 1882 
w Lipnicy. Szkoła ludowa. Członek Rady gminnej, członek Zarządu Kółka rolni- 
czego (b. prezes) i Spółki Oszczędnościowo-pożyczkowej. Brał udział w wojnie 
europejskiej od 1. 8. 1914, w niewoli rosyjskiej na Syberji 3 lata i 3 miesięcy, skąd 
wrócił 5. 4. 1918. 

5. Kędzior Andrzej (P. S. L. „Piast"). Lista 3. Emerytowany dyrektor 
biura melioracyjnego Wydziału krajowego we Lwowie. Urodzony 7. 11. 1851 w Tar- 
nowie, politechnika i akademja ziemiańska w Wiedniu. B. poseł Departamentu austriac- 
kiego 1911—1918, b. wiceprezes Koła polskiego, b. członek Rady rolniczej i budowy 
dróg wodnych w Wiedniu, b. poseł do Sejmu galicyjskiego 1908 — 1914. B. członek 
Towarzystwa politechnicznego i galicyjskiego Towarzystwa gospodarskiego, dożywotni 
członek Towarzystwa Kółek rolniczych. B. naczelnik Wydziału robót publicznych 
Komisji Rządzącej. Popierał w dziennikach i broszurach sprawę budowy dróg wo- 
dnych, regulacji rzek i melioracji. Prezes sejmowej Komisji robót publicznych. 

6. M a r c h u t W o j c i e c h (P. S. L., lewica). Lista 2. Rolnik. Urodzony 
w 1869 r. w Wolinie p. Nisko. Szkoła ludowa. Naczelnik ochotniczej Straży po- 
żarnej, kierownik Kółka rolniczego, członek Rady przybocznej składnicy Kółek rol- 
niczych w Nisku, "zastępca wójta w Wolinie. Artykuły w „Przyjaciełu Ludu". 
W armji austrjackiej służył 3 lata. 



2-8 



Okręg wyborczy 45. 

Miasto a powiaty Jarosłaiv, Przew^orsk i Łańcut. Posłóiv 6. 



I f^/^ 1^ 






Jachowicz Józef. 



Pieniążek Jan. 



Łańcucki Stanisław. 





Przewrocki Marcin. 


, 


Sobek Jan. 




Chudy Antoni, 














1. 


2. 


3. 


4. 


5. 


6. 




ja 

Jaj 
O 




-2 ^ 

c 


5^ 


Q 
c/i 

a; 




ts) 

o 


CD .2 

.CL, 




Miasto Jarosław 


8 


3896 


20 


— 


2208 


29 


2 


359 


1297 


Powiat Jarosław 


112 


23351 


69 


23 


6999 


3279 


60 


10157 


2854 


„ Przeworsk 


49 


19112 


36 


2 


533 


1450 


1986 


13701 


1440 


,. Łańcut 


72 


27743 


87 


9 


1751 


3091 


57 


21235 


1600 



Cały okr. wyborczy 45 241 74122 212 34 11491 7849 2105 45452 7191 
Związek wyborczy lista 2 i 3 — 19340 głosów mandat 3-ci (z listy 2) i 6-ty 

(z listy 3), dzielnik związku 7849. 

Lista 5 mandaty 1, 2, 4 i 5-ty. 
Dzielnik wyborczy 9670. 

1. Jacłiowicz Józef (P. S. L. .„Piast"). Lista 5. Rolnik. Urodzony 
w 1862 r. w Strażowie p. Łańcut. Niższe gimnazjum Rzeszów. Wójt gminy Stra- 
żów, b. poseł do Parlamentu austrjackiego 1907 — 1918. Honorowy obywatel miasta 
Łańcuta. Członek Rady powiatowej, prezes kółka rolniczego i kasy Raiffeisena. Jako 
podoficer racłiunkowy służył przez 6 lat w austrjackim 90 pułku piecłioty. 



- 209 - 

2. P i e n i ą ż e k J a n (P. S. L >Piast«). Lista 5. Rolnik. Urodzony 6. 6. 
1881 r. w Mokrej Stronie p. Przeworsk. Szkoła ludowa 4 klasowa. Członek Rady 
Przybocznej Starostwa w Przeworsku, sekretarz kółka rolniczego. W austrjackim 6 
pułku kawalerji służył jako wacłimistrz przez 7 lat (40 miesięcy podczas wojny). 

3. Łańcucki Stanisław (P P. S.) Lista 2. Kolejarz. Urodzony w 1882 r. 
w Orocliowcacli p. Przemyśl. Szkoła wydziałowa i przemysłowa w Przemyślu. Czło- 
nek Rady Miejskiej w Jarosławiu. Bibijotekarz i członek wydziału i związku zawodo- 
wego kolejowego. Wydawca tygodnika , Nowiny Poniedziałkowe* w Przemyślu. 
Z powodu założenia tajnej P. O. W. w Jarosławiu ścigany przez władze austrjackie, 
uciekł w sierpniu 1918 do Kijowa. 

4. Przewrocki Marcin (P. S. L. >Piast«). Lista 5. Rolnik. Urodzony 
w 1877 r. w Zarzeczu p. Jarosław. Szkoła ludowa. Wójt gminy. Przewodniczący 
kółka rolniczego i kasjer spółki pożyczkowej Raiffeisena. Podczas wojny służył rok 
w austrjackim 90 pułku piechoty. Więziony 972 miesiąca w Tallerłioffie (Styrja) 
i miesiąc w areszcie policyjnym w Jarosławiu. 

5. S o b e k J a n (P. S. L. »Piast*). Lista 5. Rolnik (czasowo zarządca dóbr 
Banku Ziemskiego). Urodzony w 1880 r. w Handlówce. Szkoła ludowa. Członek 
Rady gminnej. Członek kółka Rolniczego, Czytelni, Rolniczego Towarzysrwa gospo- 
darczego, Banku .Ziemskiego i Składnicy Towarowej i t. d. Prezes Rady Nadzorczej 
Spółki pożyczkowej Raiffeisena. Liczne artykuły w pismacłi ludowycłi. Podczas 
wojny od 1. 8. 1914 do 30. 10. 1918 służył w austrjackim 90 pułku piecłioty. 

6. C łi u d y A n t o n i (P. P. S.) Lista 3. (Kandydował również na liście 2 
postawiony na I. miejscu listy 3 P. S. L, lewicy). Nauczyciel. Urodzony w Dą- 
brówce, ziemi Lubelskiej w 1880 r. Seminarjum nauczycielskie i 3 egzamina factiowe. 
Prezes stowarzyszenia nauczycieli, b. prezes Ogniska Nayczycielskiego w Jarosławiu. 
Praca w stowarzyszeniacti ekonomicznycłi i robotniczycłi. Artykuły w pismacłi co- 
dziennycłi w sprawacti oświatowycłi i politycznycłi. 

Zastępca listy 2: Kaczanowski Kazimierz, sekretarz organizacji kolejarzy, Kraków. 



Okr^g wybiorczy 46. 



Miasto Przemyśl i poiviaty polityczne Przecnyś 1 i Rrxox6-w^i powiat sądowy Bircza. 

Posłów 5. 




,*<r;.,:v. 




Toczek Walenty. Dr. J.ibeniian Herman. Dr. Tarnawski Leonard. 



14 



■210 









Matusz Józef. 






2. 




^•6 

^ o 


-2 

o 

O 


Miasto Przemyśl 


15 


13325 — 


Powiaty: 






Przemyśl, 






Brzozów 






i Bircza 


144 


36477 6 



Ks. dr. Kotula Kazimerz. 



8. 



9. 



10. 



11. 



12. 



Ji. 



Q-> 



.0^ 



O 






c/5 

CU 


d 


o: ii 



12 18 



196 8390 207 4532 — 



14813 2299 1320 6059 11931 



Cały okręg wy- 
borczy 46 159 49802 6 12 18 28 15009 10680 1527 10591 11931 

Lista 8 mandat 1 i 5 ty, lista 11 mandat 3-ci, lista 9 mandat 2-gi, lista 12 
mandat 4-ty. 

Dzielnik wyborczy 9042. 

W 74 obwodach wyborczych nie odbyły się wybory z powodu stanu wo- 
jennego. 

1. Toczek Walenty (P. S. L. „Piast"). Lista 8. Rolnik. Urodzony 14. 
2. 1880 w Nazdrzcu p. Brzozów. Szkoła 4-ro klasowa. Wójt gminy, członek wy- 
działu powiatowego, prezes kółka rolniczego. W wojsku austrjackim służył 8 lat 
w piechocie jako sierżant (z tego 5 lat na wojnie). Wiceprezes Powiatowego komi- 
tetu Ludowego. 

2. Dr. L i e b e r m a n Herman (P. P. S.) Lista 9. Religji mojżeszowej. 
Adwokat w Przemyślu, założyciel Domu Robotniczego. Kapitan Legjonów Polskich. 
Obrońca w procesie w Marmarosz Sziget. 

3. Dr. Tarnawski Leonard (Z. S. L. N. N.-D.). Lista 11. Adwokat 
w Przemyślu. Urodzony 21. 12. 1845 w Piskorowicach p. Jarosław. Prawo na uni- 
wersytecie we Lwowie, doktorat na uniwersytecie Jagiellońskim. Prezydent izby 
adwokackiej w Przemyślu, wiceprezes Rady powiatowej, radny miejski, b. poseł do 
Sejmu galicyjskiego. Prezes IV okręgu „Sokoła" i gniazda „Sokół" w Przemyślu, 
członek Wydziału Związku Sokołów. Prezes Składnicy Kółek Rolniczych, członek 
Muzeum Narodowego w Rapperswillu, członek zarządu Skarbu Narodowego tamże, 



- 211 - 

b. członek Ligi Polskiej i t. d. B. współpracownik „Gazety Przemyskiej"! W po- 
wstaniu 1«63 r. ranny w szyję. Prezes stronnictwa N.-D. w Przemyślu i członek 
zarządu głównego we Lwowie. 

4. M at u s z J ó z e f (P. S. L., lewica). Lista 12. Rolnik. Urodzony w 1871 r. 
w Haczowie p. Brzozów. Niższe gimnazjum w Jaśle. Członek Rady Przybocznej 
powiatowej i członek rady gminnej. Prezes kółka amatorskiego i kasy Raiffeisena. 

5. Ks. Dr. Kotula Kazimierz (P. S. L. „Piast"). Lista 8. Profesor 
teologji w seminarjum duchownem w Przemyślu. Urodzony 8, 2. 1880 w Budziwoju. 
Gimnazjum w Rzeszowie, teologja w Przemyślu, doktorat w Krakowie i Wiedniu, 
studja społeczne w Niemczecli i Belgji. Członek Rady Narodowej w Przemyślu. Za- 
łożyciel kółka rolniczego, kilku czytelń T. O. L. i T. S. L., sekretarz diecezjalny zwią- 
zku katolicko-społecznego. Sekretarz K. B. K. na dyecezję przemyską, członek T. S. 
L., opiekun ducłiowny zjednoczenia zawodowego robotników ctirześcjańskicłi i t. d. 
Redaktor ^Ecłia Przemyskiego". 1911—1915. Książki : „Socjalizm w świetle kry- 
tyki", „Pamiętnik z Poznańskiego" i „Historja socjalizmu w Galicji". B. kapelan 
wojskowy w oblężonym Przemyślu. 

Zastępcy: lista 8. Dr. Tomkiewicz Józef 
Hadam Tomasz 
„ 9. Teluk Dominik 
„ 11. Ks. Dr. Tomaka Wojciech 
„ 12. Kapuściński Jan. 



Ruś Czerwona. 

(Galicja Wschodnia.) 



W okręgach! wyborczych Wschodniej Galicji 47 do 5Q (94 mandaty) 
wybory nie mogły się odbyć z powoduj wojny] z Ukraińcami. Do Sejmu weszli 
posłowie Polacy, którzy w r. 1Q18 mieli mandaty do parlamentu austrjackiego. Wy- 
brani i zostali według ordynacji wyborczej austrjackiej z 26.1. 1Q07 (wybory równe, 
tajne, bezpośrednie i powszechne; wyborcy z ukończonym 24 rokiem życia i rocznem 
zamieszkaniem w gminie). Na miejsce zmarłych podczas wojny posłów ze Lwowa 
Aleksandra Lisiewicza (okręg wyborczy V) fi Józefa Hudeca (okręg 
VII odbyły się uzupełniające wybory 26 stycznia 1919 r. według zasad ordynacji wy- 
borczej austrjackiej z 26.1.1907 roku. 



- 214 - 

Okrąg wyborczy Lwów I. 

Wybory VI. 1911. 

Głosowało 1720. Hipolit Śliwiński (Polski Demokrata Postępowy) 1232 głosy, 
N.-D. 486, Centrum 762. W wyborze ścisłym Śliwiński Hipolit 1562, Centrum (Dr, 
Ludwik Rydygier) 907. 




Śliwiński Hipolit 



Śliwiński Hipolit (P. S. L., lewica). Architekt, f Urodzony_8. 8. 1866^ 
w Gródku Jagiellońskim. Politectinika. Radny [miasta Lwowa. Wiceprezes Stron- 
nictwa Postępowej Demokracji, b. prezes Towarzystwa »Dom Ludowy «. B. wydawca 
i współredaktor »Życia«. B. poseł do parlamentu^austrjackiego 1911—1918. 



Okrąg wyborczy Lwów III. 

Wybory VI. 1911. 

Głosowało 5494 Dr. Diamand Herman (P. P. S.) 3213, sjonista 2216, demo- 
krata żydowski 65. 




Dr. Diamand Herman. 

Dr. D i a m a n d Herman (P. P. S.) Adwokat. Urodzony 30. 3. 1860 
we Lwowie. Prawo na uniwersytecie we Lwowie. B. poseł do parlamentu austrja- 
ckiego 1907—1918. B. członek 'podkomisji sejmowej Rady Stanu. Radny miejski 
we Lwowie. Współpracownik pism socjalistycznycłi polskicłi i zagrań i cznycli poli- 
tycznych i naukowycli. Książki: „Tablice statystyczne" i „Położenie gospodarcze Ga- 
licji przed wojną". Pracuje w stronnictwie od założenia. 



215 



Okręg wyborczy Lwów IV. 

Wybory VI. 1911. 

Glosowało 2039, Dr. Głąbiński Stanisław (N.-D.) 1189, P. P. S. D. 745, Ukrainiec 105. 




Dr. Głąbiński Stanisław. 
Dr. Głąbiński Stanisław (Z. S. L. N. N.-D.). Profesor ekonomii uni- 
wersytetu Lwowskiego. Urodzony 25. 2. 1862 w Skolem. Gimnazjum Sambor, studja 
prawnicze we Lwowie, Wiedniu i Berlnie. B. dziekan i rektor uniwersytetu Lwo- 
wskiego. B. austrjacki minister kolei i minister spraw zagranicznych! w gabinecie 
Swieżyńskiego. B. poseł do parlamentu austrjackiego 1902—1918, b. prezes Koła 
Polskiego, b. prezes delegacji austrjackiej. B. poseł do sejmu galicyjskiego i buko- 
wińskiego. Radny miejski we Lwowie. Jeden z założycieli Towarzystwa handlowo- 
geograficznego, krajowego związku Przemysłowego, Towarzystwa kursów akademickich 
dla kobiet. B. prezes Związku Przemysłowego. Członek wydziału Związku stowa- 
rzyszeń zarobkowo-gospodarczycli. B. prezes rady nadzorczej zarządu główego T. S. L., 
b. prezes „Sokoła" IV. Liczne artykuły w dziennikacłi i czasopismacłi. Książki: 
„O systemie fizjokratów ekonomii społecznej", „Wykład nauki skarbowej", „Historja 
ekonomii społecznej", „System ekonomii społecznej" i inne. Prezes Sejmowej komisji 
skarbowo-budżetowej i prezes Z. S. L. N. w Sejmie. 



Okr^g wyborczy Lwów V. 

Wybory 26. I. 1919. 

Głosowało 1499. Dr. Adam Ernest 1076, Laskownicki Bronisław 298, Dzie- 
ślewski Roman 112, głosów rozstrzelonych! 13. 



Dr. Adam Jtmest 



- 216 - 

Dr. Adam Ernest (Z. S. L. N. N.-D.). Wyznanie ewangielickie. Dyrektor 
banku. Urodzony w 1868 r. we Lwowie. Gimnazjum i prawo we Lwowie. B. wice- 
sekretarz Izby handlowe] i przemysłowej we Lwowie. Członek Rady miejskiej we 
Lwowie, były poseł do sejmu galicyjskiego 1908 — 1914. Założyciel Galicyjskiej Kasy 
Zaliczkowej we Lwowie 1900, przekształconej następnie w r. 1910 na Galicyjski Bank 
Ziemski Kredytowy. Założyciel i prezes Towarzystwa Szkoły Handlowej. Prezes 
Związku stowarzyszeń zarobkowych i gospodarczych, wiceprezes Towarzystwa Urzę- 
dników Prywatnych, członek rady nadzorczej Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń 
w Krakowie. Członek honorowy T. S. L., wiceprezes zarządu głównego T. S. L., 
prezes związku okręgowego T. S. L. we Lwowie od założenia 1905 r., założyciel 
bursy grunwaldzkiej i Domu T. S. L. we Lwowie. Wiceprezes akcyjnego Banku 
Związkowego we Lwowie. Artukuły w „Przeglądzie Wszechpolskim" (1896 — 1901) 
' „Słowie Polskiem". 



Okrąg wyborczy Lwów Vi. 

Wybory VI. 1911. 

Dr. Buzek Józef (N.-D.) 1589, P. P. S. D. 1148. 




Dr. Buzek Józef. 

Dr. B U z e k Józef. (Bezpartyjny, od października 1919 P. S. L.). Profesor 
uniwersytetu w Warszawie, dyrektor Centralnego Biura Statystycznego. Urodzony 
15. U. 1873 w Końskiej p. Cieszyn, Wyznanie ewangielickie. Gimnazjum w Cie- 
szynie, prawo na uniwersytecie w Krakowie i Wiedniu. B. poseł do parlamentu 
austrjackiego 1907 — 1918, b. profesor i dziekan uniwersytetu Lwowskiego. Książki: 
„Historja polityki narodowościowej rządu pruskiego wobec Polaków", „Administracja 
gospodarstwa społecznego", „Administracja wychowania publicznego", „Proces wy- 
narodowienia w świetle statystyki narodowościowej państw auropejskich", „Projekt 
konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz uzasadnienie tego projektu", „Ustrój samo- 
rządu angielskiego" i inne. 



- 317 - 



Okręg wyborczy Lwów VII. 

Wybory 26.1. 1919. 

Głosowało 3257, Hausner Artur Walenty (P. P. S.). 2604, Majerski Stanisław 
651, Ks. Dr. Palucłi 1, Breiter Ernest 1. 



Hausner Artur Walenty. 

Hausner Artur Walenty (P. P. S.) inżynier i redaktor „Dziennika Lu- 
dowego*'. Urodzony 5. 11. 1870 w Kończycacli p. Nisko. Studja politecłiniczne. 
Radny miejski we Lwowie. Książki : „Drogi wodne a uprzemysłowienie Galicji", 
„Reemigracja amerykańska. Jej wpływ na uprzemysłowienie kraju i inne. 



Okręg wyborczy 14. 

Bliasto Staiiistawów. Wybory VI. 1911. 

Uprawnionycli 5530. Głosowało 4783. Rauch Edmund (demokrata) 2590, 
sjonista 1152, Stwiertnia Paweł 947, Ukrainiec 94. 



Rauch Edmund. 

Rauch Edmund (Klub Pracy konstytucyjnej). Przemysłowiec. Religji 
mojżeszowej. Urodzony 29. 8. 1863 w Jarosławiu. Niższa szkoła realna i szkoła 
handlowa. Członek Izby handlowej i przemysłowej we Lwowie. Członek wydziału 
powiatowego w Słanisławowie, dyrektor kasy oszczędności, delegat Towarzystwa 
Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie. B. poseł do parlamentu austrjackiego 1911 
do 1918. 



-- 218 - 

Okr^g wyborczy 15. 

Miasto Tarnopol. Wybory VI. 1911. 

Uprawnionych 6117. Głosowało 4548. Gall Rudolf (N.-D.) 2414, sjonista 
1645, P. P. S. D. 489. 




Gall Rudolf. 



Gall Rudolf (Z. S. L. N. N.-D.). Przemysłowiec. Religii mojżeszowej. 
Urodzony 27. 3. 1873 we Lwowie. Szkoła realna i politecłinika we Lwowie. B. po- 
seł do parlamentu austriackiego 1Q07— I9l8. Członek Rady powiatowej w Tarnopolu. 
Członek Izby handlowej i przemysłowej w Brodach. Członek T. S. L. w Tarnopolu. 



Okręg wyborczy 17. 

Miasto Kołomyja. Wybory VI. 1911. 

Uprawnionych 8477. Głosowało 7127. Kieski Jan (demokrata) 4318, P. P. 5. D. 
1209, sjonista 1429, Ukrainiec 171. 




Kieski Jan. 

Kieski Jan (Klub Pracy konstytucyjnej). Ziemianin. Burmistrz Kołomyi. 
Urodzony 23. 3. 1860 w Werbiążu p. Kołomyja. Studja prawnicze na uniwersytecie 
w Wiedniu i Czerniowcach. B. poseł do parlamentu austrjackiego 1911—1918, 
b. poseł do sejmu 1908—1914. 



- 219 - 



Okr^g wyborczy 25. 

Miasta Sanok, Dobromil, Stary Sambor i Krosno. Wybory VI. 1911. 

Uprawnionych 5717. Głosowało 4834. Jabłoński Wincenty (N.-D.). 3113, 
sjonista 1721. 



Jabiuński Wjncent}-. 

Jabłońsl<i Wincenty (Klub Pracy konstytucyjnej). Naczelnik sądu 
w Krośnie. Urodzony w 1863 r. w Leżajsku. Gimnazjum i uniwersytet we Lwowie. 
Członek Rady miejskiej w Krośnie, łionorowy obywatel Dobromila, b- poseł do par- 
lamentu austriackiego 1901—1918. Długoletni sekretarz Koła Polskiego w Wiedniu 
•B. rezerwowy porucznik 85 pułku piecłioty austriackiej. 



Okr^g wyborczy 26. 

Miasta Sambor i Gródek Jag'ielloński. Wybory VI. 1911. 

Uprawnionych! 7030. Głosowało 6358. Dr. Stesłowicz Władysław (demokrata) 
4207, N.-D. 2151. 




Dr. Stesłowicz Władysław. 

Dr. Stesłowicz Władysław (Klub Pracy konstytucyjnej). Sekretarz 
Izby łiandlowej i przemysłowej we Lwowie. Urodzony w 1867 r. w Sidorowie. Prawo 
na uniwersytecie we Lwowie. Członek Rady miejskiej, b. komisa^-z rządowy miasta 
Lwowa. Członek rady nadzorczej galicyjskiego ziemiańskiego Banku Hipotecznego. 
B. poseł do parlamentu austrjackiego 1911—1918. Prezes rady nadzorczej galicyj- 
skiego Banku Kupieckiego, członek rady nadzorczej Banku Przemysłowego. B. czło- 



- 220 — 

nek Rady Szkolnej Krajowej, członek wydziału Centralnego Związku Galicyjskiego 
Przemysłu Fabrycznego. B. członek Komisji krajowej dla spraw przemysłowych. 
Książka: „Krakowskie cechy w średnowieczu". Członek rady naczelnej Polskiej De- 
mokracji. Służył rok w 11 pułku austrjackiej artylerji. 



Okrąg wyborczy 27. 

Miasta Drokobycz, Turka, Bolechów i Skole. Wybory 28.11. 1911. 

Głosowało 7596. Dr. Loewenstein Natan (demokrata) 5221, P. P. S. D. 1302,' 
dziki 1029, Rucin 41, rozbitych 3. 



Dr. Loewenstein Natan, 
Dr. Loewenstein Natan (Klub Pracy konstytucyjnej). Adwokat. 
Religii mojżeszowej. Urodzony 14. 2. 1859 w Buczowicach. B. poseł do parlementu 
1907 — 1918. B, poseł do Sejmu galicyjskiego. B. radny miasta Lwowa. B. prezes 
Koła T. S. L. im. Goldmana we Lwowie. 



Okrąg wyborczy 28. 

Miasta Stryj i Kałusz. Wybory VI. 1911. 

Uprawnionych 7540. Głosowało 5566. Moraczewski Jędrzej (P. P. S. D.) 
2508, sjonista 1541, N.-D. 1517. Wybór ścisły. Głosowało 6091. Moraczewski 
Andrzej 3257, sjonista 2834. 



Moraczewski Jędrzej. 
Moraczewski Jędrzej (P. P. S.) Inżynier kolejowy. Urodzony 13. 1. 
1870 w Trzemesznie (Poznańskie). Politechnika Wiedeń. B. Prezydent Ministrów. 
B. poseł do parlamentu austrjackiego 1907—1918. B. porucznik Legionów Polskich 
Wicemarszałek Sejmu. 



— 221 — 



Okr^g wyborczy 29. 

Miasta Brzezany, Rohatyn, Chodorów, Baranówka, Domjiia i Baciska. Wybory VI 1914. 




Dr. Dembiński Bronisław. 

Dr. D e m b i ń s k i Bronisław (Klub Pracy konstytucyjnej). Wicemi- 
nister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Urodzony 18. 8. 1858 w Ko- 
morzu w Prusach Królewskich. Gimnazjum w Poznaniu, uniwersytet w Berlinie 
1 Wrocławiu (doktorat filozofii). Podróż naukowa do Rzymu i Paryża. B. profesor 
historji uniwersytetu we Lwowie. B. poseł do parlamentu austrjackiego 1914—1918. 
B. rektor i dziekan uniwersytetu. B. poseł do Sejmu galicyjskiego jako rektor-wirillista. 
Członek czynny Akademji Umiejętności w Krakowie. Członek rzeczywisty Towarzy- 
stwa Naukowego w Warszawie, członek korespondent Towarzystwa Naukowego 
w Poznaniu. Członek założyciel Towarzystwa dla popierania nauki polskiej we Lwo- 
wie. Artykuły w „Dzienniku Poznańskim", „Słowie Polskim", , Gazecie Narodowej", 
„Czasie", Kurjerze Warszawskim" i innych. Książki: „Rzym i Europa", „Polska na 
przełomie", Rosja a rewolucja francuska", „Z dziejów i życia narodów". Wydawnictwo 
dokumentów odnoszących się do rozbiorów Polski. 



Okr^g wyborczy 30. 

Miasta Żółkiew, Rawra Ruska, Sokal, Wielkie Oczy. Wybory VI. 1917. 

Uprawnionych 8S57. Głosowało (i488. Dr. Steinhaus Ignacy (konserwatysta) 
1947, Dr. Starzyński Stanisław 1823, sjonista 1426, Ukrainiec 1292. Wybór ścisły. 
Głosowało 6689. Dr. Steinhaus Ignacy 3982, Dr. Starzyński Stanisław 2707. 




Dr. Stdnhaus^J.gnacy. 



222 — 



Dr. Steinhaus Ignacy (Klub Pracy konstytucyjnej). Adwokat w Jaśle. 
Religii mojżeszowej. Urodzony 15. 1. 1860 w Jaśle. Gimnazjum Jasło, prawo w Kra- 
kowie i Wiedniu. Radny miasta Jasła, członek Rady powiatowej, dyrektor Towarzy- 
stwa dla Handlu i Przemysłu. B. poseł do parlamentu austriackiego 1911 — 1918. 



Okręg wyborczy 31. 

Miasta Brody, Stare Brody, Hucisko. Wybory VI. 1911. 

Uprawnionycłi 6405. Głosowało 6133. Dr. Koliscłier Henryk (demokrata) 
3662, Ukrainiec 972, moskalofil 58, sjonistn 197, P. P. S. D. 1244. 




Dr. Kolischer Henryk. 

Dr. Kolischer Henryk (Klub Pracy konstytucyjnej). Właściciel fabryki 
w Cierlanach. Urodzony 31. 12. 1853 we Lwowie. Religii mojżeszowej. Gimna- 
zjum Lwów; prawo we Lwowie, Wiadniu, Lipsku i Gottingen, szkoła gospodarstwa 
wiejskiego w Wiedniu. Członek Izby łiandlowej i przemysłowej we Lwowie. Członek 
Rady powiatowej^w Gródku. Honorowy obywatel wielu miast. B. poseł do parla- 
mentu austrjackiego 1897 — 1918, b. poseł do Sejmu galicyjskiego. 



Okręg wyborczy 32. 

Miasta Buczacz, Sniatyn i^Zaieszczyki. Wybory VI. 1911. 

Uprawnionych 9499. r Głosowało 6504. Stern Bernard (konserwatysta) 3143, 
P. P. S. D. 785, sjonista 2576. Wybór ścisły, głosowało 6881. Stern Bernard 3701, 
sjonista 3180. 




Stern Bernard. 



- 223 — • 

Stern Bernard (Klub Pracy konstytucyjnej). Burmistrz Buczacza od 
1876. Religji mojżeszowej. Urodzony 26. 1. 1848 w Buczaczu. Gimnazjum 6 kla- 
sowe. Członek Wydziału Rady powiatowej i Rady Szkolnej okręgowej. Prezydent 
Towarzystwa łiumanitarnego „Linatłitiazedek". B. współpracownik pisma komunalnego 
„Gmina". B. poseł parlamentu austrjackiego 1911—1918. 



Okręg wyborczy 34. 

Miasta Rozdót, Żydaczów, Ruda, Bobrka i inne. Wybory VI. 1911. 

Uprawnionycli 7979. Głosowało 6224. Dr. Halban Alfred (konserwatysta) 



§204, Ukrainiec 1020. 




Halban Alfred. 

Dr. Halban Alfred (Klub Pracy konstytucyjnel). Profesor uniwersytetu 
we Lwowie. Urodzony 22. 9. 1865 w Krakowie. Prawo na uniwersytecie w Kra- 
kowie (1. 5. 1887 doktorat praw). Seminarja prawnicze w Wiedniu, studja przez rok 
w Berlinie i pół roku w Paryżu. B, urzędnik wiedeńskiej prokuratorji skarbu, na- 
miestnictwa we Lwowie. W 1889 docent prawa kościelnego w Krakowie, 189? do- 
cent prawa niemieckiego. Od 1894 do 1905 prawo niemieckie na uniwersytecie 
w Czerniowcacłi (pierwszy i jedyny profesor Polak w Czerniowcacti). W 1905 objął 
w uniwersytecie Lwowskim nowoutworzoną i jedyną w Polsce katedrę prawodawstwa 
porównawczego w połączeniu z wykładem prawa niemieckiego. B. poseł do sejmu 
bukowińskiego 1904—1910, b. poseł do sejmu galicyjskiego 1908—1914, b. poseł do 
parlamentu austrjackiego 1911— 191S. W sejmie bukowińskim prezes komisji reformy 
wyborczej, w sejmie galicyjskim referent szkolnictwa średniego. B. prezes komisji 
uctiodźczej w parlamencie austrjackim. B. członek „Czytelni Polskiej" w Czernio- 
wcacłi, b. prezes »Koła Polskiego* w Czerniowcach, b. członek »Ogniska«, b. zało- 
życiel i prezes »Bursy Polskiej*. B. inspektor szkół polskicłi na Bukowinie. Członek 
zarządu »Ligi Pomocy Przemysłowej*, członek kuratorji „Domu Akademickiego", 
członek zarządu „Powszecłinycłi Wykładów Uniwersyteckicłi". „Założyciel Polskiego 
Towarzystwa Emigracyjnego^ Założyciel „Związku Hurtowców Naftowycłi", członek 
wydziału „Krajowego Tow. Naftowego". W 1914 r. w jesieni założył 3 szkoły średnie 
polskie w Wiedniu, b. sekretarz austrjacko-węgierskiego komitetu pomocy dla ludności 
okupowanego Królestwa. Członek zarządu „Polskiej Centra!= Handlowej" w Radomiu. 
Członek rady narodowej galicyjskiego zakładu kredytu wojennego. Rektor uniwersy- 



.- 224 - 

Lwowskiego 1919/20, dziekan prawa w Czerniowcacii 1998/99, dziekan prawa we 
Lwowie 1907/8. Członek komisji historycznej i prawniczej Akademii Umiejętności 
w Krakowie, członek zagranicznej królewslciej Akademii w Padwie i Wenecji. Arty- 
kuły w »Czasie«, ^Gazecie Narodowej* »Przedświcie«, »Dzienniku Polskim*, »Kraju*, 
>Przeglądzie Wieczornym*, »Gazecie Polskiej*, >Neue Freie Presse*, »Fremdenblatt€, 
>Przegiądzie Polskim*, «Ateneum«, ^Bibliotece Warszawskiej*, »Wiestnik Jewropy* 
i innycłi. Około 40 prac naukowycłi z zakresu prawa, prawoznawstwa porówna- 
wczego, prawa kościelnego i t. p. Liczne recenzje i sprawozdania. 



Okrąg wyborczy 51. 

Powriaty sądowe Sanok, Rymanów^^ Bukowsko^ Dakla, Liski i Ustrzyki Dolne. 

Wybory VI. 1911. 

Dr. Starowiejski Stanisław (konserwatysta) 8129, Moskalofil 9096, Ukrainiec 
4180, N.-D. 3381, P. S. L. 1584, P. S. L. (fronda) 726. Wybór li-gi Dr. Starowiejski 
8073, Moskalofil 8820, Ukrainiec 3553, N.-D. 3275. Wybór lll-ci Dr. Starowiejski 
10611, Moskalofil 8614, Ukrainiec 4213. 



Dr. Starowiejski Stanisław. 

Dr. Starowiejski Stanisław (Klub Pracy Konstytucyjnej). 
Urodzony 25. 12. 1866 w Brałkówce p. Krosno. Prawo w Krakowie. B. 
Parlamentu austriackiego 1911 — 1918. 



Ziemianin, 
poseł do 



Okrąg wytwórczy 53- 

Po'«riaty aądo-we: Sądoii^a Wisznia, Rnoikif Słaira Sól i Sambor. Wybory VI. 1911. 




Dr. Skarbek Aleksander. 



- 225 - 

Dr. Skarbek Aleksander (N.-D.) 12351, Ukrainiec 13142, Moskalofil 2385, so- 
cjalista niezależny 1158, P. S. L. 363,. II. Wybór. Dr. Skarbek 12689, Ukrainiec 12652 
Moskalofil 334, P. S. L. 152. 

Dr. Skarbek Aleksander (Z. S. L. N.-N.-D.). Ziemianin. Urodzony, 
30. 1. 1874 w Jordanowicach — Królestwo Polskie. Gimnazjum we Lwowie i Stryju. 
Prawo w Innsbruku. B. poseł do Parlamentu austrjackiego 1909-1918, b. poseł do 
Sejmu galicyjskiego 1908 — 1914. B. wiceprezes Koła polskiego 1913 — 1914, b. członek 
Delegacji austrjackiej (1912). Marszałek powiatu Rudki, prezes Rady nadzorczej po- 
wiatowej Kasy oszczędności w Rudkach. Członek Rady gminnej w Rudkacłi. Czło- 
T. S. L., członek Zarządu głównego Kółek rolniczycłi, łionorowy prezes „Sokoła" 
w Rudkacłi. Współpracownik „Słowa Polskiego" i „Przeglądu Narodowego* w Lo- 
zannie 1916—1917. B. przewodniczący Wydziału wojskowego sekcji wscłiodniej 
N. K. N, i komisarz wojenny przy Legjonie wscliodnim 1914 i przy odsieczy Lwowa 
i Przemyśla 1918. Zmuszony do opuszczenia Austrji r. 1915 z powodu rozwiązania 
Legjonu wscłiodniego, przebywał 272 lat w Lozannie. Wiceprezes stronnictwa N.-D 



Okr^g wyborczy 54. 

PoMriaty sądowe Balis^ród, Lutowiska, Stary Sambor, Turka, Borynia, Podbni 

i Drohobycz. Wybory VI. 1911. 

Osucliowski Bronisław (konserwatysta) 7691, Ukrainiec 9C10, Ukrainiec 3913, 
ruski Socjalista 8547, Starorusin 2497, Moskalofil 8750. II Wybór. Osucliowski 7443, 
ruski Socjalista 12566, Ukrainiec 9862, Moskalofil 7903. III Wybór. Osuchowski 
13326, ruski Socjalista 1208^ Ukrainiec 11841. 



Osuchowski Bronisław. 

Osucliowski Bronisław (Klub pracy konstytucyjnej). Ziemianin. 
Urodzony 22. 2. 1851. Studja we Lwowie. Przewodniczący Kasy pożyczkowo- 
oszczędnościowej w Wiśniowczyku. B. poseł do Parlamentu austrjackiego 1911—1918, 
b. poseł do Sejmu galicyjskiego. 



15 



226 



Okr^g wyborczy 60. 

Powiaty sądowe: Buczacz, Monasterzyka, Wiśniowczyk i Podhajce. Wybory V1.1911. 

Serwatowski Władysław (l<onserwatysta) ^9423, Ui<rainiec 15736, Moskalofil 
1143, Sjonista 1742, ruski Socjalista Q59, N.-D. 223. 




Serwatowski Władysław, 

Serwatowski Władysław (Narodowe Zjednoczenie [Ludowe). Zie- 
mianin. Urodzony 4. 7. 1873 Buczniów p. Tarnopol. Gimnazjum Kalksburg, prawo 
we Lwowie i Wiedniu, 2 lata ziemiańskiej akademji w Wiedniu. B. poseł do Par- 
lamentu austrjackiego 1911—1918, b. poseł do Sejmu galicyjskiego 1913—1914, czło- 
nek Rady powiatowej w Buczaczu, dyrektor powiatowej Kasy "oszczędności w Bu- 
czaczu. Brał udział w wojnie europejskiej od 1. 8. 1914 do połowy 1918 w 2 pułku 
ułanów austrjackich. Awansował; w tym| czasie z podporucznika na rotmistrza, 
Członek Komitetu galicyjskiego Towarzystwa gospodarczego, Zarządu powiatowego 
Kółek rolniczych w Podłiajcach i innych kooperatyw. 



Okr^g wyborczy 61. 

Powiaty sądowe Przemyśl, Dubiecko, Niżankowice, Dynów, Bircza, Mościska 

i Dobromil. Wybory VI. 1911. 

Dr. Czajkowski Władysław (konserwatysta) 15689, Ukrainiec 14361 
Starorusin 5297, P. S. L. fronda 2654. MI Wybór. Dr. Czajkowski Władysław 16935, 
Ukrainiec 13045, Starorusin 3258, P. S. L. fronda 214. 

W miejsce Dr. Czajkowskiego Władysława wszedł jako zastępca w lutym T918 
Grzędzielski Władysław. 




Grzędzielski Władysław. 



- 227 - 

Grzędzielski Władysław (P. S. L „Piast"). Radca sądu okręgo- 
wego w Przemyślu. Urodzony w 1864 r. w Kopytowej p. Krosno. Gimnazjum 
Rzeszów, prawo w Krakowie. B. członek Rad miejskich w Grzymałowie i Mościskach 
B. poseł do Parlamentu austrjackiego od lutego 1918 do listopada 1918. B. członek 
Komisji likwidacyjnej (szef Wydziału aprowizacyjnego). Członek Komisji rządzącej 
dla Galicji. Przewodniczący Urzędu badania cen w Przemyślu. Członek Zarządu 
powiatowego Kółek rolniczych, prezes Związku okręgowego T. S. L, członek Wy- 
działu »Sokoła«, prezes Rady nadzorczej Spółki spożywczej urzędników, zastępca 
prezesa Rady nadzorczej »Związku chłopów i mieszczan*, członek Rady nadzorczej 
Towarzystwa » Dobytek* w Krakowie. W armji austrjackiej służył jako jednoroczny 
ochotnik. Uwięziony przez Rosjan po zdobyciu Przemyśla, gdzie w czasie oblężeń 
był kierownikiem sądu. Uwolniony wkrótce. Władze wojskowe austrjackie wyto- 
czyły po powrocie dochodzenia o zdradę stanu, śledztwo jednak zastanowiono. Se- 
kretarz klubu P. S. L. »Piast« w parlamencie austrjaekim, członek Komisji parlamen- 
tarnej P. S. L. »Piast« w sejmie i prezes sejmowej Komisji aprowizacyjnej. 



Okrąg wyborczy 62. 

Powiaty sądowe Raw^a^ Ruska, Uhnów, Niemirów^, Jaworów, Krakowiec, Żółkiew. 

Wybory VI. 1911, 

Wysocki Kazimierz Józef (konserwatysta) 10708, Ukrainiec 19161, Moskalofil 
11711, Starorusin 5317. II Wybór. Wysocki Kazimierz 9390, Moskalofil 19520, 
Ukrainiec 16644.' III Wybór. Wysocki Kazimierz 14793 Uł rainiec 16643 Moska- 
lofil 14177. 




Wysocki Kazimierz Józef. 

Wysocki Kazimierz Józef (Klub pracy konstytucyjnej). Ziemianin. 
Urodzony 7. 12. 1855 w Nowosiółkach. Prawo na uniwersytecie we Lwowie. 
B. poseł do Parlamentu austrjackiego 1911—1918, b. członek Rady powiatowej 
w Rawie ruskiej i Rady szkolnej okręgowej. Delegat Towarzystwa wzajemnych ubez. 
pieczeń w Krakowie, członek Rady nadzorczej Towarzystwa produceritów spirytusu, 
prezes centralnego Związku producentów zboża i paszy, członek Towarzystwa rol- 
niczego, członek powiatowej Organizacji narodowej. Korespondencje w dziale po- 
litycznym i gospodarczym. B. komisarz werbunkowy Legjonów polskich i komendant 



-. 228 



placu w Wiedniu. (Rozkazem Legjonów polskich z 27. 1. 1915 otrzymał tytuł i clia- 
rakter kapitana.) Od 4. 12, 1918 do 5. 6. 1919 internowany przez Ukraińców, prze- 
bywał w aresztach! sądowycłi w Uhnowie, Sokalu, Kamionce Strumiłowej, w inter- 
nacie w Radziecliowie i Witkowie, jako konfinowany w Kossowie. Uwolniony 
przez wojska polskie 5. 6. 1919. 



Okręg wyborczy 63. 

Powiaty sądowe t Złoczów, Busk, Kamionka Strumiłowa, Olesko. Wybory VI. 1911. 

Dębski Władysław (N.-D.) 12501, Ukrainiec 12135, Starorusin 465, Moskalofil 
7437, P. S. L. fronda 2169. Ii Wybór: Dębski Władysław 12361, Ukrainiec 11542, 
Moskalofil 7739, P. S. L. fronda 61. III Wybór: Dębski Władysław 13557, Ukrainiec 
12169,. Moskalofil 6889. 




Dębski Władysław. 

Dębski Władysław (Z. S. L. N.-N.-D.). Radca sądu krajowego w Zło- 
czowie. Urodzony w 1863. Prawo na uniwersytecie, we Lwowie. B. poseł do Par- 
lamentu austrjackiego 1907—1918, członek Rady miejskiej w Złoczowie, członek Wy- 
działu » Sokoła*, Towarzystwa Kółek rolniczycłi, T. S. L. Członek głównego Za- 
rządu stronnictwa N.-D. 



Okręg wyborczy 64. 

Powiaty sądowe: Lwów, Winniki, Gródek, Szczerzec. Wybory VI. 1911. 

Abrahamowicz Dawid (konserwatysta) 9171, Ukrainiec 7990, P. S. L. fronda 
3431, Moskalofil 3542, ruski Socjalista 2648. II Wybór: Abrahamowicz 8443, P. S. L. 
fronda 3083, ruski Socjalista 1595, Ukrainiec 7120, Moskalofil 2095. III Wybór: Abra- 
łiamowicz 9591, Ukrainiec 8558, P. S. L. fronda 3618. 



- 229 - 




Abrahamowicz Dawid. 

Abrahamowicz Dawid (Klub pracy konstytucyjnej). Ziemianin. Uro- 
dzony w 1841 w Targowicy Polnej p. Herodenka. Studja w kraju, Francji i Niem- 
czech. B. minister dla Galicji, b. poseł do Parlamentu austriackiego 1881—1918, b. 
poseł do Sejmu 1874 — 1914. B. wiceprezydent parlamentu (1893), b. prezydent par- 
lamentu (1896). B. prezes przez 3 lata i wiceprezes Koła polskiego przez 4 lata* 
Prezes Rady nadzorczej galicyjskiego Banku przemysłowego. Od 1874—1881 1 wice- 
prezes galicyjskiego Towarzystwa gospodarczego, członek łionorowy Towarzystwa 
gospodarczego i kilku towarzystw rolniczych obcokrajowych. Przez lat 6 kurator 
wyższej szkoły rolniczej w Dublanach. Artykuły w »Czasie«, ^Dzienniku Polskim«' 
»Oazecie Narodowej*. B. wydawca i redaktor »Czasopisma ekonomiczno-rolniczego*, 
b, redaktor »Rolnika« (3 lata). B. delegat Ministerstwa rolnictwa dla zwiedzenia 
szkół rolniczych w Niemczech i Francji. Członek Jury wystawy paryskiej w 1878" 
Za udział w powstaniu w 1863 r. skazany przez sąd wojskowy w Stanisławowie- 
w drodze łaski cesarskiej przemieniony na rok aresztu domowego. Areszt odbywał 
przez 9 miesięcy w Targowicy p. Horodenka pod nadzorem żandarma, uwolniony 
wskutek ogólnej amnestji. Przez lat 31 prezes Rady powiatowej w Lwov/ie. B- 
członek austrjackiej izby panów. 



Okr^g wyborczy 67. 

Powiaty sądowe: Jarosław, Radymno, Lubaczów, Cieszanów, Sieniawa, Pruchnik. 

Wybory VI. 1911. 

Dr. Kozłowski Włodzimierz (konserwatysta) 13323, Ukrainiec 5403, 
Ukrainiec 3302, Starorusin 4493, P. S. L. 1921, bezpartyjny 441. II Wybór: Dr. Ko- 
złowski 11879, Ukrainiec 5460, Ukrainiec 4264, Starorusin 4216, P. S. L. 306. 11! Wy- 
bór : Dr. Kozłowski 12619, Ukrainiec 6999, Starorusin 5226. W miejsce ś. p. Dr. Ko- 
złowskiego Włodzimierza wszedł Oalik Edmund. 



- 23U - 



Galik Edmund. 

Galik Edmund (Klub pracy konstytucyjnej). Radca sądu wyższego 
w Jarosławiu. Urodzony w 1866 r. Szkota średnia i prawo na uniwersytecie w Kra- 
kowie. Członek Rady miejskiej i Rady powiatowej w Jarosławiu od 1902, od listo- 
pada 1918 wiceburmistrz. Przewodniczący dyrekcji JKasy oszczędności miasta Ja- 
rosławia. 



Okręg wyborczy 68. 

Powiaty sądowe : Kozowa, Tarnopol, Zbaraż, Nowe Sioło. Wybory VI. 1911. 

Zamorski Jan (N.-D.) 8858, Ukrainiec 12555, Konserwatysta 2813, ruski So- 
cjalista 2662, Starorusin 507, polski Demokrata 404. II Wybór : Zamorski Jan 8999, 
Ukrainiec 12676, ruski Socjalista 3454, polski Demokrata 379. 111 Wybór : Zamorski 
Jan 9424, Ukrainiec 12507, ruski Socjalista 681. 



Zamorski Jan. 

Zamorski Jan (Z. S. L. N.-N.-D.). Profesor szkoły realnej w Tarnopolu. 
Urodzony 24. 5. 1874 w Głogowcu. Gimnazjum w Jarosławiu, filozofja w Krakowie 
i rok studjów w Paryżu. Założyciel wielu czytelni T. S. L., Kółek rolniczych, kas 
Raiffeisena. B. zastępca Związku okręgowego T. S. L, b. prezes „Sokoła" w Wiedniu 
i b. prezes „Sokoła" w Tarnopolu (1902—1916). B. noseł Departamentu austrjackiego 
1907—1918. B. poseł do Sejmu galicyjskiego 1913—1914. Założyciel „Tygodnika 
ł^odolskiego", „Głosu Polskiego". Podczas wojny wydał we Włoszecłi : „La Polo- 
gnia", L'assenamento deli' Europa centrale e la missione delia Pologna", L' Ukraina", 
„La Galizia orientale", L'unione delia cliiessa orientale". Dnia 25. 11. 1914 areszto- 



— 231 — 

wany w Białej, w śledztwie przed sądemlpolowym austrjackim pod zarzutem zdrady 
stanu, 12. 8. 1915 konfinowany w BowI Hall, w [listopadzie 1915 wcielony jako 
szeregowiec do armji austrjackiej, [wydalony ze szkoły oficerskiej jjako podejrzany 
politycznie. Dnia 2.^11. 1916 wzięty do niewoli włoskiej. W lipcu 1917 uwolniony 
z niewoli staraniem agjencji w Lozannie. W maju 1918 powołany do Igłównej kwa- 
tery włoskie] w Padwie jako członek fmiędzykoalicyjnej ^komisji ^propagandy wśród 
wojsk austrjacko-węgierskich. Wiceprezes na kongresie narodów austrjackicti w Rzy- 
mie 21. 4. 1918. Organizator armji polskiej we Włoszech. 



Okręg wyborczy 69. 

Powiaty sądowe: Trembowla, Mikulińce, Budzanów, Czortków. Wybory VI. 1911. ^^ 

Baworowski lir. Jerzy (konserwatysta) 10537, Ukrainiec 15816, Rusin 2275, 
Starorusin 464, Sjonista lo20. 



IBaworowskiJhr. Jerzy. 

Baworowski ,łi r. J|e r*ziy (Klub pracy konstytucyjnej). Ziemianin. Uro- 
dzony 29. 12. 1870. Gimnazjum (jako ^prywatysta), *matura*'w [Tarnopolu, prawo 
w Teresianeum^w Wiedniu|i|^na uniwersytecie w|Wiedniu. B. poseł Departamentu 
austrjackiego 1911 — 1918, ^lionorowy burmistrz Trembowli i Budzanowa. Członek 
Rady nadzorczej galicyjskiego Banku lii poty cznego. Członek galicyjskiego Towa- 
rzystwa gospodarczego. B. poseł do Sejmu galicyjskiego. B. [marszałek powiatu 
Trembowla, 



Okręg wyborczy 70. 

Powiaty sądowe: Skałat, Podwołoczyska, Grzymałów, ^Kopyczyńce, Husiatyn. 

Wybory VI. 1911. 

G O ł u c ti'o W sXi li r. A'd-a m (konserwatysta) 8837, Ukrainiec 13294, Ukra- 
iniec 3169, Starornsin 2752, ruski Socjalista [221. I! ^Wybór: Gołucłiowski 8428, 
Ukrainiec 13873, N.-D. 3092, Starorusin 2025. W:miejsce Gołucłiowskiego lir. Adama, 
który zrzekł się mandatu zostawszy marszałkiem kraju, wczedł jako zastępca Godek Jan. 



- 232 - 




Godek Jan. 

G O d e k Jan (Z. S. L. N.). Radca skarbu. Urodzony w 1865 w Dębicy. 
Prawo w Krakowie i Lwowie. Członek Rady miejskiej i Rady powiatowej w Hu- 
siatynie. B. poseł do Parlamentu austrjackiego 1912 — 1918. Prezes „Sokoła" w Hu- 
siatynie, członek Wydziału polskiej organizacji narodowej w Husiatynie i Przemyślu. 
Członek T. S. L. 



Były Zabór Pruski. 



Na mocy Dekretu Naczelnika Państwa otrzymali mandaty poselskie do Sejmu 
b. posłowie Polacy z parlamentu niemieckiego w liczbie 16 (z W. Ks. Poznańskiego Q, 
z Górnego Śląska 5, z Prus Zachodnich 2). Uchwałą sejmową zmieniono 
podział okręgów wyborczych w W. Księstwie Poznańskiem, tworząc 4 okręgi 
wyborcze (Mogilno, Gniezno, Poznań i Ostrów) z 42 mandatami. Powiaty W. Ks. 
Poznańskiego leżące ponad linją demarkacyjną niemiecką wchodzące w skład 4 okrę- 
gów wyborczych poznańskich nie głosowały. Przy wyborach w dniu 1.6. 1Q19 gło- 
sowali również wojskowi; uprawnieni do głosowania byli z Niemców ci tylko, któ- 
rzy urodzili się w poznańskiem. Z posłów do b. parlamentu niemieckiego, którzy 
do 1.6. 1919 mieli mandat do Sejmu nie zostali wybrani książę Radziwiłł Ferdynand 
1 Morawski Franciszek (przebywający w Paryżu i nie biorący udziału w posiedze- 
niach Sejmu w Warszawie). Obecnie zasiada w Sejmie 42 posłów z Poznańskiego 
5 z Górnego SJąska i 2 z Prus Królewskich. Razem 49. 

Następujące stronnictwa w Poznańskiem podczas wyborów 1.6. 1919 wysta- 
wiły wspólną listę: Centrum Obywatelskie, Narodowe Stronnictwo Robotników, 
Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, Narodowe Stronnictwo Mieszczańskie i Stron- 
nictwo Narodowo- Ludowe. 



234 



Poznański okręg wyborczy I. 

Powiaty: Mog'ilno, Wyrzysk, Bydg'oszcz, miasto Bydg-oszcz, Inoivrocław, Strzelno^ 
Witków, Żnin i Szubin. Posłów 10. Wybory 16. 1919. 

Z powodu zgłoszenia jednej tylko listy Zjednoczonych Stronnictw Narodo- 
dowych, otrzymali mandaty wszyscy kandydaci listy 1. - 




^jjj^ 





Trąmpczyński Wojciech Tuchołka Wiesław. - Michalak Stanisław. 



Lasota Piotr. 






Dr. Trzciński Juljan. Ks. Ku rzawski^ Józef. JPiotrowski Adam. 



Herz Władysław. 




Rymer Józef. 



Sokolnicka Zofia. 



- 235 — 

T r ą m p c Z y ń s k i Wojciech (Z. S. L. N., od wyboru na Marszałka Seimu 
bezpartyjny). Adwokat od 1886— 18Q2, od 1892 notarjusz. Urodzony 8. 2. 1860 
w Dębłowie p. Gniezno. Gimnazjum w Trzemesznie i w Poznaniu. Prawo w Berlinie 
(1877/78) i w Wrocławiu 1878 81). Członek Rady miejskiej w Poznaniu (1901— 1911), 
b. prezes Koła polskiego radzieckiego w Poznaniu, b. poseł do parlamentu niemieckiego 
1912—1918, b. poseł do sejmu pruskiego 1910—1918. B. „naczelny prezes' Poznań- 
skiego po wypędzeniu Niemców. B. dyrektor „Bazaru". Radca prawny „Banku 
Ziemskiego". Obrońca w procesacłi przeciwko fiskusowi pruskiemu o nadużycia 
rządu pruskiego. Organizator prywatnej nauki języka polskiego w szkołacłi miasta 
Poznania 1890—1894. B. członek Naczelnej Rady Ludowej. Broszura przeciwko 
wywłaszczeniu: „Recłit muss recłit bleiben" (1907), Memorjały przeciwko gospodarce 
okupacji niemieckiej w Królestwie Polskiem i Litwie (1917). Liczne mowy w parla- 
mencie i sejmie w kwestji osadnictwa (1911 — 1918) i w obronie robotników z Kró- 
lestwa Polskiego, zatrzymanych przez władze niemieckie (1915 — 1918). Marszałek 
Sejmu. 

Tuchołka Wiesław (Z. S. L. N.). Ziemianin. Urodzony 3. 5. 1882 
w Jaksicach p. Bydgoszcz. 6 semestrów prawa w Wrocławiu, Berlinie i Monachium. 
Członek wydziału prowincjonalnego poznańskiego. Przez kilka miesięcy starosta po- 
wiatu Żnin. Członek zarządu lub rady nadzorczej towarzystw rolniczych, kółek rolni- 
czych, i spółek zarobkowych. Służył w 3 pułku artylerji polnej w Monachium, brał 
czynny udział w walkach z „Grenzschutzem" w powiecie żnińskim. 

Michalak Stanisław (Narodowy Chrześcijański Klub Robotniczy). 
Urzędnik kolejowy. Urodzony 29. 4. 1886 r. w Gołuchowie p. Pleszew. Szkoła lu- 
dowa. B. członek Rady Ludowej miasta Poznania i członek Komitetu wyborczego. 
Przez 3V2 r. sekretarz i prezes przez rok Towarzystwa Katolickich Robotników w Po- 
znaniu -św. Łazarz. W listopadzie 1918 zorganizował Polski Związek Kolejowców. 
Wiceprezes zarządu głównego Związku kolejowców w Wielkopolsce. Od 1906 — 1908 
służył w 47 pułku piechoty w Poznaniu. 

Lasota Piotr (Zjednoczenie Mieszczańskie — Stronnictwo Narodowe 
Postępowe). Właściciel cegielni. Urodzony 28. 4. 1876 r. w Domaninie p. Kępno. 
Szkoła elementarna. Wiceprezes Rady miejskiej w Ostrowie. Członek Zarządu 
Związku Towarzystw Przemysłowych w Poznaniu. Prezes okręgowy Towarzystwa 
Przemysłowego na okręg Ostrów. Prezes Towarzystwa Przemysłowego w Ostrowie. 
Założyciel Spółki szewskiej, rzeżnickiej i krawieckiej w Ostrowie. W wojsku nie- 
mieckiem służył jako plutonowy. 

Dr. Trzciński Juljusz (Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Ziemianin. 
Urodzony 26. 8. 1880 r. w Ostrowie nad Gopłem. Doktorat nauk społecznych 
w Monachium. Członek zarządu Centralnego Towarzystwa gospodarczego, członek 
patronatu Kółek Rolniczych, wicepatron Kółek Rolniczych na powiat Strzelno. Książka: 
„Wychodźtwo sezonowe z Galicji i Kongresówski do W. Ks. Poznańskiego". Współ- 
założyciel Narodowego Stronnictwa Ludowego w Poznańskiem. 

Ks. K u r z a w s k i Józef (Z. S. L. N. N.-D.). Probosz^^z w Pakości od 
23. 5. 1902. Urodzony 18. 3. 1870 w Kotłowie p. Ostrzeszów. Gimnazjum w Ro- 
goźnie i Ostrowie 1884 91), seminarjum duchowne w Poznaniu i Gnieźnie (1891 95), 



- 236 - 

Święcenia l<apłańskie 23. 6. 1895. B. wikary w Kościelcu, Sypniewie i Inowrocławiu 
(prefekt). B. poseł do parlamentu niemieckiego 1912—1918 i b. poseł do Sejmu 
(1911 — 1913). Prezes Komitetu wyborczego' powiatu Mogilno. B. delegat wyborczy. 
Członek zarządu 2 spółek pożyczkowycli i prezes Rady nadzorczej w 2 spólkacłi. 
Dyrektor Banku Ludowego i „Rolnika". Korespondent pism teologicznycłi polskicłi 
i niemieckich. 

Piotrowski Adam (Narodowo-Chrześcjański Klub Robotniczy). Malarz 
od 1905 redaktor. Urodzony 30. 11. 1875 w Poznaniu. Szkoła ludowa w Poznaniu 
(8 lat . B. członek Rady żołnierskiej w Poznaniu. Od 1893 r. członek towarzystw 
przemysłowycłi poznańskicli i berlińskicłi. Założyciel kilku towarzystw politycznych 
i śpiewaczych na Górnym Śląsku, gdzie był sekretarzem, prezesem i wiceprezesem. 
Artykuły w >Sile«, ^Robotniku na obczyźnie*. »Katoliku«, >Kurjerze Śląskim*, »Kurjerze 
Poznańskim* i ^Orędowniku*. Broszury: »Powstanie i rozwój polskich związków 
zawodowych w zaborze pruskim* (1910) i >50 dni rządów Rady żołnierzy i Robotni- 
ków w Poznaniu* (1919). Sekretarz Klubu w Sejmie. Służył w polnej artylerji nie- 
mieckiej 1897 — 1899) i 4^^ roku po za frontem. 

Herz Władysław (NarodowoChrześcijański Klub Robotniczy). Ślusarz 

Rymer Józef (Narodowo-chrześcijański Klub Robotniczy). Urodzony 
9. 2. 1882 Zabetków p. Racibórz. Szkoła elementarna. Prezes Zjednoczenia Zawodo- 
wego Polskiego. B. komisarz Naczelnej Rady Ludowej. 

Sokolnicka Zofja (Z. S. L. N. N.-D.) Nauczycielka. Urodzona 15. 5. 
1878 w Krakowie. Kursa naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. B. przewodnicząca 
komisji dla szkolnictwa średniego żeńskiego przy wydziale szkolnym Naczelnej Rady 
Ludowej i członek komisji! szkolnej przy Radzie Ludowej miasta Poznania. Członek 
zarządu Powszechnego Towarzystwa Pedagogicznego w Poznaniu. Założycielka „Po- 
rady rodzicielskiej" (1912), Powszechnego Towarzystwa Pedagogiczngo (1918), To- 
warzystwa Wykładów Naukowych. Członek wydziału Zjednoczenia Towarzystw 
Oświatowych. Założycielka organizacji zawodowej kobiet, „Straży Polskiej'' (komisja 
kulturalna). Współzałożycielka „Znicza" (Spółka dla popierania przemysłu domowego), 
Członek Sokoła, Czytelni Ludowej. Współzałożycielka komitetu niesienia pomocy 
dla Lwowa i Wilna (1919). Praca publicystyczna w „Szkółce domowej", „Kurjerze 
Poznańskim" i „Orędowniku". 



237 - 



Poznański okr^g wyborczy II. 

Wybory 1.6. 1919. Posłów 11. 

Powiatyj Gniezno, Czarnków, Chodzież, Wą^rrówiec, Września, Jarocin, Śrem, Środa, 

Poznań - wschodiki i Oborniki. 






Ks. Adamski Stanisław. Bigoński Edmund. Grabski Władysław. 



Jakubowski Jan. 



yf-^ 





^^^^^|M' 






Lewandowski Zenon. Miedziński Stanisław. Seyda Władysław. 



Swinarsłd Alojzy. 






Dr. Cliłapowski Antoni. Tliomas Ignacy. Brownsford Kazimierz. 



- 238 - 







II 


CZ 




ci 




1) 

^1 


•N 
t/3 


Miasto 


Gniezno 


12 


8376 


— 


250 


— 


10 


8226 


Powiat Gniezno 


26 


7345 


— 


378 


— 


12 


7715 




Czarnków 


11 


5566 


86 


126 


— 


162 


5778 




Chodzież 


4 


1573 


— 


7 


— 


4 


1580 




Wągrowiec 


30 


15221 


23 


262 


1 


80 


15507 




Września 


23 


12388 


40 


114 


1 


440 


12543 




Jarocin 


20 


18147 


6 


42 


— 


63 


18195 




Śrem 


53 


19868 


3 


236 


— 


42 


20107 




Środa 


25 


17501 


1 


29 


1 


■ 40 


15532 




Poznań wschodni 


23 


.13874 


21 


237 


— 


1943 


14132 




Oborniki 


67 


14949 


60 


595 


— 


197 


15504 



294 134810 240 2268 



3 2993 137321 



Ogółem ealy okręg wyborczy 11 

Dzielnik wyborczy 12255. 
Wszystkie mandaty lisia 1-sza. 

1. Ks. Adamski Stanisław (Narodowy Chrześcijański Klub Robotni- 
czy). Urodzony 12.4. 1875 w Zielonej Górze p. Szamotuły. Seminarjum duchowne 
w Poznaniu. Patron Związku Spółek. Kurator Banku Związku Spółek zarobkowych. 
Prezes związku Towarzystw Kobiet pracujących. B. komisarz Naczelnej Rady Ludo- 
wej. Redaktor »Poradnika dla Spółek«. 

2. Bigoński Edmund (Narodowo - Chrześcijański Klub Robotniczy) 
Redaktor. Urodzony 29.10. 1891 w Castrop p. Dortmund. Gimnazjum. Praca oświa- 
towa na wychodźtwie. Decernent reemigracji Naczelnej Rady Ludowej. 

3. Grabski Władysław (Zw. L. N. — .Centrum Obywatelskie). Zie- 
mianin. Urodzony w 1867 r. w La Coree departament Loire (Francja). Szkoła dróg 
i mostów w Paryżu. Przez lat 16 członek seimiku powiatowego jako wirylista. Czło- 
nek Centralnego Prowincjonalnego Komitetu Wyborczego i prezes Powiatowego Ko- 
mitetu Wyborczego. Członek Rady Nadzorczej Związku Ziemian w Poznaniu i czło- 
nek Zarządu Centralnego Towarzystwa Gospodarczego. B. członek Naczelnej Rady 
Ludowej w Poznaniu. Członek Komitetu dla bezdomnych. Artykuły polityczne 
i rolnicze («Ziemianin» i »Poradnik«). Założyciel i b. prezes Centrum Obywatelskiego. 
Jako taki w czasie wojny brał udział w zjazdach międzypartyjnych w Szwajcarji. 
Współzałożyciel Polskiego Komitetu Narodowego. 

4. Jakubowski Jan (Narodowe Zjednoczenie Lud.). Instruktor Zjedno- 
czenia Zawodowego Polskiego. Urodzony 16. 6. 1886 w Wrączynie. B. członek 
Powiatowej Rady Ludowej. Od listopada 1918 prezes Narodowego Stronnictwa Ro- 
botników (dzielnicy westfalsko-nadreńskiej). W armji niemieckiej służył w 1916 — 1917 r. 
jako starszy żołnierz. ' 

5. Lewandowski Zenon Eugeniusz (Narodowy Chrześcjański Klub 
Robotniczy). Magister farmacji. Urodzony w 1859 r. w Niewolnic p. Mogilno. 



- 239 - 

Gimnazjum w Śremie, uniwersytet w Genewie, Lozannie, Paryżu i Krakowie. Członek 
Rady miejskiej w Poznaniu przez lat 12. B. decernent spraw komunalnych Naczelnej 
Rady Ludowej. B. członek wydziału wykonawczego Rady Ludowej i b. delegat Rady 
Ludowej do Rady Robotniczo-Żołnierskiej w Poznaniu. Członek zarządu i dyrektor 
»Domu Przemysłowego^, prezes Związku Drogerzystów. Członek Towarzystwa 
Przyjaciół Nauk. Założyciel i długoletni wydawca »Lecha« w Gnieźnie. Książki: 
»Repetitprium Cłiemii organicznej^ 1886, »Mazur i karczmarz, obrazek z życia Mazurów 
w Prusacłi Wscłiodnicłi«, »Mowa wypowiedziana na zebraniu Mazurskiej Partji Lu- 
dowej w Szczytnie 1918 r.« »Wychodźtwo polskie i Stan Parana w Brazylji«, 1902, 
^Co każdy Mazur wiedzieć powinien" 1919. Wiceprezes dzielnicowy i członek za- 
rządu głównego Narodowego Stronnictwa Robotników. 

6. Miedziński Stanisław {Narodowy Ctirześcijański Klub Robotniczy). 
Adwokat ludowy w Cłiodzieży. Urodzony 13. 11. 1873 w Kobylinie p. Krotoszyn. 
Kontrolor Banku Ludowego, wicepatron Katolickiego Towarzystwa Robotników, se- 
kretarz Towarzystwa Przemysłowego, sekretarz powiatowy Czytelni Ludowycłi, prezes 
obwodowej Czytelni Ludowej, sekretarz Towarzystwa Pomocy Naukowej imienia 
Marcinkowskiego na powiat Chodzież, sekretarz zjednoczenia powiatowych Rad Lu- 
dowych, prezes obwodowej Rady ludowej, patron katolickiego Towarzystwa Mło- 
dziieży. B. kasjer Urzędu Skarbowego Naczelnej Rady Ludowej. W styczniu 1919 
więziony przez Heimatschutz, zmuszony do opuszczenia miasta Chodzieżą. 

7. Seyda Władysław (Z. S. L. N. N.-D.) B. adwokat w Poznaniu. 
Minister dla b. zaboru pruskiego. Urodzony 22, 4. 1863. Prawo w Wrocławiu. 
Adwokat w Krotoszynie 1889—1891, od 1891 adwokat w Poznaniu. B. poseł do par- 
lamentu niemieckiego 1907—1918. B. prezes Koła Polskiego w Berlinie. B. prze- 
wodniczący sejmowej komisji konstytucyjnej. 

8. Swinarski Alojzy (Narodowy Chrześcijański Klub Robotniczy). 
Stolarz. Urodzony 21. 6. 1871 w Rybnie p. Lubawa. Szkoła elementarna. Członek 
Rady miejskiej i Wydziału powiatowego. Członek i kierownik Polskiego Zjednocze- 
nia Zawodowego — oddziału budowlanego. W armji niemieckiej służył 3 lata. 

9. Dr. C h ła po w s k i A n t o n i (Z. S. L. N. N.-D.). Lekarz w Poznaniu 
od 1887. Urodzony 15. 1. 1855 w Ustaszewie p. Wągrowiec. Gimnazjum w Po- 
znaniu, matura jako ekslernista w Wągrowcu, medycyna w Wrocławiu i Halle, do- 
ktorat w Lipsku. Członek Rady miejskiej w Poznaniu od 1893, b. poseł do sejmu 
pruskiego 1900—1909. b. poseł do parlamentu niemieckiego 1903-1908 i 1912—1918. 
B. prezes komitetu wyborczego, b. prezes Towarzystwa Przemysłowego w Koronowie 
i jego członek honorowy, b. założyciel Banku Ludowego i dyrektor w Koronowie, 
b. członek Rady miejskiej w Koronowie, b. członek Prowincjonalnego komitetu wy- 
borczego, b. członek rady nadzorczej Banku Przemysłowców, b. prezes „Sokoła" 
i członek wydziału Związku „Sokołów". 

10. Thomas Ignacy (Zjednoczenie mieszczańskie). Nauczyciel ludowy. 
Urodzony w 1876 r. w Proszewie p. Pleszew. Semestrów 6 w akademji poznańskiej. 
Członek Stowarzyszenia nauczycielskiego i innych towarzystw oświatowych. Członek 
zarządu Stronnictwa mieszczańskiego. Podczas wojny służył jako plutonowy w armji 
niemieckiej i b. inspektor lazaretu. Od rewolucji polskiej do 1. 4. 1919 służył 
w zbiornicy W. P. w Poznaniu. 



- 240 - 

11. W miejsce Orzesińskiego Antoniego, który zrzekł się mandatu wszedł; 

Brownsford Kazimierz (Narodowe Stronnictwo Ludowe). Redaktor 
od r. 1893 ^Poradnika Gospodarczego*. Urodzony 4.12. 1856 r. w Łubowiczkach 
p. Gniezno. Studja gimnazjalne. Wicepatron Kółek rolniczycłi na powiat poznańsk 
i wieleński. B. członek Komitetu niesienia pomocy Królestwu Polskiemu, członek 
Komitetu dla Kresów Wschodnich i SIązka w Poznaniu. Wiceprezes Towarzystwa 
Literatów i Dziennikarzy w Poznaniu. Wiceprezes związku >Charitas<. Prezes Rady 
wyższej konferencji św. Wincentego a Paulo archidyecezji gnieźnieńsko-poznańskiej. 
Członek zarządu Centralnego Towarzystwa Gospodarczego na W. Ks. Poznańskie. 
Od 1903 wydawca kalendarza rolniczego, redaktor « Gospodyni Wiejskiej*. 

Zastępcy listy 1: Dr. Dąbrowski Stefan, lekarz, Lwów. 

Gąsiorkiewicz Józef, rzemieślnik, Krotoszyn. 

Ponikiewski Stefan, ziemianin, Drobnin. 

Englich Józef, dyrektor banku, b. minister skarbu, Poznań. 

Ciesielski Artur, robotnik, Poznań. 

Kujawski Aleksander, rzemieślnik, Śrem. 

Dr. Moszczeński Tadeusz, ziemianin, Stępuchowo. 

Dr. Bogacki Tadeusz, lekarz, Śrem. 

Jaworowiczowa Jadwiga, Kruszwica. 

Nabzdyk Stanisław, włościanin, Lutogniewo. 

Mayówna Stanisława, Poznań. 



Poznański okręg wyborczy III. 

Miasto Poznań i powiaty: Skwierzyna, Międzychód, Wieleń, Szamotuły, Poznań za- 
chodni, Kościan, Śmigriel, Babimost, Nietomyśl, Grodzisk, Międzyrzecz. 

Wybory I. VI. 1919. Posłów 12. 







Bresiński Stanisław. 



Frąckowiak Jan. 



Krajna Kazimieiz. Ks. Ludwiczak Antoni. 



- 241 - 







Ks. Maliński Kaz. 



Dr. Meissner Czes/aw. 



Dr. Sevda Marian. 



Ks.' Stychel Antoni 







Ks. Kłos Józef. 


Lisiecki 


Wawrzyniec. 


C. 


Bgiełka Wć 


icław. 


Nowicki Stanisław. 












1. 


2. 


3. 


4. 


« 


Ii 


1 

li 

Cu 


(U 

c 

•N 

ST 
o 

O 


(U 

en -M 

O c^ 

ot 

a 




-§1 

OJ )Z 


c/i 
CL 




Miasto Poznań 


86 


97226 


60943 


179 


5 


55715 


4290 


933 


Pow. Międzychód 


9 


7781 


6272 


6 


— 


6127 


81 


64 


„ Wieleń 


3 


? 


2660 


2 


— 


2478 


— 


182 


„ Szamotuły 


51 


31935 


23036 


21 


— 


22148 


715 


172 


„ Poznań zach. 


27 


16368 


15481 


9 


— 


15089 


308 


84 


„ Kościan 


23 


22670 


17682 


9 


— 


17601 


68 


13 


„ Śmigiel 


19 


15510 


12987 


11 




12844 


111 


32 


„ Babimost 


24 


? 


14042 


20 


7 


13193 


569 


277 


„ Nowy Tomyśl 


15 


17846 


9867 


5 


— 


9438 


387 


42 


„ Grodzisk 


19 


16549 


13108 


11 


-- 


13100 


6 


2 


Międzyrzecz 


3 


3320 


1988 


— 


2 


1825 


23 


138 


Cały okręg wyb. III 


279 


229211 


1 78066 


273 


14 


169558 


6558 


1939 


Dzielnik wyborczy 14 130. 














Okręg wyborczy Borują Stara 


pow. Babimojskiego i 


lie nadesłał wy 


ników 


wyborczycłi. 


















W powiecie 


Skwierzyna nie odbyły się 


wybory, 


gdyż 


cały po 


wiat leży za 


iinją demarkacyjną. 
















16 



- 242 - 

1. Bresiński Stanisław (Narodowo-Chrześcijański Klub Robotniczy). 
Kołodziej. Urzędnik Wydziału Pracy. Urodzony w 1875 r. w Nacławiu p. Kościan. 
Szkoła elementarna. Członek Rady miejskiej w Poznaniu. Ławnik sądu procedero- 
wego. Członek Katolickiego Towarzystwa Robotników Polskicłi i Zjednoczenia Za- 
wodowego Polskiego. Otrzymał 1-szą nagrodę na konkursie katolickiego Towarzystwa 
Robotników za pracę: „Dlaczego stan robotniczy dbać winien o utwierdzenie reli- 
gijności wśród członków swoicłi". W armji niemieckiej podczas wojny służył 
w lotnictwie. 

2. Frąckowiak Jan (Narodowo-Cłirześcijański Klub Robotniczy). Robo- 
tnik. Urodzony 29. 5. 1877 w Węgiersku p. Śrem. Szkoła elementarna. Prezes filji 
Zjednoczenia Zawodowego Polskiego w Poznaniu - Wilda. Członek Rady Nadzorczej 
Zjednoczenia Zawodowego Polskiego. Od 4. 8. 14. do 25. 11. 18. służył w armji 
niemieckiej. Poprzednio 2 lata w pułku piecłioty. 

3. Krajna Kazimierz (Zjednoczenie Mieszczańskie). Krawiec i kupiec. 
Urodzony 20. 2. 1880 w Poznaniu. Szkoła elementarna 8 lat, przez 8 lat szkoła 
wieczorna rzemieślnicza. Członek Rady miejskiej w Poznaniu (sekretarz). Przez lat 
12 członek Komitetu wyborczego m. Poznania. Od lat 13 członek zarządu Związku 
Towarzystw Rzemieślniczych (organizator i prelegent). Członek zarządu Towarzystw 
Terminatorów, Młodzieży i Rzemieślników w Poznaniu, Wrocławiu i Berlinie. Arty- 
kuły w „Przemysłowcu" i innycłi. Broszury: „Jakie stanowisko zająć winien stan 
rzemieślniczy w społeczeństwie", „Dzieje mieszczaństwa wielkopolskiego w ostatniem 
stuleciu". Współzałożyciel Stronnictwa Mieszczańskiego i członek wydziału głównego. 

4. Ks. L u d w i c z a k Antoni (Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Uro- 
dzony 16. 5. 1878 w Kostrzynie. Seminarjum ducłiowne w Gnieźnie i Poznaniu. 
Dyrektor Towarzystwa Czytelni Ludowycłi, członek Rady nadzorczej Banku Ludowego 
w Pniewacti. Redaktor ^Przeglądu Oświatowego*. Broszury: »0 Skardze jako spo- 
łeczniku«, »Oświata pozaszkolna* i inne dotyczące czytelnictwa. Prezes Narodowego 
Stronnictwa Ludowego w Poznańskiem. Prezes sejmowej Komisji oświatowej. 

5. Ks. M a 1 i ń s k i Ka z i m i e r z (Narodowo Cłirześcijański Klub Robotniczy). 
Proboszcz paraf ji św. Łazarza w Poznaniu. Urodzony 27. 10. 1872 w Kopaszewie 
p. Kościan. Studja teologiczne. B. radny miasta Poznania. Patron towarzystw ro- 
botniczych i młodzieży. Założyciel 1-szego Sekretarjatu robotniczego w Dolsku, za- 
łożyciel Towarzystwa „Gościna" (opieka w czasie wakacji nad dziećmi polskiemi 
z obczyzny). 

6. Dr. Meissner Czesław (Z. S. L. N. N.-D.). Lekarz. Urodzony 9. 
9. 1879. w Emowie p. Strzelno. Studja medyczne. Członek Rady miejskiej w Po- 
znaniu. B. sekretarz Prezydjum Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu. Członek Rady 
głównej Towarzystwa Czytelni Ludowych. Członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk 
(wydział lekarski). Członek Naczelnictwa harcerstwa Polskiego w Wielkopolsce. 
Prezes Towarzystwa Wykładów Naukowych, wiceprezes „Czerwonego Krzyża". 
Artykuły w „Nowinach Lekarskich". Podczas wojny służył jako lekarz wojskowy. 
Prezes Rady głównej Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego. (Praca organizacyjna 
i oświatowa). 



- 243 - 

7. Dr. S e y d a M a r j a n (Z. S. L. N. N.-D.). Publicysta. Urodzony 7.7. 
1879 w Poznaniu. Studja prawnicze i historja sztuki. Do wyjazdu za granicę na- 
czelny redaktor „Kurjera Poznańskiego" od założenia w 1906 r. Od 1915—1917 
przebywał w Lozannie jako dyrektor Centralnej Ajencji Polskiej, od jesieni 1917 do 
końca lata 1919 członek Narodowego Komitetu Polskiego w Paryżu i kierownik jego 
Wydziału Prasowego (od czerwca 1919 Wydział Kresowy Polskiej Delegacji Kongre- 
sowej). Redaktor „Przeglądu Polskiego". Lozanna 1916-1917. Książki: „Teritoires 
polonais vous la domination prussienne" (1919) i szereg memorjałów dla konferencji 
pokojowej, dotyczących! b. dzielnicy pruskiej. W 1917 skazany in contumatiam na 
rok więzienia za niestawienie się do wojska pruskiego i skreślony przez pruskie 
ministerstwo spraw wewnętrznych z listy obywateli państwa pruskiego. 

8. Ks. Sty cłiel Ant oni (Z. S. L. N.). Od 1896 prałat i proboszcz ko- 
legiaty Św. Marji Magdaleny (fara) w Poznaniu. Urodzony jlS. 6. 1859 w Dlusku. 
Gimnazjum Poznań, studja inżynierskie w Berlinie do końca walki kulturnej, poczem 
teologja na uniwersytecie w Wiirzburgu i w seminarjum ducłiownem w Gnieźnie. 
w 1889 święcenia kapłańskie. B. poseł do parlamentu niemieckiego (1898 1913) 
i sejmu pruskiego (1904—1918). Założyciel Katolickiego Towarzystwa Robotników 
Polskich w dyecezji gnieźnieńsko-poznańskiej, od 1892 r. prezes dyecezjalny Związku 
katolickich Towarzystw Robotniczych. Artykuły w pismacłr o sprawach społecznych 
i organizacyjnych. Mowy żałobne i polityczne wydane drukiem. Wicemarszałek Sejmu. 

9. Ks. Kłos Józef (Z. S. L. N.) I-szy prebendarz przy kościele podomi- 
nikańskim w Poznaniu. Urodź. 1.3.1S60 wLubaszu p. Czarnków. Gimnazjum w Poznaniu, 
seminarjum duchowne w Poznaniu i Gnieźnie. B. poseł do parlamentu niemieckiego. 
Założyciel Towarzystwa Terminatorów i Towarzystwa Służby żeńskiej w Poznaniu, 
współpracownik wielu towarzystw kulturalnych. B. prezes Komisji szkolnej Rady Ludowej 
w Poznaniu. Przez 20 lat redaktor „Przewodnika Katolickiego"^ artykuły w „Kurjerze 
Poznańskim**. Wydał drukiem mowy żałobne i okolicznościowe, wydawca zbioru 
mów kościelnych arcybiskupa Stablewskiego (wstęp historyczno- bibliograficzny), „Ma- 
gnifikat". Obecnie jest redaktorem „Wiadomości dla Duchowieństwa". 

10. Lisiecki Warzyn i ec (Narodowo Chrześcijański Klub Robotniczy). 
Robotnik. Urodzony 7. 7. 1875 w Inowrocławiu. Szkoła ludowa. Członek magi- 
stratu w Inowrocławiu. Prezes filji i okręgu Zjednoczenia Zawodowego Polskiego 
w Inowrocławiu. W armji niemieckiej służył 6 i Ya 'at (z tego 4V2 podczas wojny). 

11. W miejsce Cegiełki Wacława, który zrzekł się mandatu wszedł: 
Pussak Piotr Jakób (Narodowo Chrześcjański Klub Robotniczy). 

Przedsiębiorca budowlany. Urodzony 12. 7. 1891 w Biadkach p. Krotoszyn. 

12. W miejsce Nowickiego Stanisława, który zrzekł się mandatu wszedł: 
Zamiara Józef (Narodowo Chiześcijański Klub Robotniczy). Robotnik 

w Witkowie. Urodzony 28. 8. 1892. 

Zastępcy listy 2.: Dr. Dąbrowski Stefan, lekarz, Lwów. Ponikiewski Stefan, 
ziemianin, Drobnin. Dr. Englich Józef, dyrektor banku, b. minister skarbu, Poznań. 
Ciesielski Artur, agronom, Poznań. Kujawski Aleksander, rzemieślnik. Śrem. Dr. 
Moszczeński Tadeusz, ziemianin, Stempuchowo. Dr. Bogacki Tadeusz, lekarz, Śrem. 
Jaworowiczowa Jadwiga. Kruszwica. Nabzdyk Sranisław, rolnik, Lutogniew, p. Kro- 
toszyn. Mayówna Stanisława, Poznań. 



- 244 - 



Poznański okr^g wyborczy IV. 

Powiaty: Ostrów, Wschowa, Leszno, Rawicz, Gostyń, Koźmin, Krotoszyn, Pleszew, 
Odolanów, Ostrzeszów i Kąpno. Wybory 1. VI. 1919. Posłów 9. 






Ks. Dachowsid Filip. Fiołka Wojciech. Kaczmarek Stefan. 






Marweg Zygmunt. 



Nader IMikołaj. 



Sikora Wojciech. 





Ks. Styczyński Tadeusz. Thomas Aleksander. Wierzbicki Andrzej. 



— 245 - 



3. 



4. 



5. 







Ilość 

obwodów 

wyborczyc! 


Ot 


o co 

o% 


i! ^ 

II 


C/j' 

CU 
CU 


Xi 

22 
O 


Powiat 


Ostrów 


28(1) 


15472 


123 


14999 


442 


32 




Ostrzeszów 


31(1) 


11621 


63 


11429 


185 


7 




Kępno 


6 


2812 


121 


2419 


251 


142 




Odolanów 


19(3) 


12294 


23 


12014 


279 


1 




Pleszew 


33 


12933 


49 


12839 


58 


36 




Krotoszyn 


37(1) 


14020 


30 


14006 


14 


— 




Koźmin 


31 


11600 


101 


11543 


46 


U 




Gostyń 


27 


18428 


30 


18389 


29 


10 




Leszno 


9 


5739 


113 


5553 


153 


33 




Wschowa 


4 


2993 


2 


2993 


- — 


— 




Rawicz 


21 


10547 


59 


10469 


64 


14 



Cały okręg wyborczy IV 246(6) 118459 714 116653 1521 286 

Dzielnik wyborczy 12961. Wszystkie mandaty lista 3. 
Cyfry w nawiasie oznaczają ilość obwodów głosowania wojskowych. 

1. Ks. Dachowski Filip. (Narodowo Chrześcijański Klub Robotni- 
czy). Urodzony 25.4. 1893 w Chynowie p. Ostrów. Gimnazjum w Ostrowie, semi- 
narjum duchowne w Poznaniu i Gnieźnie. W gimnazjum należał do Stowarzyszenia 
samokształcących i do skauta, b. patron Stowarzyszenia Młodzieży Męskiej i Żeńskiej 
w Kaźmierzu p. Szamotuły, b. członek Towarzystwa Przemysłowców, Lutni, Sokoła 
w Kościanie. Patron Towarzystwa Młodzieży Męskiej i Towarzystwa Polskich Ro- 
botników Katolickich, założyciel i wiceprezes Narodowego Stronnictwa Robotników. 
W r. 1918 sanitariusz w wojsku niemieckim, w r. 1919 kapelan garnizonu W. P. 
w Kościanie. 

2. Fiołka Wojciech. (Narodowo - Chrześcijański Klub Robotniczy). 
Malarz w Ostrzeszowie. Urodzony 25.3. 1884 w Ostrzeszowie. Szkoła elementarna 
Ostrzeszów. Członek i sekretarz Rady miejskiej w Ostrzeszowie. Członek Towa- 
rzystwa Przemysłowców, Śpiewaczego i Sokoła. Wiceprezes filji Zjednoczenia Zawo- 
dowego Polskiego, prezes Koła i Okręgu ostrzeszowskiego Narodowego Stronnictwa 
Robotniczego, w armji niemieckiej służył w 1 pułku ułanów w Miliczu (Śląsk). Pod- 
czas wojny pracował w przemyśle wojennym w Berlinie i Bochum. 

8. Kaczmarek Stefan. (Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Nauczydel 
ludowy. Urodzony 18.12. 1884 w Porażynie. Seminarjum nauczycielskie w Paradyżu. 
Radny gminy Stara Krobia p. Gostyń. Członek Kółka Rolniczego w Domachowie, 
wiceprezes Towarzystwa Nauczycieli Polaków w Gostyniu. W armji niemieckiej słu- 
żył w 47 pułku piechoty w Poznaniu od 1.10. 1905 do 1.10. 1906. 

4. M a r w e g Z y g m u n t. (Z. S. L. N.— N. D.). Wydawca »Gazety Po- 
znańskiej*, »Głosu Wielkopolanek« i >Pracy€. Urodzony w 1878 w Ostrzeszowie. 
Książka »La Poiogne et rćquilibre europeen* 1916. Za czasów pruskich wytaczały 



- 246 - 

mu władze pruskie liczne procesy polityczne. Członek zarządu głównego Stronnictwa 
Demokratyczno-Narodowego w b. zaborze pruskim. 

5. Nader Mikołaj. (Narodowo- Chrześcijański Klub Robotniczy). Stolarz. 
Urodzony 4.12.1875 w Pogorzeli. Szkoła ludowa. B. delegat do Sejmu dzielnicowego 
w Poznaniu. B. prezes okręgu Zjednoczenia Zawodowego Polskiego w Berlinie. 
B. członek zarządu Związku Towarzystw Polskich w Berlinie. B. członek Sokoła, 
Towarzystwa Polsko- Katolickiego, Towarzystwa Stolarzy w Berlinie. B. prezes dzielnicy 
poznańskiej Narodowego Stronnictwa Robotników. W armji niemieckiej służył 
w artylerji. 

6. Sikora Wojciech. (Narodowe Zjednoczenie Ludowe). Bankowiec 
w Ostrowie. Urodzony 1.4, 1874 w Krempie p. Ostrów. Studja prawnicze. Członek 
Sokoła, Towarzystwa Kupców. B. prezes Towarzystwa Młodzieży Kupieckiej i Towa- 
rzystwa Śpiewaczego w Krempie. Kasjer Komitetu wyborczego na powiat Ostrów. 
W 1905|6 redaktor cPolaka* w Katowicach. W wojsku niemieckiem służył rok. W 1914 
na froncie w obronie krajowej. 

7. Ks. S ty czy ń s ki Tadeu s z. (Z. S. L. N.— N. D.). Proboszcz w Gro- 
dzisku. Urodzony w 1870 w Śremie. Seminarjum duchowne w Poznaniu i Gnieźnie* 
Prezes Rady miejskiej w Grodzisku. B. poseł do sejmu pruskiego (1908 — 1918) 
i sekretarz Koła Polskiego w Berlinie. Prezes Towarzystwa robotniczego, Samopo- 
mocy żeńskiej i Kółka rolniczego. Artykuły polityczne. Założyciel Towarzystwa 
Narodowo-Demokratycznego w Grodzisku. 

8. Thomas Aleksander. (Stron. Mieszczańskie). Kupiec w Borku. 
Urodzony w 1871 w Małacłiowie p. Śrem. Szkoła ludowa. Członek Rady miejskiej, 
członek Sejmiku w Koźminie. Wiceprezes Związku Towarzystw Kupieckich w Po- 
znaniu, członek zarządu innych stowarzyszeń. 

9. Wierzbicki Andrzej. (Z. S. L. N.). Przemysłowiec w Warszawie' 
Długoletni dyrektor Towarzystwa Przemysłowców w Warszawie. B. członek II 
Rady Stanu. 



i 



śląsk i Prusy Królewskie. 



Posłowie ze Śląska i Prus Królewskich, którzy jako byli posłowie do parla- 
mentu niemieckiego zasiadają w Sejmie aż do przeprowadzenia wyborów na tery- 
torjach b. zaboru pruskiego przypadających Polsce w myśl Traktatu Wersalskiego. 



Okręg wyborczy 2 

rejencji Opolskiejt Miasto i poMriat Opole. Wybory 12.1. 1912. 

Uprawnionych 28507, głosowało 21923. Polak 9258, Centrum 8715, Socjalista 
285, Liberał Narodowy 1635. Wybór ścisły: Polak 11786, Centrum 11069. 



Ks. Brandys Paweł. 

Ks. Brandys Paweł. Proboszcz w Dzierzgowicach p. Kozielski. Uro- 
dzony 4.12.1869 w Pawłowicach p, Pszczyna. Studja teologiczne na uniw. w Wro- 
cławiu. Święcenie kapłańskie w 1896 r. w Wrocławiu. Przewodniczący Kasy poży- 
czkowo-oszczędnościowej w Dzierzgowicach. B. poseł do parlamentu niemieckiego 
1907—1918. 



-■ 248 — 



OKreg wyborczy 4 

rejencji Opolskiej: Miasto Gliwice, powiaty Toszecko-Gliwicki i Lubliniecki. 

Wybory 6.6. 1918. 




Korfanty Wojciech. 

K O r f a n t y Wojciech (Z. S. L. N.). Publicysta. Urodzony w Sadzawce 
p. Katowice. Gimnazjum Katowice 1896—1901, prawo i ekonomja na uniwersytecie 
w Berlinie i Wrocławiu. W 1900 r. pracował jal<o górnil< w Icopainiacłi na Śląsku, 
aby poznać warunki pracy górników. B. poseł do Sejmu pruskiego 1903 -1918, 
b. poseł do parlamentu niemieckiego 1903 — 1912 i od 1918 (pierwszy poseł polski 
do parlamentu niemieckiego z Górnego Śląska okręg Katowice— Zabrze). B. członek 
Komisarjatu Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu, kierownik Wydziału politycznego 
i wojskowego. B. redaktor »Górnoślązaka«, »Kurjera Śląskiego*, i «Polaka«. Wię- 
ziony przez 4 miesiące we Wronkacłi. B. prezes Związku Sejm. Lud.-Narodowego. 



Okręg wyborczy 5 

rejencji Opolskiej: Miasta Bytom i Królewska Huta i powiaty Bytom, Królewska 
Huta i Tarnowskie Góry. Wybory 12.1. 1912. 

Uprawnionycti 77314, głosowało 55348, Polak 20671, Centrum 12957, Socja- 
lista 13534, Narodowy liberał 10176. Wybór ścisły: Polak 18659, Socjalista 12786. 




Dombek Paweł. 



- 249 - 

Dombek P a w e h Redaktor „Katolika". Urodzony 15. 8. 1865 w Bytomiu. 
Gimnazjum w Bytomiu (1877/85). B. praktykant górniczy (1885/86). B. poseł do 
parlamentu niemieckiego 1912—1918. Od 1886 r. czynny udział w organizacjach 
robotników przemysłowych „Związek Wzajemnej Pomocy", (pierwszy sekretarjat ro- 
botniczy w Niemczech w 1889 r.). Współzałożyciel „Spółki Parcelacyjnej" w Bytomiu 
(obecnie Bank Ziemski) i długoletni prezes Rady nadzorczej. Prezes Banku Ludowego 
w Siemianowicach. Przez 20 lat prezes Towarzystwa górnośląskich Przemysłowców 
w Bytomiu (członek honorowy). Praca publicystyczna od 1886 w „Dzienniku Ślą- 
skim", „Pracy**, „Kurjerze Śląskim" i „Katoliku". Broszury: „Co robotnik winien 
wiedzieć o zabezpieczeniu na starość i niemoc", „10 lat pracy społecznej „Związku 
Wzajemnej Pomocy". 30 procesów politycznych, od 28. 5. 19 do 8. 8. 1919 więziony 
w Żeganiu, skąd zdołał zbiedz. 



Okręg wyborczy 6 

rejencji Opolskiejt Miasta Katowice i Zabrze i poiyiaty Kato^vice i Zabrze. 

Wybory 12.1. 1912. 

Uprawnionych 79 126, głosowało 59 354, Polak 17 913, polski socjalista 14 904 
centrum 11358, narodowy liberał 9 415, Niemiec 5 755. Wybór ścisły: Polak 18 659, 
polski socjalista 12 786. 




Sosiński Wojciech. 

S O s i ń s k i Wojciech (N. Z. R., następnie Narodowy Chrześcijański 
Klub Robotniczy). Kupiec, od 1896 — 1905 robotnik hutniczy. Urodzony 3. 4. 1872 
w Lubomierzu p. Pleszew. Szkoła ludowa (1878 — 1886) i kurs społeczno-ekono- 
miczny. B. poseł do parlamentu niemieckiego 1912 — 1918. Założyciel wielu towa- 
rzystw w Nadrenji i Westfalji, b. prezes Towarzystwa polsko-katolickiego św. Anto- 
niego w Ruhrort-Laar (1900—1903). B. mąż zaufania, b. wiceprezes, od 1905 prezes 
Zjednoczenia Zawodowego Polskiego. Założyciel Sokoła i Koła śpiewaczego w Sie- 
mianowicach. Prezes Kasyna w Siemianowicach (1913 1919). Członek Towarzystwa 
Wyborczego i Stowarzyszenia Kupców. Od 1906-1909 redaktor „Zjednoczenia". 
Prelegent. Więziony 3 razy przez Grenzschutz w 1919 r. 



250 - 



Okręg wyborczy 7 

rejencji Opolskiej: powiaty Pszczyna i Rybnik. Wybory 3.II. 1919. 

Uprawnionych 45 566, głosowało 30 752. Polak 17 473, konserwatysta 5 995, 
centrum 5 402, socjalista 1882. 



Ks. Pospiech Paweł. 

Ks. Pospiech P a w e ł (Z. S. L. N-)- Urodzony 22. 1. 1878 w Kokoszy- 
cach. Studja teologiczne na uniwersytecie w Wrocławiu. W 1903 r. święcenia ka- 
płańskie. B. poseł do parlamentu niemieckiego 1912—1918. Członek honorowy 
Zjednoczenia Zawodowego Polskiego. Członek Rady nadzorczej Banku Ludowego 
w Katowicach. Podczas powstania na Górnym Śląsku w 1919 r. zajmował się opieką 
nad uchodźcami z Górnego Śląska. 



Okr^g wyboray 4 

rejencji Gdańskiej* Powiaty Nowe Miasto, Kartuzy i Pnck. Wybory 12.1. 1919. 

Uprawnionych 30 445, głosowało 26 893. Polak 17 344, rzeszowiec 7 173, 
centrum 2 051, socjalista 316. 




Dr. Łaszewski Stefan. 

Dr. Łaszewski Stefan (Z. S. L. N.). Od 1892 adwokat w Grudziądzu, 
wojewoda pomorski. Urodzony 8. 1. 1862 w Brąchnówku p. Toruń. Prawo 
w Wrocławiu i Berlinie. B. poseł do parlamentu niemieckego 1912 — 1918 i wice- 



- 251 - 

prezes Koła Polskiego. Prezes towarzystwa Pomocy Naukowej dla młodzieży Prus 
Królewskicti, członek łionorowy Towarzystwa Przemysłowego w Grudziądzu. B. czło- 
nek Centralnego Komitetu Wyborczego na Rzeszę i członek Komitetu Wyborczego 
na Prusy Królewskie, Warmię i Pomorze. B. członek Naczelnej Rady Ludowej i jej 
komisarz w Gdańsku. Obrońca w procesacłi politycznycłi. B. porucznik niemieckiej 
obrony krajowej. 



Uprawnionycli 30 238, głosowało 26 698. Polak 16 259, narodowy liberał 9 450, 
centrum 606, socjalista 374. 




Ks. Dunaj ski Piotr. 

Ks. Dunaj ski Piotr (Polskie Stronnictwo Ludowe). Od 1905 proboszcz 
w Lipuszu. Urodzony 26. 1. 1869 w Dzierząźni p. Kwidzyn. Seminarjum duchowne 
w Pelplinie. B. poseł do parlamentu niemieckiego 1912 — 1918. Założyciel Banku 
Ludowego w Lipuszu, założyciel „Bazaru", „Rolnika", „Domu Ludowego'' w Lipuszu. 
Członek i prezes Rady nadzorczej kilku Spółek zarobkowych. Współzałożyciel „Gazety 
Chojnickiej". Korespondent „Gazety Chojnickiej", „Gazety Gdańskiej" i innych 
Broszury: „O zwalczaniu pijaństwa", „Oszczędności". 



WYNIKI WYBORÓW 

DO 

SEJMU USTAWODAWCZEGO 



i. 

DWA OKRĘGI LITWY 
i KRÓLESTWO KONGRESOWE 



Uwa^a: Chcąc uzyskać cyfry ostateczne należy brać wyniki wyborów w poszczególnych okręgach 
i to rządki cyfr, ustawionych przy nazwach okręgów, drukowanych tłustemi czcionkami. 









- 254 - 
















1 2 


3 


4 5 6 7 


8 


9 


10 


11 


o 
to 

V 












'a . 


OJ 




1 




w 




„^ 


o -N 




!>. 


s 5 


'S 




'H 




I-I 

o 

>. 


Nazwa Okręgu 






S "O 
S 2 


Ii 




c 


^ =2 


c 
^ 




3 




u 


1 ^ ^ 


ii c9 


S^ 




"€" R 


G Pu 






wyborczego 


Cl 


■^ -f 2, S -^ ó 




N 
ii 


OT 


= 
m 


> 


j^ 




3 


° >. W) S o ^ 


.^ > 


•SJ ^ 


=^ ^ 


§ ^ 


% 


o 








^ 

73 73 


M 


i2 Ć7 


^ 
^ '^ 


u 


t>4 




_o 


o «J o o & 3 


3 


"o => 





S. 3 


^ 


Z 




1— 1 


hH 55 n S" , N łj 


O, H-J 


Oh J 


Pk C/3 


N >-\ 


z 


2 


Suwałki . . . . 


70770 


1 
51067 11? 72.1 49390 














Miasto Suwałki . . 


8293 


4460 


7 55.1 4268 














Powiat „ . . 


23980 


17518 


52 73.2 17457 














„ Sejny . . . 


10678 


6701 


2 62.7 6673 














„ Augustów . 


27819 


22388 


45 80.4 20992 












3 


Łomża ..... 


228192 


186309 


86.0 143402 


19055 




2094 








Miasto Łomża . . 


9749 


7559 


77.5, 3171 


100 




707 








Powiat „ . . 


38767 


30622 


78.9 22321 


4996 




389 








„ Ostrów . . 


44109 


33491 


75.9 23064 


6984 




28 








„ Mazowieck . 


37859 


32555 


85 9' 27678 


998 




165 








„ Ostrołęka . 


34873 


28363 


813 22428 


3523 




405 








„ Kolno . . 


29111 


26236 


90 l! 22786 


1152 




17 








„ Szczuczyn . 


33724 


27483 


81.4 22100 


1302 




383 






4 


Ciechanów . . . 




145895 


5 101116 


10024 


9389 


8571 




i 




Powiat Ciechanów . 




26400 


16971 


1939 


1137 


4029 








Mława . . 




36205 


25151 


2253 


5885 


190 








„ Przasnysz . 




24294 


20038 


1093 


1593 


249 








^ Maków . . 




25160 


19963 


166 


24 


1278 








„ Pułtusk . . 




33878 


18995 


4573 


750 


2825 




1 


5 


Lipno 


7357 


261749 


54 83.9 12217 


36209 




958 








Powiat Lipno. . . 


3796 


727221 


34 71.6 7238 


12356 




144 








Rypin. . . 


3560 


534718 


30 97.4! 4979 


23853 




814 






6 


Płock . . . . 


j 


89833 


1 57030 


7950 




13907 








Miasto Płock . . . 


1 


10213 


• 4435 


59 




2768 








Powiat „ . . . 




30652 


16025 


3347 




7849 








„ Płońsk . . 




23194 




15850 


2088 




2220 








Sierpc . . 




25644 




20720 


1956 




1070 






7 


Włocławek . . . 

Powiat Włocławek . 
„ Nieszawa . 




85432 
47563 
37869 


231 


1 57947 
29545 
28402 


9551 

4679 

' 4872 




7206 
4933 
2273 






8 


Konin . . około 


134000 


126484 




94.4 4109 


20259 


79437 


4112 




9 


Kutno 




123466 




87847 


4539 




12741 


21231 


; 




Powiat Kutno . . 




39214 




16977 


954 




9190 


5647 






Gostynin . 




32119 




, 12547 


1747 




955 


11821 






Łęczyca . . 




52133 




28323 


1838 




2596 


3763 




10 


Kalisz 


131413 


104828 


642 


79.7 53993 


10436 


24641 


6272 








Miasto Kalisz. . . 


20586 


14887 


37 


72.3 8262 


21 


85 


1479 








Powiat „ . . . 


60699 


47711 


229 


78.6 17310 


4857 


19272 


4170 








Turek. . . 


50128 


44227 


376 


96.8 28401 


5552 


5277 


605 




11 


Sieradz lira^ l]ail7Cll 
















1 




Do przeniesienia . 




1 



















- 255 



14 



o 

T3 

O 



•N 



15 



16 



xi ^ 
•N h-l 



r: 
o 

ćTT 



-o 

•N 



17 



rt o 

o OJ jj 

G Ol, ± 

U c Cu 
ON:; 

' -Ti 4-> N 

^ o ti 

o fl 2 



18 



03 ^ 

■^'2 

Oh 4) 

03 I 

-^ O 

O .2, c 

>v o 03 
•NJC/3 S 



19 



Oh C 

c >-, 
^> 

o "^ 

o ' 
c/2 OJ 

en e 
^ I 

-I 



20 



21 

o 



22 



23 



24 



25 



o 


o 






■o 








>. 


er. 






•N 


D 










1) 






0) 


b 


u 


<v 


s 


o 
-o 


a 



N 



bo > 

G O 
03 T3 
S 3 





>, 




o 






V 

o 


•a 


T3 

3 

(U I-I 

3 o 


c 
W 


y S 


c 


;=: -M 




ii u 


>. 


rt o 


(5 

a 


W CA) 


PCI 



5939 
574 
1158 
408 
1432 
2367 
3310 
1858 
1652 



31081 
2005i 
11031 
14621 



352| 

ll\ 

307 

6 

14 

6 

2 

661 

494 

29 

1 
137 
130 

20 
110 

10 

4 
6 



9391 

7541 
84 

loi; 



2133 


605 


468 


17316 


626 


98 


182 


2465 


587 


28 


8 


2017 


286 


28 


211 


2888 


553 


11 


1 


2760 


21 


355 




1571 


52 


20 


66 


2125 


8 


651 




3490 


778 






• 5 83 


76 






520 


129 






1254 


31 






764 


313 






665 


229 






1233 


270 


259 






31 


139 






239 


120 







8396 
5435 
2961 





701 


789 


1 
i 




622 


729 






79 


60 






810 


605 




8501 




936 




2726 




584 




1728 




231 




5121 




121 






1063 


741 






1019 


472 






33 


70 


' 




11 


198 





10555 
2938i 
3263 
25031 

1851 i 
4188 ! 
3133 
1055 
7698 

1 4539, 
1 311 
l| 2873 
2152* 
2364 
1544 
8.0 
630 



6527 2654 











256 - 
















1 2 


3 


4 


5 6 7 


8 9 10 


11 1 




Z przeniesienia . 






! 1 
i 




1 ! ' 


1 




12 


Miasto Łódź . . 


195003 


154402 


79.1 


21851 


\ 32748 




3£ 


13 


Powiat Łódź . . 


174961 


145012! 1526 81.0 


38194 


, 13273; 13303 


35380 


IC 




»> V • ■ • 


54643 


46404 


90 84.8 


14315 


26591 4835 


10596 


s 




y, Łask . . . 


57508 


47-641331 84.3 


8511 


2459| 4399 


18578 


4 




Brzeziny . . 


62820 


49818 


105 79.4 


15368 


8155! 3769 


6306 


4 


14 


Łowicz 


144403 


114457 


616 79.7 


75400 


16854 7052 


7037 






Powiat Łowicz . . 


47669 


39456 


174 83.1 


24086 


5280 2636 


5612 






„ Skierniewice 


3 485 


23320 


121 74.4 


18424 


1625 ! 600 


333 






Rawa . . . 


38204 


31135 


201 82 


19830 


8008; 162 


491 






„ Sochaczew . 


27045 


20546 


120 76.4 


13054 


1941: 3654 


601 




15 


Grodzisk .... 


153712 


118184 


517 76 


76693 


15192 11904 




5 




Powiat Błonie . . 


54351 


41818 


213 77 


23322 


4394 7883 




3 




„ Grójec . . 


61727 


49966 


132 80 


33540 


9799 1159 








„ Warszawa . 


37634 


26400 


172| 70.1 


19831 


999 2862 




1 




po lewym brzegu Wisły 
















16 


M. Was-szawa ok. 


433000 


297246 


68.6 


160944 


[■ 


42971 




6 


17 


Mińsk Mazow. 


135561 


107343 


359 79.1 


66142 


23874 




7035 








Powiat Mińsk . . 


49944 


37945 


81 


75.9 


21589 


11235 




4046 








„ Radzymin . 


37207 


29772 


145 


80.0 


18343 


2271 




472 








w Warszawa . 


48330 


39626 


133 


81.9 


28662 


10368 




2517 








po prawym brzegu Wisły 












t 








18 


Siedlce .... 




103716 


155 




74049 


16030 1864 








Miasto Siedlce około 


14300 


10494 


32 


73.3 


3603 


84 




1099 








Powiat „ . . . 




29030 


25 




31291 


6044 




443 








„ Sokołów . . 




33107 


43 




27014 


3770 




139 








Węgrów . . 




3108 


55 




22141 


6132 




•183 






19 


Łuków 


119916 


97058 


197 


80.9 


44304 


40376 




1844 


408 






Powiat Łuków . . 


57947 


48893 


98 


84.3 


23086 


19110 




1304 


297 






^ Garwolin . 


61969 


48165 


99' 77 3 


21218 


21266 


504 


111 




20 


Biała 


133356 


92991 


26 


69.7 


44457 


31181 






4338 




21 


Chełm 

Powiat Cłiełm . . 
„ Tomaszów . 




63892 
25075 
21858 






16468 

4353 

-5059 


34395 
13204 
13457 




4908 

3739 

293 








» Hrubieszów 




19959 


1- 


7056 


7734 




876 






22 


Lublin 


200873 


139711 


534 69.5 


29672 


53939 




25986 


8892 






Miasto Lublin. . . 


46273 


29953 


133 64 7 


10423 


134 




9732 


100 






Powiat „ . . . 


53789 


36468 


156 67.7 


5339 


14234 




7389 


5054 






,, Lubartów . 


37409 


26527 


42 70.9 


1768 


15373 




3727 


1442 






» Puławy . . 


63402 


46763 


203 73.7 


4605 


24198 




5138 


2296 




23 


Zamość .... 


.09873 


150657 


571 71.7 


26779 


85560 




12750 








Powiat Zamość . . 


62425 


46160 


100 73.9 


8629 


24040 


8987 








Biłgoraj . . 


40.46 


22894 


161 57.0 


7096 


12924 


857 








„ Janów . . 


56298 


39053 


231 69.0 


5424 


15565 


2334 








Krasnostaw 


51413 


42384 


81, 56.0 


5645 


33382 


611 




24 


Sandomierz . . 


167972 


101914 


60.6 


25831 


41060 


' 14504 






Powiat Sandomierz. 




28386 




8185 


14633 




1364 






w Opatów . . 




45536 




9999 


14903 




8936 






,> Iłża . . . 




27565 




7647 


11524 


4204 


, 




Do przeniesienia . 


1 

1 










1 




1 


1 

















- 


257 - 














13 


14 


15 


16 


17 


18 19 20 


21 22 23 24 25 


1156 


12751 


1841 




5493 


7448 


1 

! 

97 13419 


17941 


18251 


50 








1030 


5523 


1474 








132 7107 


8734 




5 








22 


1317 


141 








127 1641 


4947 




2 








1 


2040 


715 








4 1577 


4260 


^ 


43 








1007 


2166 
4 


618 
351 




483 




1 3889 
2632 


















824 




389 






570 


















640 




11 






498 
















4 


1408 
639 




14 
69 






943 

580 














125 




4142 


4201 






















106 




1338 


1462 






















7 




2545 


2141 






















12 




259 


598 






















11888 


13347 


28551 




2593 




15 


25200 














443 




8274 




1196 




















104 




3272 




671 




















211 




1939 




248 




















128 




3063 




277 




















537 


2798 


1090 




828 


1593 




4132 














236 


990 


748 




312 


1165 




1641 














161 


238 


161 




1 






443 














56 


691 


105 




232 






929 














84 


879 


76 




283 






1119 














1365 


6234 






74 


534 




1404 


515 












562 


2853 






48 


533 




924 


176 












803 


3381 
3965 






26 
962 


1 




480 
5037 


339 












58 




3077 




8063 




















27 








3752 




















14 








3035 




















17 








1276 




















452 


8063 


5851 


6627 


167 


8 




54 














349 


3049 


3865 


2244 


4 






53 














8 


1503 


196 


710 


20 


3 


















59 


1352 


462 


951 


3 


1 


















36 


2159 


1328 


2722 


140 


4 




1 














11236 


5607 




8120 






34 














1 


1076 




3402 






16 














32 


1417 




566 








2 














11180 


2594 




1953 








1 














12 


520 




2199 






15 














8435 


4875 










7582 














17 


911 










3276 










« 




5574 


2654 










3270 






1 






1844 


1310 










1036 









































17 



258 



J_ 


2 


3 


4 


5 


6 


7 


8 


9 


10 


11 


12 




Z przeniesienia . 








- 












25 


Opoczno .... 


122039 


92177 


442 


91.0 


54612 


12094 


5489 


11564 






Powiat Opoczno . 


57672 


48677 


232 


84 5 


39922 


152 


1463 


3593 






„ Końskie . . 


64867 


43500 


210 


67.5 


14690 


11942 


4026 


797l| 




26 


Kielce 


176131 


142297 


330 


80 8 


57933 


657671 


5352 








Miasto Kielce. . . 


18324 


13673 


83 


74.6 


7900 


86 




1568 








Powiat Kielce. . . 


64094 


49770 


136 


77.6 


33511 


11501 




2205 








„ Jędrzejów . 


46651 


39429 


57 


84.6 


7394 


28201 




557 








„ Włoszczowa 


50062 


39738 


54 


79.3 


9128 


25979 




1022 






27 


Pińczóiv .... 


122445 


106058 


473 


86.6 


7904 


86431 




1237 








Powiat Pińczów. . 


59130 


50094 


185 


88.3 


3185 


40896 




939 








Stopnica. . 


63315 


55968 


288 


84.7 


4719 


45535 




298 






28 


Olkusz 


135345 


109791 


151 


82.5 




74967 


17634 


5527 


2636 






Powiat Olkusz . . 


65286 


50948 


79 


86.1 




29205 


10085 


4600 


1432 






„ Miechów . 


70059 


58843 


72 


83.7 




45762 


7549 


927 


1204 




29 


Sosnowiec . . . 


148155 


105968 


522 


71.7 


20294 




22153 


35708 




9614 




Miasto Sosnowiec . 




22576 


120 




6i93 




62 


6428 




4375 




Dąbrowa . 




8350 


54 




2407 




24 


3422 




288 




„ Będzin . . 




6542 


16 




431 




2 


470 




310 




„ Zawiercie , 




8185 


29 




1014 




36 


1583 




3399 




Powiat Będzin . . 




60275 


303 




10249 




22029 


23805 




1242 


30 


Cząstochot^a . 




154564 


259 




92314 


36922 




9838 








Miasto Częstochowa 




27105 


60 




17397 


101 




2145 








Powiat „ 




60443 


76 




43966 


11286 




2529 








Miasto Radomsk . 




6843 


8 




2115 


134 




1873 








Powiat „ 




60173 


115 




28836 


25401 




3291 






31 


Piotrków. . . . 


1 12670 


84732 


274 


75.3 


29159 


29023 




7879 




6845 




Miasto Piotrków 




15960 






4867 


28 




3281 




2602 




Powiat „ 




68772 






24292 


28995 




4598 




4243 


32 


Radom 


144432 


106208 




73.5 


69418 


14109 




9493 








Miasto Radom . . 


32051 


22135 




690 


7620 


158 




6334 








Powiat „ . . 


59475 


50956 




85.6 


43757 


3606 




1834 








Kozienice 


52906 


33117 




62.5 


17961 


10345 




1325 






33 


Białystok . . . 


125297 


94454 


142 


75.5 


74736 










3532 




Miasto Białystok 


33024 


17070 


50 


51.8 


5473 










1571 




Powiat „ 


48463 


38098 


65 


78.7 


33001 










1777 




„ Sokółka . . 


43810 


39286 


27 


89.7 


36262 










184 


34 


Bielsk 


54677 


32935 


177 


60.2 


25425 


1782 












Ogółem . . 




3890830 


8315 




1669 630 


810852 


158743 


319328 


79922 


85773 

















259 - 














13 


14 


15 


16 


17 


18 


1Q 20 21 22 23 24 25 
















8418 




























4547 




























4871 


















81 


7098 


946 






5293 


















28 


2121 


396 






1491 


















17 


1257 


225 






1037 


















2 


1523 


203 






1549 


















34 


2197 


122 






1216 














30 


631 




9825 






















18 


498 




4563 






















12 


138 




5262 






















2537 














6336 














1829 














3452 














708 














2884 














3663 














14818 














1472 














3056 














850 














1359 














251 














5078 














448 














1705 














640 














2630 














36 




54 




343 


269 


2587 


12189 














2 




11 




278 


177 




5001 














15 




47 






20 
64 




2525 
2245 














20 




6 




65 


8 




2418 














2789 








131 


1188 


71 


7647 














703 








63 


661 




3684 














2086 








68 

2101 

1647 

180 

274 


527 




3963 
11087 
6296 
1579 
3212 














303 


9819 




6064 






















169 


6552 




3305 






















134 


1541 
1726 




1645 
1114 






















2301 














3427 












56236 


85974 


60038 


50436 


29135 


14975 


2658 


183421 


31729 


18251 


8446 


6527 


2654 





— 260 - 





II. 


I>v£ ^^ 2Lj O 


^g. 




_ó 




•i^ 


'Js" 


u- 




Nazwa okręgu 
wyborczego 


3 


V C/3 U 

o'^> 


o & c 

V— 1 cfi ■« 

c & 




<u O 2 
■^t3 .3 

-^ PCl, 

•3J - 


^ & 






Ph C 


U) 


O 


Cu 


35 


Cieszyn 


} 


OCf^ y b O 1 


r y ni 


e od 


były 


36 


Kraków 


163144 


118312 




72.5 






Miasto Kraków 


96084 


64065 




66 5 






Powiat „ 


31074 


25661 




825 






„ Podgórze .... 


17271 


133^4 




77.4 






„ Wieliczka . . . 


18715 


15202 




81.6 




37 


Oświęcim ...... 

Powiat Oświęcim . . . 
„ Biała 


89274 


69398 
16008 
15452 


248 
69 
76 


78.2 






„ Chrzanów . . . 


około 


35060 


103 






38 


Żywiec 


105000 


74963 


732 


720 


16432 


39 


Nowy Targ 


124206 


95649 


919 


77.0 


52504 




Powiat Nowy Targ 


35267 


29243 


96 


82 9 


13369 




„ Myślenice . . . 


45904 


31410 


143 


68.4 


15899 




„ Limanowa . . . 


32480 


26513 


499 


81.6 


18847 




„ syd. Dobczyce 


10555 


84S3 


181 


80.3 


4389 


40 


Nowy Sącz 




77733 






31253 


41 


Jasło 




60589 






15351 


42 


Tarnów 

Miasto Tarnów 

Powiat „ 

„ Brzesko 

„ Bochnia 

„ Dąbrowa .... 
Pilzno 




157409 
11153 
27485 
37580 
40537 
24257 
16397 






96340 
413 
18451 
29769 
21299 
13422 
12986 


43 


Rzeszów^ 




94588 


626 




51194 




Miasto Rzeszów .... 




3619 


17 




51 




Powiat „ .... 




45625 


213 




28461 




Ropczyce ... 




28227 


- 94 




19625 




„ Strzyżów .... 




17615 


302 




:i057 


44 


Tarnobrzeg 


119383 


96420 


678 


80 7 


8358 




Powiat Tarnobrzeg . . . 


34751 


29909 


41 


860 


1725 




„ Kolbuszowa . . 


2«494 


22480 


317 


78 1 


2883 




„ Mielec 


30583 


26162 


64 


855 


2170 




„ Nisko 


25555 


17869 


256 


69.9 


1580 


45 


Jarosław 




74222 


212 




45452 




Miasto Jarosław .... 


" 


3896 


20 




359 




Powiat „ .... 




23372 


69 




10157 




„ Przeworsk . . . 




19112 


36 




13701 




„ Łańcut 




27743 


87 




21235 


46 


Przemyśl 

Miasto Przemyśl .... 
Powiaty Przemyśl 
Bircza i Brzozów . . 




49802 
13325 

36477 






15009 
196 

14813 




Ogółem ... 




969185 


3414 




331893 



:E= o HL. 



- 261 - 



C/D 



M S lU 



O' 

Cu 






S cb ^ 

& ^ « 









'^ a 



>> 



a; Ss rt 






(U o 



rt 1 
J3.2 rt 

i^c/3 



.J3 C 
o o o 

>. >-: o 



s i ę 


z powodu 


i n w a 


z j i c 


z e s k 


i e j. 






14514 


46490 


40923 




1138 


11946 


2431 


962 


507 


70 


19806 


28923 




1089 


10825 


2892 


936 


497 


10554 


9309 


5582 




20 


167 


13 


16 





1977 


7997 


3144 




8 


243 


8 


6 


1 


1913 


9878 


2672 




21 


687 


18 


4 


9 


3969 


38553 


16154 


6194 


965 


3608 


165 






2832 


5694 


2197 


4482 


— 


1506 


78 






51 + 


6328 


7167 


5 


51 


513 


— 






443 


25682 


6585 


1677 


914 


1640 


87 






I9ó34 


21044 




16971 


822 










10046 


5841 


4572 


15480 


4234 




2972 






1121 


885 


2609 


7374 


2817 




1068 






7474 


1141 


1255 


4917 


206 




661 






1059 


1542 


604 


2445 


1286 




940 






392 


2273 


104 


744 


249 




303 






9621 


12020 


5146 


18019 






6669 






2651.2 


9605 


9121 






6183 








4614 


10987 


6732 


27142 


1732 




9689 






30 


1917 


1131 


2514 


1460 




3688 






33 


672 


70 


7787 


49 




423 






477 


964 


612 


4898 


59 




1301 






305 


7057 


4692 


5142 


50 




1992 






2750 


195 


46 


6046 


105 




1586 






1019 


182 


181 


1255 


15 




699 


• 




4609 


7706 


3085 


7007 


14686 


6851 








6 


1282 


1095 


2l3 


643 


329 








4490 


3889 


649 


' 2109 


2782 


3245 








106 


2044 


910 


3169 


574 


1705 








7 


491 


431 


1516 


10739 


1072 


, 






75673 








12389 










26309 








1875 










16001 








3596 










19478 








4514 










13885 








2404 










7849 


11491 


7191 




2139 










29 


2208 


1297 




2 










3279 


6999 


2854 




83 










1450 


533 


1440 




1988 










3091 


1751 


1600 




66 










11931 


10680 


10591 




1591 










— 


8390 


45 i2 




207 










11931 


2290 


6059 




1384 











188972 ' 174417 102913 86113 39706 1 28088 ! 21761 



1227 



512 



- 262 - 

III. Wielkopolska. 



Nr. 




Ilość 


Ilość 


Ilość 


•/o 


Zjednocz. 


Polska 




okręgu 
wybor- 
czego 


Nazwa 
okręgu wyborczego 


upra- 
wnionych 


oddanych 

głosów 

ważnych 


głosów 

nie- 
ważnych 


głosu- 
jących 


Stron. 
Narodo- 
wych 


Partja 
Socjali- 
styczna 


Inni 


2 


Gniezno cały okr. 
Miasto Gniezno . . 




137321 


2993 




134810 


2268 


243 






8626 


10 




8376 


250 


— 




Pow. „ . . 




7715 


12 




7345 


370 


— 




y, Czarnków . . 




5778 


162 




5566 


126 


86 




„ Chodzież . . 




1580 


4 




1573 


7 


— 




„ Wągrowiec 




15507 


80 




15221 


262 


24 




y, Września . . 




12543 


440 




12388 


114 


40 




„ Jarocin . . . 




18195 


63 




18147 


42 


6 




„ Śrem. . . . 




20107 


42 




19868 


236 


3 




„ Środa . . . 




15532 


40 




17501 


29 


2 




„ Poznań Wsch. 




14132 


1943 




13874 


237 


21 




„ Oborniki . . 
Poznań cały okręg 
Miasto Poznań . . 




15504 


197 




14949 


595 


60 


3 


229351 i 178065 


273 


77.6 169558 


6558 


1949 




97266 


60943 


179 


62.6 


55715 


4290 


938 




Pow. Międzychód . 


7787 


6272 


6 


80.5 


6127 


81 


64 




y, Wieleń . . . 




2660 


2 


— 


2478 


— 


182 


- 


„ Szamotuły . . 


31935 


23036 


21 


72.1 


22148 


715 


172 




„ Poznań Zach. 


16368 


15481 


9 


945 


15089 


308 


84 




„ Kościan. . . 


22670 


17682 


9 


77.2 


17601 


68 


13 




Śmigiel . . . 


15510 


12987 


11 


83.7 


12844 


111 


32 




jt Babimost . . 




14042 


20 


— 


13193 


569 


284 




„ Nowy Tomyśl 


17846 


9867 


5 


55.2 


9438 


387 


42 




„ Grodzisk . . 


16549 


13108 


U 


79.2 


13100 


6 


2 




„ Międzyrzec . 
Ostrów cały okręg 
Pow. Ostrów. . . 


3320 


1988 


— 


59.8 


1825 


23 


140 


4 




118460 


714 




116653 


1521 


286 






15473 


123 




14999 


442 


32 




„ Ostrzeszów . 




11621 


63 




11429 


185 


7 




„ Kępno . . . 




2812 


121 




2419 


251 


142 




„ Odolanów . . 




12294 


23 




12014 


279 


1 




„ Pleszew . . 




12933 


49 




12839 


58 


36 




» Krotoszyn . . 




14020 


30 




14006 


14 


— 




„ Koźmin. . . 


11600 


101 




11543 


46 


11 




„ Gostyń . . . 


18428 


30 




18389 


29 


10 




„ Leszno . . . 


1 5739 


113 




5553 


153 


33 




„ Wschowa . . 




2993 


2 




2993 


-- 


— 




„ Rawicz . . . 




10547 


59 




104G9 


64 


14 




3 okręgi ogółem . 




433846 


3980 




421021 


10347 


2478 



Pogląd na przebieg i wynik wyborów. 



Dnia 28. listopada' 1918 wydał Naczelnik Państwa Józef Piłsudski jdekret 
o wyborach do Sejmu ustawodawczego. Ordynacja wyborcza polega na powszecti- 
nem, bezpośredniem, bez różnicy płci, tajnem i proporcjonalnem głosowaniu. Posłów 
według ordynacji miało być 526 (241 z Kongresówki, 174 z Małopolski i Śląska 
Cieszyńskiego, 112 z b. zaboru pruskiego). O wyboracłi na całym obszarze Polski, 
oznaczonym w ordynacji wyborczej nie mogło być jeszcze wtedy mowy, gdyż zabór 
pruski pozostawał jeszcze w ręku Niemców, a w Galicji Wscłiodniej trwały walki 
z Ukraińcami. Toteż dekret o wyborach do Sejmu ustawodawczego z 28 listopada 
naznaczający wybory na dzień 26 stycznia 1919 postanowił, że w Galicji Wschodniej 
z powodu niemożności odbycia wyborów wejdą do Sejmu posłowie - Polacy, którzy 
w 1918 należeli do austrjackiej Rady państwa. Ponieważ 2 okręgi V i VII ze Lwowa 
do parlamentu niemieckiego nie były obsadzone z powodu śmierci śp. Lisiewicza 
i Habdera, przeto w dniu 26. 1. 19. zarządzono uzupełniające wybory, według zasad 
ordynacji z 1907 r. Dekretem zaś z 7 lutego 1919 posłowie polscy z parlamentu 
niemieckiego zostali uprawnieni do obrad w Sejmie jako przedstawiciele zaboru pru- 
skiego. 

W chwili rozpisania wyborów, okręg 2 (Suwałki), 20 (Biała Siedlecka), 33 
(Białystok) i 34 (Bielsk) znajdowały się jeszcze pod okupacją wojsk niemieckich. 
Z tego powodu musiano w tych okręgach odłożyć wybory sejmowe. W okręgu 2 
odbyły się wybory 16 lutego 1919, w 20 dnia 9 marca, w okręgach zaś 33 i 34 
15 czewca 1919. W dniu wyborów do Sejmu nastąpiła ir.wazja czeska na Śląsk 
Cieszyński. To uniemożliwiło odbycie wyborów w okręgach 35 i 35 a. Ponieważ 
jednak w okręgu 35 (Cieszyn) istniała tylko jedna, kompromisowa lista stronnictw 
polskich, przeto Sejm na posiedzeniu 14 marca 1919 na wniosek posła Dr. Bobro- 
wskiego jednomyślnie uchwalił uznać posłami z Księstwa Cieszyńskiego 6 kandy- 
datów zgłoszonych na liście No. 1. B. zabór pruski domagał się, aby jako repre- 
zentantów Wielkopolski uznać 71 członków Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu. 
Wniosek w tej sprawie posła Korfantego był w Komisji konstytucyjnej przedmiotem 
długotrwałych i namiętnych obrad. Ostatecznie sejm na posiedzeniu 5 kwietnia 1919 r. 
uchwalił wniosek Komisji konstytucyjnej,^aby w Poznańskiem przeprowadzić wybory 
42 posłów. Stworzono tam 4 okręgi wyborcze (Mogilno, Gniezno, Poznań i Ostrów). 
Zmieniono również dla Wielkopolski ordynację wyborczą t. j. sposób wyboru człon- 
ków głównych komisji wyborczych i dopuszczono do głosowania wojskowych 
w czynnej służbie. Wybory odbyły się 1 czerwca 1919 i to tylko w 3 okręgach. 
W okręgu bowiem Mogilno z powodu zgłoszenia tylko jednej listy przez to samo 
wymienieni na niej kandydaci otrzymali mandaty poselskie. Po 1 czerwca 1919 za- 
trzymali swe mandaty nadal posłowie z Prus Zachodnich i Górnego Śląska. W dniu 
zwołania Sejmu na I posiedzenie posłowie wschodni o-galicyjscy: Stern, Dębski, Wy- 
socki, Rauch, Kolischer i Abrahamowicz znajdowali s:ę pod okupacją ukraińską i do- 
piero w miarę oswobadzania Galicji Wschodniej zjawiali się w Sejmie. Posłowie 



.- 264 - 

wielkopolscy Dąbek, ks. Dunajski i ks. Brandys znajdowali się na Górnym Śląsku 
lub Prusach Zachodnich i dopiero przekradłszy się przez linię wojenną zasiedli 
w Sejmie. Poseł Franciszek Morawski z Poznańskiego od lutego do 1. czerwca 1919 
przebywał w Paryżu i nie zasiadł w Sejmie. W dniu tym utracił on mandat razem 
z posłem Ferdynandem Radziwiłłem, gdyż nie zostali wybrani z Wielopolski. To 
wszystko wpłynęło na to, że ilościowy skład Sejmu zmieniał się podczas całej I-szej 
Sesji. W dniu zwołania Sejmu 10 lutego zebrało się 305 posłów, dnia zaś 2 sierpnia 
1919 w chwili rozejścia Sejmu na wakacje Sejm liczył 394 względnie 395 wliczając 
Romana Dmowskiego, który do tej pory nie zjawił się w "Sejmie, będąc delegatem 
Polski na konferencji pokojowej w Paryżu. 

Załączone tablice wskazują ilości głosów oddanych na poszczególne stron- 
nictwa i partje. Zauważyć jednak należy, że brak w nich danych statystycznych 
z U okręgu wyborczego. Przypuszczając jednak, że w tym okręgu głosowało 100 
tys. wyborców będziemy mogli w przybliżeniu obliczyć ilość głosujących w całej 
Polsce. Otrzymamy wówczas 3 899 445 głosujących w Królestwie Polskiem i 2 okrę- 
gach Litwy (33 i 34), 972 599 w Zachodniej Galicji i 437 826 w Poznańskiem (bez 
Mogilna, gdzie wybory nie odbyły się z powodu zgłoszenia tylko jednej listy wy- 
borczej). Ogółem w przybliżeniu 5 309 570. Ilości uprawnionych nie wykazały 
Komisje wyborcze. Z tego powodu nie można obliczyć procentu głosujących. Z da- 
nych, które posiadam, wynika, że najwięcej procentowo głosowało w 8 okręgu (Konin) 
94,47o, następnie w 25 (Opoczno) 91,07o. Najmniej zaś w 34 okręgu (Bielsk) 60,27o 
i 25 (Sandomierz) 60,67o- Naogół jednak procent głosujących był wielki. Zdarzało 
się nawet, że w wielu wiejskich obwodach głosowania wszyscy uprawnieni oddali 
swe głosy do urny wyborczej. Jak z załączonych tablic wynika w Kongresówce 
i 2 okręgach na Litwie otrzymał Związek Sejmowy Ludowo-Narodowy 45,487o głosów, 
Polskie Stronnictwo Ludowe »Wyzwolenie« 21,97''/o, Polska Partja Socjalistyczna 
8,657o) Polskie Stronnictwo Ludowe »Piast« 2,16, Polskie Zjednoczenie Ludowe 4,97o, 
Narodowy Związek Robotniczy 2,327o, partje drobne i bezpartyjni 1,82. Ze stronnictw 
żydowskich otrzymali ortodoksi 2,367o, sjoniści l,377o, Żydowskie Stronnictwo Lu- 
dowe (Priłucki) j,637o, Żydowska Socjalno Demokratyczna Partja »Poałej Sjon« 0,797n, 
Żydowska Socjalno - Demokratyczna jPartja »Bund« 0,40*^ /o, Żydowska Socjalistyczna 
Partja »Vereinigte« 0,097o oraz inne partje żydowskie i listy bez oznaczenia przy- 
należności partyjnej żydowskiej 5,06'^^. Z partji niemieckich otrzymało Niemieckie 
Stronnictwo Ludowe 0,647o,! Ewangielicki Związek Ludowy 0,237o, Ewangielickie 
Stronnictwo Ludowe 0,l8, bezpartyjni Ewangielicy 0,077'o oraz Niemcy (lista z Łodzi) 
0,497o. 

W Małopolsce otrzymało Polskie Stronnictwo Ludowe »Piast« 34,Ol°/o gło- 
sów, 'Polskie Stronnictwo Ludowe (lewica) *19,367o, P. P. S. 17,877o, Sejmowy 
Związek Ludowo Narodowyl 0,54-/o, Katolicko- Ludowi 8,827o. Inne partje polskie 
} bezpartyjni 4,1 77o. sjoniści 2, 877o, żydowscy socjaliści 0,1 27o, Żydowska Socjalno 
Demokratyczna Partja*^ »Poalej Sjon« 0,05, inne listy żydowskie 2,237o- W Po- 
znańskiem zaś blok stronnictw narodowych 97,047n» P- P. S. 2,387o inni 0,667o. 

Wynik głosowania w miastach polskich powyżej 10 000 mieszkańców był 
zadowalniający. Braknie rezultatów miast Zduńskiej Woli, Międzyrzecza i Włodawy, 



- 265 - 

które to miasta dat nie podały. Procentowo wypada ilość oddanych głosów 
w b. Kongresówce w ten sposób: Związek Ludowo Narodowy 40,427,,, P. P. S. 
17,487o, Narodowy Związek Robotniczy 8,357o. Polskie Zjednoczenie Ludowe 0,077o, 
Polskie Stronnictwo Ludowe »Wyzwolenie« 0,387,,, Polskie Stronnictwo Ludowe 
»Piast« 0,037o, inne ugrupowania polityczne polskie i bezpartyjni 2,667o. Ze stron- 
nictw żydowskich otrzymały: Żydowska Socjalno Demokratyczna Partja »Poalej Sjon« 
2,197o, Żydowska Socjalno Demokratyczna Partja »Bund« l,527o, Żydowska Socjali- 
styczna Partja »Vereinigte« 0,3T'o, Żydowskie Stronnictwo Ludowe 3,707o, Ortodoksi 
5,757o, Sjoniści l,897o i inne partje żydowskie i żydowskie listy bez oznaczenia 
przynależności partyjnej 12Ą6'\I^^. Stronnictwa niemieckie zebrały głosów na swe listy: 
Niemieckie Stronnictwo Ludowe 0,397o, Niemcy (w Łodzi) 2,337o. 

W Małopolsce w miastach otrzymały głosów : Związek Ludowo Narodowy 
36,827,, P. P. S. 35,80"/o, Katolicko Ludowi 3,177o, Polskie Stronnictwo Ludowe 
»Piast« 1,1 17o. Polskie Stronnictwo Ludowe (lewica) 0,187o, inne partje i bezpartyjni 
3,197o, Żydowska Partja Socjalistyczna 0,877o, Sjoniści 1,74, Żydowska Partja Socja- 
listyczna »Poalej Sjon« 1,74^/0, listy żydowskie bez oznaczenia przynależności partyjnej 
13,847o. Wreszcie w miastach Wielkopolski w Poznaniu i Gnieźnie blok stronictw 
narodowych zebrał Q2,127o głosujących, P. P. S. 6,54, inni l.S^^/^. 



I Sesja Sejmu 

od 10 lutego 1919 do 2 sierpnia 1919. 

I Sejm Ustawodawczy Polski Niepodległej został zwołany dekretem Naczelnika 
Państwa z 7 lutego 1919 na dzień 10 lutego do Warszawy. Otwarcie Sejmu rozpo- 
częło się uroczystem nabożeństwem w katedrze św. Jana. Następnie odbyło się po- 
święcenie gmachu sejmowego przez Ks. arcybiskupa gnieźnieńsko-poznańskiego Dalbora 
przy ulicy Wiejskiej 2, 4 i 6. Kwestja wynalezienia odpowiedniego gmachu dla obrad 
sejmowych w Warszawie nastręczała ogromne trudności. Zamek królewski, w którym 
obradowały sejmy Rzeczypospolitej Polskiej, Księstwa Warszawskiego i Królestwa 
Kongresowego zupełnie do tego celu nie nadawał się, gdyż nie posiada on sali na 
tyle obszernej, by w niej mogło obradować 400 posłów, i nie posiada galerji dla 
publiczności. Pozatem nowoczesna technika obrad parlamentarnych wymaga obok 
sali obrad plenarnych Sejmu całego szeregu pomieszczeń dla komisji i klubów poselskich. 
O budowie nowego gmachu dla Sejmu wobec krótkiego czasu dzielącego dzień roz- 
pisania wyborów od 1 plenarnego zebrania się Sejmu nie mogło być mowy. Po 
starannem zbadaniu wszystkich będących do rozporządzenia gmachów w Warszawie 
zdecydowano się obrać na siedzibę Sejmu budynek b. Instytutu szlacheckiego, na- 
stępnie Maryjskiego Instytutu dla panien przy ulicy Wiejskiej. Budynek ten złożony 
z gmachu głównego i kilku pawilonów bocznych wzniesiony został w lach 1851 — 1853 
wykonany był przez architekta Józefa Orłowskiego i od 1852 przez T. Schiillera. 
Przebudowany przez architekta Kosmowskiego do chwili wyjścia Rosjan z Warszawy, 
był własnością rosyjskiego Instytutu Maryjskiego. Budynek jednak wymagał, aby 



- 266 - 

mógł w nim obradować Sejm, gruntownych przeróbek. W dniu 1 grudnia 1918 
sekcja budowlano-techniczna Ministerstwa Spraw Wewnętrznych otrzymała polecenie 
przygotowania gmachu na dzień 15 lutego 1919 wraz z kredytem na budowę w su- 
mie 1 miijona marek. Kierownictwo robót objęli architekci Kazimierz Tołłoczko, 
Romuald Miller i Tadeusz Szanior. Do pracy powołano 300 robotników. Dzięki 
niestrudzonej pracy architektów, przedsiębiorców i robotników zdołano w tak krótkim 
terminie wykonać nieodzowną przebudowę gmachu dla Sejmu. Koszty budowy do- 
sięgły 2 700 000 marek. 

Dnia 10 lutego 1919 nastąpiło otwarcie Sejmu przez Naczelnika Państwa 
Józefa Piłsudskiego, który powołał na tymczasowego przewodniczącego najstarszego 
z posłów Ferdynanda Radziwiłła. Jako sekretarze fungowali najmłodsi posłowie Nie- 
działkowski i Ks. Kaczyński. Na 2 posiedzeniu dnia 14 lutego Sejm uchwalił tym- 
czasowy regulamin obrad uchwalony przez Konwent Seniorów. Następnie przystą- 
piono do wyboru Marszałka Sejmu. W pierwszem głosowaniu brało udział 304 
posłów. Z 297 oddanych, ważnych głosów otrzymał poseł Witos 144 głosy, poseł 
Trąmpczyński 128 głosów, poseł Ostachowski 25. W drugiem głosowaniu otrzymał 
poseł Trąmpczyński 155 głosów, Witos 149, 2 karty oddano białe. Poseł Trąmpczyński 
przyjął godność marszałka Sejmu i podziękował za wybór. Przez aklamację nastę- 
pnie wybrani zostali wicemarszałkami sejmu: Jakób Bojko (Polskie Stronnictwo Lu- 
dowe »Piast«), Stanisław Osiecki (Polskie Stronnictwo Ludowe ^Wyzwolenie* 
Józef Ostachowski (Polskie Zjednoczenie Ludowe), Andrzej Moraczewski (P. P. S.) 
i Andrzej May (Związek Sejmowy Ludowo Narodowy). Sekretarzami wybrani zostali 
Jan Bryl, Jan^ Dębski, Antoni Harasz, Józef Putek, Kazimierz Pużak, Stefan Sołtyk, 
Wincenty Szymczak i Ludwik Waszkiewicz. Na posiedzeniu 3-ciem w dniu 20 lutego 
1919 kwestorami obrani zostali Jan Rudnicki, Eustachy Rudziński, Franciszek Ma- 
ślanka, Franciszek Tylman, Zygmunt Klemensiewicz i Jan Dąbrowski. Na tem po- 
siedzeniu zawiadomił Marszałek, że Feliks Grabowski oddał laskę marszałkowską po 
Józefie Lubowidzkim, marszałku Sejmu Królestwa Kongresowego w maju 1830 r. do 
dyspozycji nowoobranego marszałka Sejmu. Uderzeniem tej laski w podłogę rozpo- 
czyna i zamyka obrady Sejmu [marszałek. Na posiedzeniu tem złożył swą władzę 
w ręce Sejmu Naczelnik Państwa Józef Piłsudski. Na wniosek wszystkich stronnictw 
sejmowych uchwalono powierzyć jednak Mu dalsze sprawowanie urzędu Naczelnika 
Państwa. Uchwałę tę przytaczam poniżej. Jest bowiem ona na razie jedyną naszą 
Konstytucją : 

Uchwała ^Sejmu z dnia 20. 2. 1919 o powierzeniu Józefowi Pił- 
sudskiemu dalszego sprawowania urządu Naczelnika Państwa 

I. 

Sejm przyjmuje oświadczenie Józefa Piłsudskiego, że składa w ręce Sejmu 
urząd Naczelnika Państwa do wiadomości i wyraża Mu podziękowanie za pełne 
trudów sprawowanie urzędu w służbie dla Ojczyzny. 

11. 

Aż do ustawowego uchwalenia tej treści Konstytucji, która określi zasadnicze 
przepisy o organizacii naczelnych władz w Państwie Polskiem, Sejm powierza dalsze 



- 267 - 

sprawowanie urzędu Naczelnika Państwa Józefowi Piłsudsi<iemu na następującycli 
zasadach : 

1. Władzą suwerenną i ustawodawczą w Państwie Polskiem jest Sejm usta- 
wodawczy. Ustawy ogłasza Marszałek Sejmu z kontrasygnaturą prezesa ministrów 
i odpowiedniego ministra facliowego. 

2. Naczelnik Państwa jest przedstawicielem Państwa i najwyższym wyko- 
nawcą ucliwał Sejmu w sprawach cywilnych i wojskowych. 

3. Naczelnik Państwa oraz rząd są odpowiedzialni przed Sejmem za spra- 
wowanie swego urzędu. 

5. Akty państwowe Naczelnika Państwa wymagają podpisu odpowiedniego 
ministra. 

Podczas I sesji Sejm odbył 84 posiedzenia plenarne. Z rozlicznych ustaw 
uchwalonych przez Sejm wymienić należy jako najważniejsze: ustawę w sprawie po- 
boru do wojska z 7 marca (referent Dubanowicz), ustawę o przymusowem wydzierża- 
wieniu ziemi leżącej odłogiem z 8 marca (referent Dąbski), uchwalenie wniosku ko- 
misji spraw zagranicznych w sprawie sojuszu Rzeczypospolitej Polskiej z państwami 
sprzymierzonemi dla walki z Niemcami z 27 marca (referent Dr. Stanisław Grabski), upo- 
ważnienie ministra skarbu do zaciągnięcia pożyczki zagranicznej do wysokości 5 miliardów 
franków 28 marca (referent Radziszewski), ustawę o załatwieniu zatargów zbiorowych 
pomiędzy pracodawcarni a pracownikami rolnymi z 28 marca (referent ks. Kaczyński), 
uchwalenie Konwencji wojskowej 1 kwietnia (referent Dubanowicz), ustawę o nie- 
tykalności członków Sejmu z 8 kwietnia (referent Dr. Liebermann), ustawę o rzeczo- 
wych świadczeniach wojennych (z 11 kwietnia) referent Matakiewicz), ustawę o usta- 
leniu i szacowaniu świadczeń i strat wojennych z 10 maja, ustawę o tymczasowem 
zaopatrzeniu wdów i sierót po wojskowych wojska polskiego z 27 maja (referent 
Matakiewicz), ustawę o stabilizacji i o wynagrodzeniu nauczycieli szkół powszechnych 
z 27 maja (referent Smulikowski), uchwalenie kredytu dla skarbu w wysokości 500 000 000 
marek dnia 30 maja (referent Wojdaliński), powołanie do życia Komisji kodyfikacyjnej 
3 czerwca (referent dr. Zygmunt Marek), uchwalenie upoważnienia Polskiej Kasy Po- 
życzkowej w sprawie wypuszczenia 600 miljonów marek 6 czerwca (referent Godek), 
ustawę o dodatku do poborów oficerów i żołnierzy i o dodatkach dla ich rodzin 
12 czerwca (referent ks. Nowakowski), ustawę o ochronie lokatorów 28 czerwca 
(referent Grzędzielski), ustawę o utworzeniu Głównego Urzędu Ziemskiego 2 lipca 
(referent Poniatowski), ustawę o Straży Bezpieczeństwa i Policji Państwowej 24 lipca 
(referent Skulski), ustawę o zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego w czasie wojny 
24 lipca (referent Zygmunt Seyda), przyznanie funkcjonariuszom państwowym nad- 
zwyczajnego dodatku drożyźnianego 28 lipca (referent Gdyk), przyznanie nauczy- 
cielstwu szkół średnich i seminarjów dodatku drożyźnianego 28 lipca (referent Sołtyk), 
uchwalenie planu gospodarki zbożowej w okresie gospodarczym 1919/20 29 lipca 
(referent Wasilewski), ustawę o organizacji władz i urzędów skarbowych 31 lipca 
referent Kiernik), ustawę o tymczasowej organizacji b. dzielnicy pruskiej 1 sierpnia 
(referent ks. Adamski), ustawę o utworzeniu województw 1 sierpnia (referent Kiernik), 
ustawę o godłach i barwach narodowych 1 sierpnia (refeient ks. Lutosławski), ustawę 
o orderze »Virtuti militari* 1 sierpnia (referent Dubanowicz), ustawę o odpowiedział- 



— '268 - 

ności osób wojskowych za przestępstwo przeciwko własności skarbu wojskowego 
i łapownictwo 1 sierpnia (referent Swiola), -ustawę o zapobieżeniu szkodliwemu łian- 
dlowi ziemią i unieważnieniu aktów kupna i sprzedaży gruntów i lasów powyżej 
60 łia zawartycłi po 1. 6. 1919 2 sierpnia (referent Małupa). Rozprawy nad reformą 
Folną zaczęły się w Sejmie 3 czerwca, zagaił je referent tej sprawy poseł Jan Dąbski. 
Zajęły one sejmowi 21 posiedzeń w części lub całkowicie. Ukończone zostały zaś 
dnia 10 lipca, kiedy to reforma rolna uchwaloną została 183 głosami przeciw 182. 
Pierwsze czytanie budżetu państwa polskiego za czas od 1 stycznia 1919 do 30 
czerwca I9l9 zajęło sejmowi 3 posiedzenia 15, 16 i 17 lipca. Dnia 31 lipca 1919 
Sejm uchwalił w głosowaniu imiennem ratyfikację traktatu pokojowego w Wersalu 
287 głosami przeciw 41. Dnia 5. czerwca nastąpił ponowny wybór marszałka 
Sejmu, Wojciecha Trąmpczyńskiego. Głosowało 299 posłów, 19 wstrzymało się od 
głosowania. Poseł Trąmpczyński otrzymał 186 głosów, poseł Błażej Stolarski 109, 
rozstrzelonych głosów 4. 

Sejm w I sesji sejmowej może się pochwalić znacznymi wynikami pracy usta- 
wodawczej. Nie posunęła, się jednak zupełnie naprzód sprawa uchwalenia Konstytucji, do 
czego właśnie Sejm ten przedewszystkiem został powołany do życia. Projekt konsty- 
stytucji nie został nawet uchwalony w komisji i jak się zdaje dużo jeszcze czasu 
upłynie nirh gotowy projekt Konstytucji wejdzie na porządek dzienny obrad plenarnych 
sejmu. ZłoŻ3'ło się na to wiele powodów, jak": małe doświadczenie parlamentarne 
większości nowoobranych posłów, wysunięcie przed załatwieniem projektu konsty- 
tucji projektów reformy rolnej, a wreszcie i to, że rząd zbyt późno przedłożył sejmowi 
swój projekt konstytucyjny. Rząd bowiem wystąpił ze swą deklaracją konstytucyjną 
dopiero 6 maja 1919. Komisji konstytucyjnej przedłożono kilka projektów: rządowy» 
Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie", Związku sejmowego Ludowo Na- 
rodowego, klubu posłów P. P. S. i klubu Pracy konstytucyjnej (projekt posła Buzka). 

Głosowania w sejmie odbywają się zwykle przez powstanie z miejsc posłów. 
Na żądanie jednak posłów przy ważniejszych ustawach odbywa się ono imiennie lub 
przez wyjście z sali. Wyniki tych głosowań podaję kolejno według posiedzeń. Dają 
one zarazem pogląd na obecność posłów w sejmie podczas plenarnych posiedzeń. 
Przy wyborze imiennym marszałka Sejmu 14. 2. 19 obecnych było 305 posłów. 

Dnia 14 marca na posiedzeniu XIV za nagłością wniosku Kowalewskiego 
w sprawie uzupełnienia składu Sejmu przedstawicielami b. zaboru pruskiego, Spiża, 
Orawy i kresów wschodnich głosowało 103 przeciwko 89. 

Dnia U kwietnia na posiedzeniu XXX podczas głosowania imiennego nad 
zniesieniem stanu wojennego w b. Kongresówce i b. Galicji za I częścią wniosku 
Dębskiego było za 148, przeciw 141. 

Tego samego dnia odrzucenie wniosku Diamanda, by ustawa w przedmio- 
cie zabezpieczenia spokoju i bezpieczeństwa publicznego w Państwie Polskiem była 
postawiona na porządku dziennym posiedzenia w dniu 12 kwietnia 115 głosami 
przeciw 95. 

Dnia 13 maja na posiedzeniu XXXVII przyjęcie poprawki Zygmunta Seydy 
do wniosku nagłego Dąbskiego w sprawie rugowania z mieszkań pracowników rol- 
nych przez wielkich właścicieli ziemskich 110 głosami przeciw 80. 



- 2r9 - 

Dnia 15 maja na posiedzeniu XXXVIII odrzucenie wniosku mniejszości ko- 
misji komunikacyjnej w sprawie tymczasowego dodatku drożyznianego dla kolejarzy 
134 głosami przeciw 90. 

Dnia 16 maja na posiedzeniu XXXIX za odesłaniem jeszcze raz do komisji 
prawniczej wniosku nagiego Witosa o usunit^cie wyzysku przy sprzedaży łąk i ko- 
niczyny na pniu przez właścicieli i łiandlarzy głosowało 128 posłów przeciwko 107. 

Dnia 23 maja na posiedzeniu XLI za wnioskiem Stolarskiego (postawienie 
reformy rolnej na następnem posiedzeniu) głosowało 97 przeciw 105. 

Dnia 3 czerwca na posiedzeniu XLIV odrzucenie sprawozdania komisji admi- 
nistracyjnej w sprawie napadu tłumu na Sąd Okręgowy w Siedicacłi 127 głosami 
przeciw 126. 

Dnia 4 czerwca na posiedzeniu XLV ucłiwalenie w 2 czytaniu ustawy 
o przedłużeniu umownycłi czasokresów przedsiębrania robót celem wydobywania 
minerałów zawierającycłi żywice ziemne 188 głosami przeciw 122. 

Dnia 5 czjerwca na posiedzeniu XLVI wybór ponowny marszałka Sejmu 
posła Wojciecłia Trąmpczyńskiego 185 glosami przy 109 głosach, padłycłi na posła 
Błażeja Stolarskiego, 4 rozstrzelonycłi i 19 wstrzymującycłi się. 

Dnia 6 czerwca na posiedzeniu XLVII wyznaczenie porządku obrad na- 
stępnego posiedzenia w myśl wniosku Osieckiego 109 głosami przeciw 102. 

Dnia 17 czerwca na posiedzeniu LII ucłiwalenie nagłości wniosku Skupia 
w sprawie zaprzestania wysyłania milicji ludowej na front 147 głosami przeciw 116 

Dnia 24 czerwca na posiedzeniu LIV głosowało 133 posłów za odesłaniem 
wniosku Malinowskiego (możliwość powszeclinego strejku rolnego w czasie żniw) 
do komisji aprowizacyjnej, za odesłaniem do komisji ocłirony pracy 131 posłów. 

Dnia 25 czerwca na posiedzeniu LV odrzucenie poprawki Poniatowskiego do 
rezolucji komisji skarbowej w sprawie zniesienia granicy celnej pomiędzy Poznańskiem 
a Kongresówką 164 głosami przeciw 120, odrzucenie poprawki Zygmunta Seydy 150 
głosami przeciwko 138. 

Na tern samem posiedzeniu w głosowaniu imiennem odrzucenie nagłości 
wniosku Daszyńskiego w sprawie zmianj przedstawicielstwa Rzeczypospolitej Pol- 
skiej na konferencji pokojowej 186 przeciw 100. 

Dnia 27 czerwca na posiedzeniu VLII odrzucenie wniosku Rottermunda 
(odrzucenie dyskusji nad ustawą o ocłironie lokatorów) 165 głosami przeciwko 137. 
Odrzucenie poprawki Szybiłły do tej ustawy 147 głosami przeciw 143. 

Dnia 28 czerwca na posiedzeniu LVIII odrzucenie 4-ej poprawki Suligowskie- 
go do ustawy o ochronie lokatorów 127 glosami przeciw 91. 

Dnia 4 lipca na posiedzeniu LXIII podczas głosowania nad reformą rolną 
odrzucenie poprawki Szymborskiego punktu 3 go 193 głosami przeciw 174. Przy 
punkcie 6 odrzucenie wniosku Staniszkisa 195 głosami przeciw 160. Odrzucenie 
wniosku formalnego, by głosowano z kolei nad wnioskiem większości komisji rolnej 
(maximum posiadania ziemi) 188 głosami przeciw 177. Ucłiwalenie wniosku (ode- 
słanie punktu 6 z nowemi wnioskami do komisji rolnej) w głosowaniu imiennem 
192 głosami przeciw 170, 1 wstrzymujący się. 

Dnia 7 lipca na posiedzeniu LXIV odrzucenie wniosku komisji rolnej (punkt 



- 270 - 

6 reformy rolnej) w imiennem głosowaniu 182 głosami przeciw 178 przy 3 wstrzy- 
mującycli się. Odrzucenie poprawki Staszyńskiego do punktu 6 w głosowaniu imien- 
nem 181 głosami przeciw 181 (1 wstrzymał się, 1 głos nieważny). 

Dnia 8 lipca na posiedzeniu LXV odrzucenie poprawki Dubanowicza do 7 
punktu reformy rolnej w imiennem głosowaniu 190 głosami przeciw 177. Ucłiwalenie 
punktu 7 w imiennem głosowaniu 203 głosami przeciw 158. Ucłiwalenie poprawki 
imiennej Poniatowskiego do 10 punktu w imiennem głosowaniu 185 gł. przeciw 171_ 

Dnia 10 lipca na posiedzeniu LXVII uchwalenie w 3-ciem czytaniu reformy 
rolnej w głosowaniu imiennem 183 głosami przeciw 182. Odrzucenie poprawki Dą- 
bskiego 175 głosami przeciw 163. 

Dnia 18 lipca na posiedzeniu LXXII odrzucenie poprawki Regera do wniosku 
komisji pracy do w sprawie z bezrobociem 158 gł. przeciw 100. Odrzucenie wniosku 
Diamanda (votum nieufności dla min. przemysłu i liandlu) 147 głosami przeciw 108. 

Dnia 19 lipca na posiedzeniu LXXIII ucłiwalenie w 2 czytaniu ustawy o do- 
brach donacyjnych 91 głosami przeciw 90. 

Dnia 24 lipca na posiedzeniu LXXVI odrzucenie wniosku Dębskiego w spra- 
wie ustawy o zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego w czasie wojny 160 głosami 
przeciw 100. 

Dnia 25 lipca na posiedzeniu LXXVII skreślenie paragrafu 4 ustawy o do- 
brach donacyjnych (wniosek J. Dębskiego) uchwalone 183 głosami przeciw 99. 

Dnia 31 lipca na posiedzeniu LXXXII uchwalenie ratyfikacji pokoju z Niem- 
cami w głosowaniu imiennem 287 głosami przeciw 41. 

Dnia 1 sierpnia na posiedzeniu LXXXIIi skreślenie poprawki ks. Starkiewicza 
do sprawozdania komisji rolnej o zabezpieczeniu sprzętów i zasiewów rolnych 117 
głosami przeciw 26. 

Największy zatem komplet był podczas obrad nad reformą rolną (367 posłów) 
dnia 4 lipca, najniższy (143 posłów) w przeddzień rozejścia się Sejmu na wakacje 
dnia 1 sierpnia. 

Posłowie w myśl regulaminu pobierają djety miesięczne 1500 mk. płatne 
z góry, które dnia 9.10.1919 podniesione zostały do 2l00 mk. Marszałek ponadto 
prócz djet poselskich pobiera 30.000 mk. rocznie na reprezentację. Nietykalność mają 
zapewnioną posłowie ustawą z dnia 8 kwietnia, Dziennik Praw Państwa Polskiego 
No. 31. z 12.4.1919 pozycja 263. 

W I sesji sejmowej przemawiali najwięcej razy w sejmie następujący posłowie: 
Ks. Adamski (10 razy), Arciszewski (13), Dr. Bardel (13), Brun (13), Bryl (13), Da- 
szyński (30), Dąbal (10), Dąbski (25), Dr. Diamand (50), Dr. Dubanowicz (10), Dr. Fichna 
(l3),Dr.Głąbińsl<i(24), Dr. Grabski (11), Dr. Kiernik (18),SKorfanty (13), Ks. Dr. Luto- 
sławski (16), Majewski (11), Ks. Okoń (12), Osiecki (19), Poniatowski (23), Putek (18), 
Rataj ( lO;, Dr. Rottermund (U), Dr. Zygmunt Seyda (29), Smoła (14), Smulikowski 
(12), Staniszkis (19), Ks. Starkiewicz (11), Wasilewski! (l2),i Witos (21). Rekord 
przemówień osiągnęli 2 posłowie z Klubu P. P. S. Dr. Diamand i Daszyński i z Sej- 
mowego Związku Ludowo Narodowego Dr. Zygmunt Seyda. 

W sesji tej na 396 posłów nie przemawiało w plenum 152 posłów, z tego 
77 włościan. 



BIURO SiJMU. 



Marszałek Sejmu: 

Wojciech Trąmpczyński 

Wicemarszałkowie: 

Jakób Bojko 
Władysław Herz 
Stanisław Osiecki 
Andrzej Maj 
Jędrzej Moraczewski 
Ks. Antoni Stycłiel 



Sekretarze: 



Jan Bryl 
Jan Dębski 
Antoni Hałasz 
Józef Putek 
Kazimierz Pużak 
Stefan Sołtyk 
Witold Staniszkis 
Wincenty Szymczak 



Kancelaria Sejmować 



Dyrektor kancelarji: Jerzy Pomykalski 

Starszy referent: Mieczysław Smolarski 

Referenci: Stefan Bartkiewicz 
Henryk Pomorski 

Pom. referenta: Zygmunt Kowczewski 
Leonard Elżanowski 
Wacław Szebeko 
Stanisław Lecłiowski 

Sekretarz: Marja Nakoniecznikowa 

Intendent: Wacław Wizgier 

Archiwista: Witold Łaszczyński 



Dziennikarz: Antoni Przemyski 
Ekspedytor: Leon Jóźwiak 
Sekretarze^nieetat.: Matylda von Rosenberg 
Włodzimierz Dembowski 
Wacław Kuczkowski 
Henryk Błaszczyk 
Starsi kanceliści: Kazimierz Kamieński 
Pola Stremerówna 
Stefan Biernacki 
Barbara Nawrotówna 
12 maszynistek. 



Biuro stenograficzne: 



Redaktor stenogramów: Karol Irzykowski 
Kier. biura sten.: Józef Chwoyko 
Rewizor: Wiśniewski 
Redaktor korespondencji: Emil Gross 



Rewizor: Wanda Suchecka 

Starsza pom. rev/izora: Marja Gulińska 

6 starszych stenografów 

5 młodszych „ 



- 272 - 



Komisje sejmowe. 

Sejm powołał do życia 23 l<omisje. Komisje: administracyjna, aprowizacyjna, 
l<omunikacyjna, konstytucyjna, likwidacyjna, octirony pracy, odbudowy kraju, opieki 
społecznej, oświatowa, prawnicza, przemysłowo-łiandlowa, robót publicznyełi, rolna, 
sl<arbowo-budżetowa, wodna, wojskowa, spraw zagranicznycłi, do 9. lipca liczyły 
30 członków, następnie zaś 31. Komisje złożone z l5 członków są: miejska (utwo- 
rzona na wniosek posła Suligowskiego), petycyina, regulaminowa i nietykalności po- 
selskiej, wspótdzielcza (utworzona na wniosek Dr. Rząda), -zdrowia publicznego, spraw 
żydowskich! (utworzona na wniosek Dr. Ołąbińskiego). Oprócz tego stworzono 
specjalną komisję ratyfikacyjną z 46 członków, która załatwiwszy sprawę traktatu 
z Niemcami, automatycznie rozwiązała się. Komisje wybierają dla opracowania ustaw, 
sprawozdań i t. p. podkomisje. Poniżej podaję ostatni skład poszczególnych! komisji, 
zaznaczając zarazem, którzy członkowie referowali wnioski komisyjne na plenum 
sejmu i wiele razy w I-szej sesji sejmowej. 

1. Komisja administracyjna: 



Baranowski Wincenty 

Bojanowski Michał 

Buzek Józef 

Ks. Chrzanowski Władysław 

Dębski Jan (przewodniczący) 

Dreszer Zygmunt 

Dubanowicz Edward 

Erdman Alfons 

Fiołka Wojciech 

Galik Edmund 

Godek Jan 

Kielak Stanisław 

dr. Kiernik Władysław 

Krzysztoforski Józef 

Napiórkowski Aleksander 

Nawrocki Jan 
Referentami na plenum sejmu byli 
dek 1. Łakota 1, ks. Szczęsnowicz 1, ks. 
wski 1, Skulski 2. 



Pluta Andrzej 

Poklewski-Koziełł Witold 

Puławski Tadeusz 

Putek Józef 

Sikora Wojciech 

Skulski Leopold 

Smulikowski Julian 

Ks. Sobolewski Kazimierz 

Srótka Roman 

Stesłowicz Władysław 

Suligowski Adolf 

Ks. Szczęsnowicz Stanisław 

Tarnawski Leonard 

Tomczak Mieczysław 

Waleron Andrzej 

w I sesji: Puławski 1 raz, Kiernik 3, Oo- 
Adamski 1, Tarnowski 1, Putek 1, Żuła- 



2. Komisja aprowizacyjna; 



Arciszewski Tomasz 
Bochenek Szczepan 
Bresiński Stanisław 
Brodziak Jan 
Dzikowski Błażej 
Federowicz Jan Kanty 



Gdyk Ludwik 

Grzędzielski Władysław (przew.) 

Koczur Feliks 

Kozłowski Jan 

Krzywkowski Błażej 

Lewy Stanisław 



- 273 

Łabęda Juljan 
Łańcucki Stanisław 
Marek Michał 
Matusz Józef 
Mierzejewski Karol 
Misiołek Leon 
Mrożewski Leonard 
Orzechówki Józef 
Ostachowski Józef 
Płocha Stanisław 
Referenci: Gr^ędzielski 2, Arciszewski 
jewski 1 i Gdyk 1. 



Postolski Ignacy 
Puławski Tadeusz 
Ks. Starkiewicz Szczęsny 
Szymczak Wincenty 
Tarek Walenty • 
Tuchołka Wiesław 
Walisiak Józef 
Wasilewski Romuald 
Wróblewski Juljan 

1, Woźnicki 1, Wasilewski 1. Mierze 



3. Komisja komunikacyjna: 



Biliński Józef 
Bryl Jan 
Bujak Antoni 
Duro Jan 

Festerkiewicz Franciszek 
Grabski Władysław (Gniezno) 
Hausner Artur 
Hryckiewicz Nikodem 
Karlikowski Walenty 
Kotnis Józef 
Lasota Piotr 
Łabęda Julian 
Łańcucki Stanisław 
Marweg Zygmunt 
Matusz Józef 
Michalak Walenty 
Referenci: Rajca 4, Tabaczyński 2, 



Moraczewski Jędrzej 

Osuchowski lironisław 

Paczóski Edward 

Pragacz Feliks 

Przewrocki Marcin 

Przybycień Franciszek 

Rajca Szymon (przewodniczący) 

Rauch Edmund 

Szmigiel Antoni 

Szymański Stanisław 

Tabaczyński Tadeusz 

Tutaj Dominik 

Tylman Franciszek 

Wojda Teofil 

Woj tan Mikołaj 

Moraczewski 1. 



4. Komisja konstytucyjna: 



Balicka Gabryjela 
Dr. Bardel Franciszek 
Bobek Paweł 
Bochenek J''^zef 
Dr. Buzek Józef 
Cieśla Adam 
Czapiński Kazimierz 
Daszyński Ignacy 
Dr. Dubanowicz Edward 
Ks. Dziennicki Stanisław 
Federowicz Jan Kanty 



Dr. Fichna Bolesław 

Dr. Gląbiński Stanisław 

Griinbaum Izaak 

Harasz Antoni 

Kamieniecki Witold 

Dr. Kiernik Władysław 

Ks. Kłos Józef 

Kosmowska Irena 

Ks. Dr. Lutosławski Kazimierz 

Ks. Maciejewicz Stanisław 

Piotrowski Antoni 



18 



274 - 



Szymborski Juljan 
Tabor Jan 

Wojdaliński Ryszard 
Żmitrowicz Józef] 



Poniatowski Juljusz 

Rataj Maciej (przewodniczący) 

Rudziński Eustachy 

Starowiejski Stanisław 

Ks. Stychel Antoni 
Początkowo ^przewodniczącym był Władysław Seyda. Złożył tę 
z cłiwiią zamianowania go ministrem dla b. zaboru pruskiego. Referenci: 
Kamieniecki, Niedziałkowski, ks. Lutosławski i Seyda Władysław po 1. 

5. Komisja likwidacyjna: 



godność 
Osiecki, 



Brun Stanisław 
Burakowski Piotr 
Godek Jan 
Grabski Władysław 
Grzędzielski Władysław 
Hartglass Maksymiljan 
Heilicli Stanisław 
Imiłkowski Ignacy 
Junga Karol 

Ks. Kaczyński Zygmunt 
Dr. Koliscłier Henryk 
Krężel Adam 
Kruczyński Michał 
Ks. Kurzawski Józef 
Dr. Lieberman Herman 
Majewski Stanisław 



Małupa Jan 
Maślanka Franciszek 
Osiecki Stanisław 
Pieniążek Jan 
Poniatowski Juljusz 
Pużak Kazimierz 
Serwatowski Władysław 
Śliwiński Hipolit 
Dr. Stesłowicz Władysław 
Swida Adolf 
Świniarski Alojzy 
Trzciński Juljusz 
Wasilewski Romuald 
Wierzbicki Andrzej 
Wojdaliński Ryszard 



6. 

Dr. Adam Ernest 
Federowicz Jan Kanty 
Kozłowski Jan 
Kułakowski Maciej 
Maślanka Franciszek 
Niewinowski Władysław 
Rajski Józef 
Rudnicki Jan 



Komisja miiejska: 

Suligowski Adolf (przewodn.) 
Szymański Stanisław 
Dr. Weinzieher Salomon 
Wojdaliński Ryszard 
Wojtan Mikołaj 
Woźnicki Jan 
Załęski Ignacy 



?• Komisja ochrony pracy s 



Dr. Bobrowski Emil 
Bojanowski Michał 
Dąbal Tomasz 
Dziubińska Jadwiga 
Gdyk Ludwik 
Idziak Wojciech 



Jakubowski Jan 
Jakubowski Tomasz 
Ks. Kaczyński Zygmunt 
Karlikowski Wincenty 
Kwiecień Franciszek 
Mąkolski Juljan 



- 275 - 



Margol Jan 
Nader Mikołaj 
Pieniążek Jan 
Pietrzyk Józef 
Rudnicki Jan 
Sawicki Szczepan 
Dr. Schiper Ignacy 
Sobek Jan 
Sokołowski Stefan 
Ks. Starkiewicz Szczęsny 
Referent: ks. Kaczyński. 



Dr. Steintiaus Ignacy 
Stępień Kazimierz 
Ks. Styczyński Tadeusz 
Szybilło Teodor 
Tabaczyński Tadeusz 
Waszkiewicz Ludwik (przew.) 
Woźnicki Jan 
Zaleski Antoni 
Ziemięcki Bronisław 
Żuławski Zgmunt 



8. Komisja odbudowy kraju: 



Baranowski Jerzy 
Blyskosz Józefat 
Cieśla Adam 
Dr. Diamand Herman 
Frąckowiak Jan 
Hausner Artur 

Kędzior Andrzej (przewodn.) 
Kieski Jan 

Kowalewski Konstanty 
Kramarcżuk Adam 
Krężel Adam 
Kruczyński Michał 
Kucłiarczak Micliał 
Kuracłi Walery 
Kurczak Teofil 
Marcłiut Wojciech 
Referenci: Bryl i ks. Starkiewicz 2, 
i ks. Sykulski. 



Mąkolski Juljan 
Mystkowski Kazimierz 
Pączek Antoni 
Rudnicki Jan 
Serwatowski Władysław 
Ks. Starkiewicz Szczęsny 
Strzębalski Władysław 
Ks. Suliński Stanisław 
Szafranek Jan 
Ks. Sykulski Kazimierz 
Tomaszewski Wacław 
Włodek Stanisław 
Wróbel Tomasz 
Załęski Ignacy 
Dr. Załuska Jan 

Kurczak, Trzciński, Radziszewski, Wójcik 



9. Komisja opieki 

Ks. Bliziński Wacław (przew.) 

Dymowski Tadeusz 

Dziubińska Jadwiga 

Fiałkowski Aleksander 

Harasz Antoni 

Jachowicz Józef 

Jóźwiak Józef 

Kantor Jerzy 

Kieski Jan 

Krawiec Kazimierz 

Lisiecki Wawrzyniec 



społecznej : 

Ks. Maciejewicz Stanisław 
Ks. Makowski Władysław 
Mazur Franciszek 
Ks. Maliński Kazimierz 
Dr. Meissner Czesław 
Moczydłowska Marja 
Ostrowski Michał 
Palonka Piotr 
Pękala Stinisław 
Rejdych Franciszek 
Równicki Walenty 



3576 - 



Śmiguła Andrzej 
Sokolnicka Zofja 
Ks. Styczyński Tadeusz 
Strzębalski Władysław 
Sudoł Jan 
Referenci Kowalczuk i Moraczewska po 1 



Szperna Stanisław 
Walćzuk Józef 
Ks. Wróblewski Bolesław 
Wysocki Kazimierz 



10. Komisja oświatoiva: 



Arcicłiowski Micliał 

Balicka Gabrjela 

Bobek Paweł 

etiudy Antoni 

Czapiński Kazimiezz 

Dębski Jan 

Dziubińska Jadwiga 

Dr. Halban Alfred 

Ks. Halko Stanisław 

Janeczek Micłiał 

Jóźwiak Józef 

Kaczmarek Stefan 

Ks. Dr. Lutosławslii Kazimierz 

Mierzejewski Karol 

Moczydłowska Marja 



Naumberg Dawid 
Opala Władysław 
Pietrzyk Józef 
Piotrowski Antoni 
Rataj Maciej 
Rudziński Eustacłiy 
Seib Tadeusz 
Smulikowski Jiijan 
Sokolnicka ,Zofja 
Sołtyk Stefan 
Starowiejski Stanisław 
Szymborski Juljan 
Thomas Ignacy 
Woźnicki Jan 



Referenci: Smulikowski 4, Rataj 2, Woźnicki, Bardel, Rudziński i Dziubiński po 1. 



11. 

Baworowski Jerzy 
Bojanowski Micliał 
Bojko Jakób 
Brzosko Władysław 
Durczak Jan 
Gajewski Michał 
Gałka Antoni 
Górski Walerjan 
Referent: Kamieniecki 1. 



Komisja petycyjna: 

Klemensiewicz Zygmunt 
Krempa Franciszek 
May Andrzej 
Ks. Maliński Kazimierz 
Mieczkowski Adam 
Dr. Tarnawski Leonard 
Tatarczak Stefan 



12. Komisja prawnicza: 



Anusz Antoni 

Dr. Bardel Franciszek 

Bigoński Edmund 

Dr. Buzek Józef 

Dr. Ćwikowski Stanisław 

Czertwertyński Seweryn 

Dr. Fichna Bolesław 



Góralski Ignacy 
Grzędzieiski Władysław 
Gumowski Stanisław 
Hartglass Maksymiljan 
Dr. Kiernik Władysław 
Dr. Lieberman Herman 
Małupa Jan 



277 



Dr. Marek Zygmunt (przewodn.) Skrzypek Henryk 



Mieczkowski Adam 
Miedziński Stanisław 
Orzechowski Józef 
Putek Józef 
Pużak Kazimierz 
Dr. Seyda Zygmunt 
Sikora Wojciech 
Referenci: Bardel 1, Bojanowski 
Seyda 6, Orzędzielski 3, Mieczkowski 3, 



Skup Władysław 
Dr, Steinhaus Ignacy 
Swida Adolf 
Szymański Franciszek 
Dr. Tarnawski Leonard 
Żmitrowicz Józef 
Żebrowski Aleksander 
1, Liberman 1, Matakiewicz 2, Zygmunt 
Swida 3. Zygmunt Marek 1, Steinhaus 1, 



Cwikowski 2, Perl 1, Putek 2 i Tarnowski 1. 



13. Komisja przemysłow^o-handlowa: 



Dr. Adam Ernest 
Babicz Jan 
Bochenek Józef 

Brun Stanisław (przewodniczący) 
Cianciara Jan 
Dr. Diamand Herman 
Farbstein Hersz Szyja 
Fiołka Wojciech 
Galiński Wincenty 
Irniłkowski Ignacy 
Jurkiewicz Michał 
Koźlicki Bolesław 
Kwasek Józef 
Majewski Stanisław 
Maślanka Franciszek 
Mystkowski Kazimierz 
Osiecki Stanisław 
Referenci: Diamand 4, Majewski 3, 
sław 1, Szczerkowski 1 i Stesłowicz 1. 



Rajski Józef 
Ramatowski Antoni 
Rauch Edmund 
Rolla Ludwik 
Rudnicki Jan 
Ks. Sędzimir Zygmunt 
Dr. Stesłowicz Władysław 
Szczerkowski Antoni 
Szmigiel Andrzej 
Szybiłło Teodor 
Thomas Aleksander 
Wasilewski Romuald 
Wierzbicki Andrzej 
Zamiara Józef 
Zyskowski Jan 
Żytowski Zygmunt. 

Brun 5, Rudnicki 4, Szymanowski Stani- 



14. Komisja regulaminow^a i nietykalności poselskiej: 



Burakowski Piotr 
Grabski Władysław (Gniezno) 
Gradowski Józef 
Grzędzielski Władysław 
Jabłoński Wincenty 
Jakubowski Tomasz 
Majewski Stanisław 
Małupa Jan 



Małyszko Adolf 

Dr. Marek Zygmunt 

Miedziński Stanisław 

Mrożewski Leonard 

Niewinowski Władysław 

Dr. Seyda Zygmunt (przewodn.) 

Świniarski Alojzy 



Referenci: Dr. Seyda Zygmunt 5, Orzędzielski i Jan Potoczek 1. 



- 278 - 



15. Komisja robót publicznych: 



Bednarczyk Józef 
Bryl Jan 

Brzosko Władysław 
Ks. Clirzanowski Władysław 
Ciekot Szczepan 
Dąbek Paweł 
Dr. Diamand Herman 
Hausner Artur 
Jakubowski Jan 
Kędzior Andrzej 
Dr. Koliszer Henryk 
Kotas Józef 

Kwiatkowski Władysław 
Laskuda Micliał 
Makucli Juljan 
Micłialak Walenty 
Referenci: Bryl 1, Ks. Suliński 1, 



Opala Władysław 
Pączek Antoni 
Potasek Narcyz 
Pussak Jakób 
Śliwiński Hipolit 
Śrótka Roman 
Ks. Suliński Stanisław 
Szewczyk Adam 
Szymański Stanisław 
Szyszkowski Jan 
Tomczak Mieczysław 
Winiarćzyk Feliks 
Zajda Wojciech 
Dr. Załuska Jan 
Zero Kazimierz. 

Szymczak 1, Skulski 4, Kędzior 3. 



16. Komisja rolna: 



Barlicki Norbert 
Bresiński Stanisław 
Brownsford Kazimierz 
Chaniewski Stanisław 
Dąbski Jan 
Dreszer Zygmunt 
Ks. Dziennicki Stanisław 
Orałski Władysław 
Janeczek Michał 
Jęczmyk Franciszek 
Kamiński Ignacy 
Dr. Koliszer Henryk 
Kowalczyk Józef 
Kowalewski Konstanty 
Krzywkowski Błażej 
Referenci: ks. Starkiewicz 
Poniatowski 1, Smoła 1, Witos 1 i Kiernik 1, 



Ks. Kurzawski Józef 
Malinowski Marjan 
Marylski Antoni 
Piechota Szczepan 
Piekarski Antoni 
Poniatowski Juljusz 
Smoła Jan 
Staniszkis Witold 
Starzyński Feliks 
Stolarski Błażej 
Swida Adolf 
Waleron Andrzej 
Walisiak Józef 

Witos Wincenty (przewodniczący) 
Wójcik Franciszek 
1, Trzciński 1, Bardel 3, Dąbski 2, Staniszkis 4, 



17. Komisja skarbowo-budźetowa : 

Dr. Adam Ernest Dr. Diamand Herman 



Ks. Adamski Stanisław 
Ks. Bliziński Wacław 
Burakowski Piotr 
Czertwertyński Seweryn 



Dr. Głąbiński Stanisław (przew.) 
Kędzior Andrzej 
Kowalczuk Józef 
Krajna Kazimierz 



- 279 - 



Dr. Loewenstein Natan 

Małupa Jan 

Moraczewski Jędrzej 

Osiecki Stanisław 

Pączek Antoni 

Piotrowski Józef 

Dr. Radziszewski iHenryk 

Dr. Rottermund Stefan 

Dr. Rząd Antoni 

Serwatowski Władysław 

Smoła Jan 
Referenci: Radziszewski 6, Rząd 2, 
Wojdaliński 1, Osiecki 5, Godek 3, Sołtyk 
Serwatowski 1. 

18. 



Sosiński Wojciecłi, 
Średniawski Andrzej]- 
Stapiński Jan 
Staszyński Stanisław 
Świniarski Alojzy 
Wasilewski Romuald 
Dr. Weinziełier Salomon; 
Witos Wincenty 
Wojdaliński Ryszard] 
Zagórski Józef 

Adam;4, OłąbińskijS, Diamand 5,: BardeU^ 
1, Arciszewski! 3, Małupa;2, Raczk owski 1, 



Komisja spółdzielcza: 

Dr. Adam Ernest Sawicki^Szczepan 

Cłianiewski Stanisław Sobek Jan 

Dąbal Tomasz Stolarski Błażej.: 

Hirszliorn Samuel' Szczerkowski Antoni ; 

Junga Karol Szybiłlo Teodor' 

Koczur Feliks Szymczak Wincentyl 

Mróz Wincenty Zyskowski Jani 
Dr. Rząd Antoni] 



19. Komisja spraw 



Ks. Dactiowski^Filip 
Dr. Diamand Herman 
Makowski Władysław^ 
Małyszko Adolf; 
Piotrowski Antoni 
Piotrowski Józef 
Płocłia Stanisław 
Sawicki Szczepan 



żydowskich: 

Śliwiński Hipolit] 
Średniawski Andrzej 
Dr. Steinłiaus Ignacy! 
Stolarski Błażej 
Swatowski Antoni 
Weinziełier Salomon 
Wróblewski Juljan 



20. Komisja wodna: 



Arcicłiowski Micliał 
Biliński Józef 
Bocłienek Szczepan 
Cłianiewski Stanisław 
Chudy Antoni 
Dyło Tomasz 
Galiński Wincenty 
Gumowski Stanisław 
Hausner Artur 



Jabłoński Wincenty '; 
Kamiński Ignacy 
Kasiński Jan 
Kędzior Andrzej 
Krzysztof orski 'Józefie 
Kuśmierek Andrzej' 
Łaskuda Micłiał 
Makucłi Juljan J 
Marcliut Wojciecłi" 



- 280 



Marylski Antoni (przewodniczący) 
Pączek Antoni 
Paczóski Edward 
Pomarański Stanisław 
Pragacz Feliks 
Przybycień Franciszek', 
Rudnik Michał 

21. Komisja wojskowa: 

Anusz Antoni (przewodniczący) Małyszko Adolf 



Staszyński Stanisław 
Szafranek Jan 
Tomaszewski Wacław 
Ulewicz Wojciecłi 
Zamiara Józef 
Żebrowski Aleksander 



Bagiński Kazimierz 
Dr. Bardeł Franciszek 
Buczny Franciszek] 
Bujak Antoni 
Czertwertyński Seweryn 
Ks. Dacliowski Filip 
Dąbski Jan 
Dębski Władysław 
Górny Franciszek 
Halpern Moszek Ela 
Kruczyński Micłiał 
Kurczak Teofil 
Dr. Lieberman Herman] 
Madej Jakób 



Micłialak Walenty 
Moraczewski Jędrzej 
Napiórkowski Aleksander 
Ks. Dr. Nowakowski Marceli 
Piectiota Szczepan 
Pieniążek Jan 
de Rosset Aleksander 
Serwatowski Władysław 
Dr. Skarbek Aleksander 
Sołtyk Stefan 

Dr, Stesłowicz Władysław 
Dr. Trzciński Juljusz 
Wicłiliński Michał 
Dr. Załuska Jan 



Dr. Malewski Bronisław 
Referenci: Bryl 1, Sołtyk 1, Załuska 1, Dubanowicz 4, Majewski 1, ks. Nowa- 
kowski 1, Anusz i;, Smulikowski 1, Liberman 1, Dąbski 1. Malewski 2, Matakiewicz 3. 



22. Komisja spraw 

Bigoński Edmund 
Bobek Paweł 
Dąbski Jan! 
Daszyński Ignacy 
Dembiński Bronisław 
Erdman Alfons 
Dr. Falkowski Stefan 
Dr. Grabski Stanisław (przewodn.) 
Ks._Hatko Stanisław 
Jabłonowski Władysław 
Ks. Kaczyński Zygmunt 
Kamieniecki Witold 
Kosmowska Irena 
Dr. Lieberman Herman 
Ks. Dr. Lutosławski Kazimierz 
Osiecki Stanisław 
Referenci: Dr. Grabski Stanisław 4, 



zagranicznych : 

Dr. Perl Feliks 
Raczkowski Józef 
Rataj Maciej 
de Rosset Aleksander 
Rudziński Eustachy 
Ks. Sędzimir Zygmunt 
Dr. Seyda Marjan 
Dr. Skarbek Aleksander 
Śliwiński Hipolit 
Sokołowski Stefan 
Dr. Thon Ozjasz 
Waszkiewicz Ludwik 
Witos Wincenty 
Wojtan Mikołaj 
Zamorski Jan 

Daszyński. 



- 2S1 — 

23. Komisja zdrowia publicznego : 

Dr. Bobrowski Emil Ks. Madej Jan 

Chudryś Jan Maj Andrzej 

Dr. Falkowski Stefan Dr. Meissner Czesław 

Festerkiewicz Franciszek Moraczewska Zofja 

Fijałkowski Aleksander Roj Wojciecłi 

Gajewski Micłiał Dr. Rottermund Stefan (przew.) 

Galik Edmund Świerad Tomasz. 

Lewandowski Zenon 
Referenci: Rottermund 6, Malewski 1, Festerkiewicz 1, Bednarczyk i Raj 1, 
misja morska z Q członków. 

Zaznaczyć należy, że skład osobisty komisji ulega zmianom. Kluby bowiem 
desygnują swycłi członków do komisji według klucza, który poniżej załączamy; człon- 
ków komisji nie wybiera się na plenarnem posiedzeniu sejmu, jak to jest praktykowane 
w innycti parlamentacłi. 

Związek Sejmowy Ludowy do komisji złożonycłi z 31 członków desygnuje 
6 posłów. 

Narodowe Zjednoczenie Ludowe po 6 do komisji: administracyjnej, komuni- 
kacyjnej, ocłirony pracy, opieki społecznej, prawniczej, robót publicznycłi, rolnej, 
wodnej i zagranicznej. Do innycti komisji złożonycłi z 31 członków po 5. 
Polskie Stronnictwo Ludowe po 9. 
Polska Partja Socjalistyczna po 3. 

Narodowo Chrześcijański Klub Robotniczy do komisji administracyjnej, kon- 
stytucyjnej, odbudowy kraju, ^oświatowej, przemysłowej, rolnej, wodnej i zagranicznej 
po 3, do innych 2. 

Klub Pracy Konstytucyjnej dc aprowizacyjnej, konstytucyjnej, odbudowy kraju, 
oświatowej, robót publicznych, skarbowej i wojskowej po 2, do innych po 1. 

Narodowy Związek Robotniczy do komunikacyjnej, 'prawniczej i skarbowej 
po 2, do innych po 1. 

Polskie Stronnictwo Ludowe (lewica) po 1, do wojskowej 2, zagranicznej 0. 
Stronnictwo Mieszczańskie po 1. 

Referentami komisji w plenum izby najczęściej byli w 1 sesji posłowie: 
Radziszewski (Zw. Sejm. Lud- Nar.) 7 razy. Dr. Diamand (P. P. S.) 9, Dr. Bardel 
(P. S. L. „Piast") 6, Osiecki (P. S. L. „Wyzwolenie") 6, Smulikowski (P. P. S.) 5, 
Matakiewicz (Polskie Zjednoczenie Ludowe) 5, Dr. Seyda Zygmunt (Zw. Sejm. L. N.) 11, 
Grzędzielski (P. S. L. „Piast") [6, ',Bnin [(Zw. Sejm. L. N.) 5, Dr. Kiernik (P. S. L. 
„Piast") 5, Dr. Rottermund (Zw. Sejm. L. N.)l6, Skulski (Zw. Sejm. L. N.) 6. 



- 282 - 

Zmiany w składzie osobistym Sejmu. 
Zaprotestowane mandaty. 

Zmiany w składzie osobistym sejmu nastąpiły dosyć liczne, a to słcutlciem 
śmierci, zrzeczenia się lub unieważnienia mandatów. Przedewszystl<iem w dniu 
26. stycznia zostali obrani w 2 okręgach wyborczycłi Ignacy Jan Paderewski 
w Warszawie i w 23 okręgu wyborczym (Lublin). Ostatniego mandatu zrzekł się na 
rzecz tWojdalińskiego Ryszarda, w okręgu wyborczym 3ó (Kraków) i 42 (Tarnów) 
wybrany został Dr. Emil Bobrowski. Zrzekł się mandatu z Krakowa na rzecz Zofji 
Moraczewskiej. 

Dnia 13. lutego 1919 r. zmarł w Wiedniu poseł z 21 okręgu (Chełm) Maks. 
Rosenfeld nie zasiadłszy wcale V Sejmie. Mandat ten objął Dr. Ignacy Schipper. 
Wkłutym 1919 zmarł poseł Franciszek Loeffler z 24 okręgu (Sandomierz), w jego 
miejsce wszedł do sejmu Pączek Antoni Władysław (P. P. S.). Dnia 8; sierpnia 1919 
zmarł w Płocku poseł Wojtulanis Wacław z Narodowego Związku Robotniczego. 
Mandat uzyskał po nim Stefan Sokołowski, który wstąpił do Narodowego Zjedno- 
czenia Ludowego. Dnia 9 marca fobrany posłem z okręgu 20 (Biała Siedlecka) ks. 
biskup Przeździecki zrzekł się po wyborze mandatu. Jako jego zastępca wszedł do 
sejmu Józefat Błyskosz. W marcu również zrezygnował z mandatu Rudnicki Mie- 
czysław Witold. .W jego miejsce wszedł do sejmu Pragacz Feliks. W kwietniu zrzekł 
się mandatu Kurus Władysław na ;zecz Juljusza Poniatowskiego. Dnia 1. czerwca 
ubyli z sejmu ks. Ferdynand Radziwiłł i Franciszek Morawski. Nie zostali bowiem 
wybrani do sejmu z Poznańskiego. Z nowoobranych posłów w Poznańskiem w ciągu 
lata zrzekło się 3 mandatów: Nowicki Stanisław (wicemarszałek sejmu od 30. 6.), 
Grzesiński i Cegiełka. W ich miejsce weszli: Józef Zamiara, Pussak Piotr i Browns- 
ford Kazimierz. Z wybranych posłów 87-om zaprotestowano prawomocność wyboru. 
Rozpatruje takie protesty wyborcze Najwyższy Sąd jako trybunał wyborczy. Wskutek 
wyroku Sądu Najwyższego utracili mandaty w maju Najach Pryłucki, poseł m. War- 
szawy (w jego miejsce wszedł do Sejmu Dawid Naumberg). W sierpniu uniewa- 
żnione zostały mandaty posłów z 26 okręgu 'wyborczego (Kielce) Ledwocha Jana 
i Piwki Piotra. W ich miejsce weszli Franciszek Jęczmyk i Władysław Boruń. 
W tym samym miesiącu unieważniony został .'mandat Jana Wojdyły z 39 okręgu 
wyborczego (N. Targ). W jego miejsce wszedł do Sejmu ks. Jan Madej. 



Kluby poselskie w Sejmie. 

w Sejmie z początkiem sesji utworzyło się 10 klubów politycznych. Były to 
Związek Sejmowy Ludowo-Narodowy, Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie", 
Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast", Związek Polskich Posłów Socjalistycznych, 
Koło Poselskie Polskiego Zjednoczenia Ludowego, Narodowy Związek Robotniczy, 
Klub Pracy Konstytucyjnej, Polskie Stronnictwo Ludowe, lewica, Wolne Zjednoczenie 
Posłów Narodowości Żydowskiej, Niemieckie Stronnictwo Ludowe. 



- 283 - 
Związek Sejmowy Ludow^o Narodowy 

obejmował w chwili powstania 4 ugrupowania polityczne: Narodową Demokrację, 
Zjednoczenie Narodowe, Chrześcijańskie Stronnictwo Robotnicze, Polską Partję Po- 
stępową, nie licząc pewnej ilości posłów bezpartyjnych. Z początkiem marca liczył 
Związek 109 postów. Po wyborach w Poznańskiem zwiększył się o 25 posłów 
wybranych na wspólną listę Narodowej Demokracji, Narodowego Stronnictwa Ludo- 
wego, Stronnictwa mieszczańskiego i Centrum Obywatelskiego. J Z końcem l-szej 
sesji sejmu liczył on 121 członków. Podczas wakacji sejmowych nastąpił jednak 
rozłam w klubie. Mianowicie Narodowe Zjednoczenie Ludowe z Wielkopolski wystą- 
piło ze Związku Sejmowego Ludowo Narodowego i razem z posłami wielkopolskimi 
Narodowego Związku Robotniczego utworzyło Narodowy Chrześcijański Klub Ro- 
botniczy. Następnie opuścili Związek posłowie ze Zjednoczenia Narodowego i część 
bezpartyjnych włościan, tworząc Narodowe Zjednoczenie Ludowe. Również posłowie 
z wielkopolskiego Stronnictwa Mieszczańskiego wystąpili ^ze Związku, tworząc 
z kilkoma posłami z Kongresówki Zjednoczenie Mieszczańskie. jWe wrześniu liczył 
Związek 70 posłów, a dnia 7. listopada ,71 posłów. Z 'ramienia [Związku był wice- 
marszałkiem Sejmu Maj Andrzej, który w sierpniu przeniósł się doj Narodowego 
Zjednoczenia Ludowego. 

Pierwszy Zarząd Związku tworzyli: PrzewodniczącylKorfanty Wojciech' 
zastępcy: Dr. Głąbiński Stanisław Skulski Leopold 

Kowalewski Konstanty Ks. arcyb.^Teodorowicz 
Sekretarze: Gdyk Ludwik, . Staniszkis Witold. 



Skład klubu w dniu 7 listopada: 



Dr. Adam Ernest 

Arcichowski Michał 

Dr. Balicka Gabrjela 

Bochenek Szczepan 

Bojanowski Michał 

Brun Stanisław 

Ks. Brandys Paweł 

Brownsford Kazimierz 

Brzosko Władysław 

Cłiadryś Jan 

Dr. Chłapowski Antoni 

Czertwertyński Seweryn 

Dębski Władysław 

Ks. Dunajski Piotr 

Dr. Głąbiński Stanisław, prezes 

Godek Jan 

Dr. Grabski Stanisław, czł. zarządu 

Grabsk! Władysław 

Grabski Władysław (z Gniezna) 



Jabłonowski Władysław 

Jakubowski Jan 

Ks. Kłos Józef 

Korfanty Wojciech 

Kowalewski Konstanty, czł. żarz. 

Ks. Kurzawski Józef 

Ks. Dr. Lutosławski Kazimierz 

Dr. Łaszewski Stefan 

Majewski Stanisław 

Ks. Makowski Władysław, sekr. 

Dr. Malewski Bronisław 

Marek Michał 

Marylski Antoni 

Marweg Zygmunt 

Mazur Franciszek 

Dr. Meissner Czesław 

Mierzejewski Karo. 

Mystkowski Kazimierz 

Ks. Dr. Nowakowski Marceli 



284 



Orzechowski Józef 

Paczóski Edward 

Poklewski Kozielł Witold, 

Puławski Tadeusz 

Ks. Pospiech Paweł 

Pragacz Feliks 

Dr. Radziszewski Henryk 

Dr. Rottermund Stefan, sekretarz 

Rudnicki Jan 

Dr. Rząd Antoni 

Sawicki Szczepan 

Dr. Seyda Marjan, czh zarządu 

Seyda Władysław 

Dr. Seyda Zygmunt 

Dr. Skarbek Aleksander 

Sokolnicka Zofja 



Staniszkis Witold 

Ks. Styczyński Tadeusz 

Ks. Suliński Stanisław 

Ks. Szczęsnowicz Stanisław 

Szymański Stanisław 

Szymborski Juljan 

Tabaczyński Tadeusz 

Dr. Tarnawski Leonard 

Tuchołka Wiesław 

Tutaj Dominik 

Wierzbicki Andrzej 

Włodek Stanisław 

Ks. Wróblewski Bolesław 

Dr. Załuska Jan 

Zamorski Jan 

Żebrowski Aleksander 



Polskie Stronnictw* Ludo-we. 

Z początkiem zebrania się sejmu istniały 2 ziipelnie odrębne kluby » poselskie, 
jeden P. S. L grupa »Wyzwolenia«, druga »Piasta«. Pierwsze stronnictwo przepro- 
wadziło swych posłów jedynie w Królestwie, drugie zaś w większości w Galicji. 
Na czele kierunku pierwszego stoją posłowie Błażej Stolarski, Poniatowski Juljusz 
i Rataj Maciej zaś z poza sejmu b. minister spraw wewnętrznych Thugutt. W grupie 
»Piasta« przewódcą jest poseł Witos Wincenty. W marcu liczyła grupa »Wyzwole- 
nie« 57 posłów, w końcu lipca powiększyła się do 62 posłów, przez secesję z Koła 
Poselskiego Zjednoczenia Ludowego z posłem Ostachowskim b. przewodniczącym 
tego klubu na czele. Polskie Stronnictwo Ludowe >Piast« z 44 posłów w marcu po- 
większyło się w końcu lipca do 52. Dnia Q października nastąpiło połączenie się 
obu grup na terenie sejmu w jeden klub Polskiego Stronnictwa Ludowego liczący 
109 posłów. W kwietniu zarząd klubu P. S. L. »Wyzwolenie« stanowili 
przewodniczący: Stolarski Błażej 
zastępcy: Tabor Jan 

Waleron Andrzej 
sekretarze: Dębski Jan 

Kosmowska Irena 
Małupa Jan' 
Rudnicki Eustachy 
Woźnicki Jan 

L. » Piast* w tym samym czasie stanowili 
Witos Wincenty 
Dr. Bardel Franciszek 
Dąbski Jan 
Raczkowski Józef 
Dr. Ćwikowski Stanisław 



Zarząd klubu P. S. 
przewodniczący: 
zastępcy: 

sekretarze: 



285 -^ 



W dniu 7 listopada należeli do P. 
oznaczam, w jakiem stronnictwie był poseł 
Anusz Antoni (Wyzwolenie) 
Babicz Jan (Piast) 
Bagiński Kazimierz (Wyzwól.) 
Baranowski Wincenty , 
Dr. Bardel Franciszek (Piast) 

członek zarządu 
Bednarczyk Józef (Piast) 
Błyskosz Józefat (Wyzwolenie) 
Bobek Pawet (Piast) czł. zarządu 
Bojko Jakób „ 
Borun Władysław (Wyzwolenie) 
Bryl Jan (Piast) 
Bujak Antoni (Wyzwolenie) 
Burakowski Piotr „ 
Dr. Buzek Józef (bezpartyjny) 
Cianciara Jan (Wyzwolenie) 
Ciekot Szczepan „ 
Dr. Cwikowski Stanisław (Piast) 
Dąbski Jan (Piast) czł. zarządu 
Dębski Jan (Wyzwolenie) sekr. 
Duro Jan „ 

Dyto Tomasz (Piast) 
Dzikowski Błażej (Wyzwolenie) 
Dziubińska Jadwiga „ 

Erdman Alfons (Wyzwól.) czł. z. 
Fiałkowski Aleksander (Wyzw.) 
Gajewski Michał (Wyzwolenie) 
Gałka Antoni (Piast) 
Górny Franciszek (Wyzwolenie) 
Górski Walerjan (Piast) 
Grzędzielski Władysław (Piast) 
Jacłiowicz Józef (Piast) 
Jęczmyk Franciszek (Wyzwolenie) 
Jóźwik Józef n 

Jurkiewicz Micliał n 

Karkowski Tomasz „ 

Karlikowski Walenty 
Kasiński Jan n 

Kędzior Andrzej (Piast) 
Kielak Stanisław (Wyzwolenie) 
Dr. Kiernik Władysław (Piast) 

członek zarządu 
Koczur Feliks (Piast) 



S. L. następujący posłowie (w nawiasie 
przed połączeniem się obu klubów), 
Kosmowska Irena (Wyzwolenie) 

Kotnis Józef „ 

Kowalczuk Józef (Piast) czł. z. 
Kozłowski Jan (Wyzwolenie) 

Koźlicki Bolesław „ 

Kramarczuk Adam „ 

Krawiec Kazimierz „ 

Krężel Adam (Piast) 

Kucłiarczak Micliał (Piast) 

Kuracłi Walery (Wyzwolenie) 

Kurczak Teofil (Wyzw.) czł. z. 

Kwiecień Franciszek (Wyzwól.) 

Lewy Stanisław (Piast) 

Łaskuda Michał „ 

Makuch Juljan (Wyzwolenie) 

Małupa Jan „ 

Małyszko Adolf „ 

Margel Jan „ 

Maślanka Franciszek (Piast) 

Mizera Antoni (Wyzwolenie) 

Mróz Wincenty „ 

Nawrocki Jan (Piast) 

Ks.Okoń Eugeniusz (Wy wolenie) . 

Osiecki Sianisław „ 

Ostachowski Józef „ 

członek zarządu 
Palonka Piotr „ 

Pękala Stanisław „ 

Pieniążek Jan (Piast) 
Pluta Andrzej „ 
Płocha Stanisław (Wyzwolenie) 
Pomarański Stanisław 
Poniatowski Juljusz „ 

członek zarządu 
Potoczek Narcyz (Piast) 
Przewrocki Marcin „ czł. zarządu 
Przybycień Franciszek (Wyzwól.) 
Putra Aleksander (Piast) 
Rajski Józef (Piast) 
Rataj Maciej (Wyzwól) wicepr. 
Raczkowski Józef (Piast) 
Roj Wojciech „ 

Rudnicki Michał 



— 286 - 



Rudziński Eustachy (Wyzwolenie) 
Skrzypek Henryk (Piast) 
Smota Jan (Wyzwolenie) 
Śnieguła Andrzej (Piast) 
Sobek Jan (Piast) 
Średniawki Andrzej (Piast) 
Starzyński Feliks „ 

Stępień Kazimierz „ 
Stolarski Błażej (Wyzw.) czh z. 
Świerad Tomasz (Piast) 
Szafranek Jan (Wyzwolenie) 
Szmigiel Antoni (Piast) 
Szymański Franciszek (Wyzwól). 
Tabor Jan (Wyzw.) czK zarządu 



Tatarczak Stefan (Wyzwolenie) 
Toczek Walenty (Piast) 
Walczuk Józef (Wyzwolenie) 
Waleron Andrzej „ 
Wasilewski Romuald (Wyzwól.) 
Winiarczyk Feliks (Wyzwolenie) 
Witos Wincenty (Piast) prezes 
Wojda Teofi^ (Wyzwolenie) 
Wojtaszek Kazimierz (Wyzwól.) 
Woźnicki Jan (Wyzwolenie) 
Wróbel Tomasz (Piast) 
Zajda Wojciech (Wyzwolenie) 
Zaleski Antoni „ 



Narodowe Zjednoczenie Ludowe 

powstało z końcem lipca wskutek połączenia się posłów Zjednoczenia Narodowego, 
wchodzącego poprzednio do Związku Sejmowego Ludowo-Narodowego z Kołem 
Poselskiem Polskiego Zjednoczenia Ludowego. Klub ten liczył 7 listopada 68 posłów. 



Biliński Józef 

Ks. Bliziński Wacław 

Brodziak Jan 

Buczny Franciszek 

Cieśla Adam 

Dubanowicz Edward czł. żarz.' 

Ks. Dziennicki Stanisław czł. żarz. 

Dr. Falkowski Stefan czł. żarz. 

Góralski Ignacy 

Gradowski Józef 

Gumowski Stanisław 

Hryckiewicz Nikodem 

Idziak Wojciech 

Imiłkowski Ignacy 

Jakubowski Tomasz 

Janeczek Michał 

Junga Karol 

Kaczmarek Stefan 

Dr. Kamieniecki Witold czł. żarz. 

Kotas Józef 

Kruczyński Michał 

Krzysztoforski Józef 

Krzywkowski Błażej 

Kuśmierek Andrzej 

Kwasek Józef 



Kwiatkowski Władysław 
Ks. Londzin Józef 
Ks. Ludwiczak Antoni 
Łakota Jan 
Łoś Hieronim 
Ks. Madej Jan 
Maj Andrzej 
Mąkolski Juljan 
Mieczkowski Adam 

Moczydłowska Marja 

Mrożewski Leonard 

Opala Władysław 

Ostrowski Michał 

Piechota Szczepan wiceprezes 

Piotrows1<i Antoni 

Piotrowski Józef 

Ramatowski Antoni 

Rolla Ludwik 

Równicki Walenty 

Ks. Sędzimir Zygmunt 

Serwatowski Władysław 

Sikora Wojciech 

Skulski Leopold prezes 

Skup Władysław 

Ks. Sobolewski Kazimierz 



287 ~ 



Sokołowski Stefan 
Soltyk Stefan 
Srótka Roman 
Ks. Stankiewicz Szczęsny 
Staszyński Stanisław 
Swatowski Antoni 
Ks, Sykulski Kazimierz 
Szewczyk Adam 
Szperna Stanisław 



Szymczak Wincenty 

Szyszkowski Jan 

Dr. Trzciński Juljusz,^wiceprezes 

Tylman Franciszek 

Ulewicz Wojciecłi 

Walisiak Józef 

Wojdaliński Ryszard 

Wojtan Mikołaj 

Zmiłowicz Józef 



Związek Polskich Posłów Socjalistycznych 

w dniu zebrania s^ę Sejmu liczył 32 członków. Od 14 marca zaś 35, gdyż na mocy 

ucliwały Sejmu otrzymali mandaty z 35 okręgu (Śląsk Cieszyński) Kantor Jerzy, Dr. 

Kunicki Ryszard i Reger Tadeusz. Następnie ilość posłów nie ulegała zmianie. 



Arciszewski Tomasz 

Barlicki Norbert zastępca przew. 

Dr. Bobrowski Emil 

Chudy Antoni 

Czapiński Kazimierz, sekretarz 

Daszyński Ignacy, przewodn. 

Dr. Diamand Herman 

Dobrowolski Kazimierz 

Dreszer Zygmunt 

Durczak Jan 

Dymowski Tadeusz 

Gęborek Władysław 

Hausner Artur 

Kantor Jerzy 

Klemensiewicz Zygmunt 

Kułakowski Maciej 

Dr. Kunicki Ryszard 

Dr. Lieberman Herman 



Łańcucki Stanisław 
Malinowski Marjan 
Dr. Marek Zygmunt 
Misiolek Leon 
Moraczewska Zofja 
Moraczewski Jędrzej 
Napiórkowski Aleksander, sekr. 
Niedziałkowski Mieczysław 
Pączek Antoni 
Dr. Perl Feliks 
Pużak Kazimierz 
Rejdycłi Franciszek 
Reger Tadeusz 
Smulikowski Juljan 
Szczerkowski Antoni 
Ziemięcki Bronisław 
Żuławski Zygmunt 



Narodoiiry Chrześcijański Klub Robotniczy 

powstał w ten sposób, że 16 posłów z Wielkopolski z Narodowego Stronnictwa 
Robotniczego, którzy po wyborach w Poznańskiem w dniu 1. czerwca należeli do 
Narodowego Związku Robotniczego, wystąpiło z końcem lipca z tego klubu i razem 
z posłami Chrześcijańskiej Demokracji, należącymi poprzednio do Związku Sejmowego 
Ludowo Narodowego, utworzyło nowy klub. Dnia 7. listopada klub liczył 29 posłów. 
Ks. Adamski Stanisław Fiołka Wojciech 

Bigoński Edmund Frąckowiak Jan 

Bresiński Stanisław Gdyl< Ludwik, wiceprezes 

Ks. Chrzanowski Władysław Ks. Hatko Stanisław 

Ks. Dachowski Filip Harasz Antoni 



- 288 - 



Herz Władysław, prezes 
Ks. Kaczyński Zygmunt 
Kamiński Ignacy 
Lewandowski Zenon 
Lisiecki Wawrzyniec 
Łabęda luljan, sekretarz 
Ks. Malński Kazimierz 
Michalak Stanisław 
Miedziński Stanisław 
Nader Mikołaj 



Piotrowski Adam, zast. sekretarza 

Pussak Piotr Jakób 

Rymer Józef 

Sosińskł Wojciecti, gospodarz 

Świniarski Alojzy 

Wictiliński Michał 

Załęski Ignacz 

Zamiara Józef 

Zyskowski Jan 



Klub Pracy Konstytucyjnej 

liczył 17 posłów, a w dniu 7. listopada 18. 



Abrahamowicz Dawid ^ 
Baworowski Jerzy, sekretarz 
Chan'ewski Stanisław, z. przcw. 
Dr. Dembiński Bronisław 
Federowicz Jm Kanty, przewód. 
Galik Edmund 
Dr. Halban Alfred 
Jabłoński Wincenty 
Kieski Jan 



Dr. Kołiszer Henryk 

Dr. Loewenstein Natan 

Osuchowski Bronisław 

Raueh Edmund 

Dr. Starowiejski Stanisław 

Dr. Steinhaus Ignacy 

Dr. Steslowicz Władysław 

Stern Bernard 

Wysocki Kazimierz. 



Polskie Zjednoczenie Ludowe 

liczyło w kwietniu 31 posłów, w czerwcu 34, w sierpniu część pposłów przeszła 
z b. przewodniczącym grupy do P. S. L. «Wyzwolenie>, reszta zaś do Narodowego 

Zjednoczenia Ludowego.' 



Narodowy Związek Robotniczy 

liczył na początku sesji 17 członków. W czerwcu 32 członków wskutek wstąpienia 
16 posłów z Wielkopolski; z końcem lipca wystąpili oni jednak razem z posłem 
Sosinskim Wojciechem z Górnego Śląska. Dnia 8. sierpnia zmarł w Płocku poseł 
tej grupy Wojtulanis Wacław, następca zaś jego wstąpił do Narodowego Zjednocze- 
nia Ludowego. Dnia 7. listopada N. Z. R. 13 posłów. 

Piekarski Antoni 



Dąbrowski Jan 
Festerkiewicz Franciszek 
Dr. Fichna Bolesław, prezes 
Galiński Wincenty 
Michalak Walenty 
Niewinowski Władysław 
Pietrzyk Józef 



Postolski Ignacy 
Rajca Szymon, zastępca 
Strzębalski Władysław 
Tomczak Mieczysław 
Waszkiewicz Ludwik 
Zagórski Józef, sekretarz. 



- 289 - 
Zjednoczenie Mieszczańskie 

powstało we wrześniu. Składa ono się z posłów, dawniejszych członków Sejmowego 
Związku Ludowo Narodowego. Liczyło 7. listopada 13 członków. 

Dr. Dymowski Tadeusz Szybiłło Teodor 

Krajna Kazimierz, wiceprezes Tłiomas Aleksander 

Lasota Piotr Thomas Ignacy 

Ks. Maciejewicz Stanisław Tomaszewski Wacław 

de Rosset Aleksander, prezes Wróblewski Juljan 

Suligowski Adolf Zero Kazimierz 
Świda Adolf 

Polskie Stronnictwo Ludowe (lewica) 

jest grupą posłów grupujących się koło dawnego prezesa P. S. L. w Galicji, Stn- 
pińskiego. W kwietniu liczyła 11 posłów, przystąpił do niej następnie pos. Śliwiński. 

Bochenek Józef Putek Józef 

Dąbal Tomasz, zastępca Seib Tadeusz, sekreiarz 

Krempa Franciszek Śliwiński Hipolit 

Madej Jakób Słapiński Jan, prezes 

Marchut Wojciech Sudoł Jan 

Matusz Józef Wójcik Franciszek 

Wolny Zw^iązek Posłów^ Narodowości Żydowskiej 

obejmuje 4 ugrupowania żydowskie polityczne. Cyfra członków niezmieniona: 10. 

Klub narodowo żydowski Ludowcy żydowscy 

Griinbaum Izaak Hirszchorn Samuel 

Hartglass Maksymiłjan Apolinary Naumberg Dawid 

Dr. Rosenblat Jerzy Ono ioksi 

Dr Thon Ozjasz Ahraham Halpern Moszek Ela 

Dr. Weinzieher Salomon Perlmutter Abraham Hersz 

' Sjonista 

Farbstein Szyja 

Stronnictwo Katolicko-Ludowe. 

Jest to secesja z Polskiego Zjednoczenia Ludowego w sierpniu. 

Ks. Kotula Kazimierz, wiceprez. Matakiewicz Antoni, prezes 

Ks. Lubelski Józef Potoczek Jan, sekretarz 

Majcher Piotr 

Niemieckie Stronnictwo Ludowe. 

Spickerman Józef Wolff Ludwik 

19 



- 290 - 
Bezpartyjni, lub tacy co nie zgłosili swej przynależności partyjnej. 

Ks. Bieńkowski Edmund Paderewski Ignacy 

Dombek Paweł Dr. Schipper Ignacy 

Dmowski Roman Ks. Teodorowicz Józef, arcyb. 

Oall Rudolf Trąmpczyński Wojciech 



Spis rzeczy. 



Strona 

Od Autora 7 

Ordynacja Wyborcaa do Sejmu Ustawodawczego • ■ 9—19 

Spis okręgów wyborczych i ilo^ć mandatów 19—22 

Lista wyborców do Izby poselskiej i protokui głosowania 23—26 

Dekret o wyborach do Sejmu Ustawodawczego 26—29 

Dekret o postanowieniach karnych za przeciwdziałanie wyborom do Sejmu i wykonywaniu 

obowią7ków poselskich 29- lU 

Dekret o nadaniu praw wyborczych obywatelom powracającym do kraju 31-32 

Dekret w przedmiocie nietykalności członków Sejmu Ustawodawczego 32 

Dekret dotyczący posiadających mandat poselski do parlamentu niemieckiego 33 

Ustava z 5. IV. 1^19. w przedmiocie zmiany iiieJ<tórych przepisów ordynacji wyborczej . . 33 — 36 
Rozporządzenie wykonawcze o wyboracłi poselsk.ch do Sejmu z części ziem polskich b. za- 
boru pruskiego 36-37 

Ustawa z 8. IV. 1919. o iiietykaliiości cz'onków Sejmu Ustawodawczego 37—38 

Ustawa z 10. V. 19. w sprawie zmiany ordynacji wyborczej z 28. XI. 18. (Okręgi 33 i 34) . . 38—59 
Rozporządzenie o wyborach poselskich w okręgach 33 (Biał.vsiockim) i 34 (Bielskim) ... 39 

Tymczasowy regulamin obrad Sejmu Ustawodawczego Rzeczypospolitej Pokkiej 40—48 

Uchwala Sejmu Ustawodawczego z 10. VII. 1919. w j rzedmiocie zasad reformy rolnej . . 49—53 

Posiedzenia Sejmu od 10. lutego do 2. sieriniia 1919 .^4— 97 

Mapa Okręgów Wyborczych do Sejmu Ustawodawczego Rreczypospolitej Polskiej .... 98 

Statystyka Wyborów sejmowych i życiorysy posłów 99—251 

Wyniki Wyborów do Sejmu Ustawodawczego w tablicach statystycznych 

I. Dwa okręgi Litwy i Królestwo Kongresowe 253 — 259 

II. Małopolska 260-261 

III. Wielkopolska 262 

Pogląd na przebieg i wynik wyborów 263-265 

I Sesja Sejmu od 10. II. do 2. Vin. 19lv 26.-J-270 

Biuro Sejmu. Kancelarja Sejmowa. Biuro stenograficzne 271 

Komisje sejmowe L'/2-281 

Zmiany w składzie osobistym Sejmu. Zaprotestowane mandaty 282 

Kluby poselskie w Sejmie . . 282- -90 






co^^^!! 



\b.V^ 



n 



"0 



ET 



JT-I i^zepecid., Tadeusz 

6763 Sejm i-.zeoziTO^politej 

E895 Polskiej 1919 roku